Σκληρό παζάρι για το νέο δόγµα

Η τελευταία φορά που το ΝΑΤΟ υιοθέτησε καινούργιο στρατηγικό δόγµα ήταν το 1999. Τον άλλο µήνα στη Λισαβώνα οι ηγέτες των 28, πλέον, χωρών – µελών θα ανακοινώσουν ένα νέο δόγµα προσαρµοσµένο στις καινούργιες συνθήκες. Η αντιπυραυλική ασπίδα, τα πυρηνικά και οι σχέσεις µε τη Ρωσία αναµένεται να κυριαρχήσουν.

Το 1999 οι χώρες – µέλη του ΝΑΤΟ ήταν 16 και στη διεθνή σκηνή κυριαρχούσε η κρίση στη Βοσνία. Την τελευταία δεκαετία οι γεωπολιτικές ισορροπίες ανατράπηκαν εντελώς, η τροµοκρατία απέκτησε διαφορετικές διαστάσεις και τα ΝΑΤΟϊκά στρατεύµατα έφτασαν στο Αφγανιστάν. Πώς θα µπορέσουν οι 28 να βρουν κοινό τόπο και να ανακοινώσουν το νέο δόγµα στη σύνοδο κορυφής στη Λισαβώνα στις 19 και 20 Νοεµβρίου; Στο αρχηγείο του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες έχουν φτιάξει – µισοαστεία, µισοσοβαρά – έναν όρο για τον τρόπο µε τον οποίο συνετάχθη το νέο στρατηγικό δόγµα: «εποικοδοµητική ασάφεια» καθώς µόνο µια κάποια αµφισηµία θα επιτρέψει την οµοφωνία.

Κεντρικής σηµασίας άρθρο της καταστατικής συνθήκης του ΝΑΤΟ, παραµένει το Αρθρο 5, στο οποίο ρητά αναφέρεται η δέσµευση των κρατών µελών του Οργανισµού να θεωρήσουν οποιαδήποτε «ένοπλη επίθεση» προς σύµµαχο κράτος ως επίθεση εναντίον όλων των µελών του και να δράσουν αναλόγως. Στην πραγµατικότητα το Αρθρο 5 είναι η µοναδική νοµική βάση εµπλοκής της Συµµαχίας σε πολεµικές επιχειρήσεις. Τι γίνεται όµως µε άλλα θέµατα όπως τα πυρηνικά όπλα, η αντιπυραυλική ασπίδα και οι σχέσεις του ΝΑΤΟ µε τη Ρωσία; Το νέο στρατηγικό δόγµα για τις απειλές του 21ου αιώνα διατηρεί την πυρηνική αποτροπή ως ύστατο µέσο, µια απόφαση που παγώνει όλες τις προσδοκίες που δηµιουργήθηκαν πριν από ενάµιση χρόνο από τον Μπαράκ Οµπάµα ο οποίος στην οµιλία του στην Πράγα τότε είχε αναφερθεί σε έναν κόσµο αποπυρηνικοποιηµένο. Το νέο δόγµα περιλαµβάνει τη δηµιουργία αντιπυραυλικής ασπίδας η οποία καλύπτει το έδαφος και τους πληθυσµούς όλων των χωρών του βορειοατλαντικού συµφώνου – 28 χώρες οι οποίες κατοικούνται από 900 εκατοµµύρια ανθρώπους. Οι Γερµανοί έχουν εκφράσει την ελπίδα ότι µε την εγκατάσταση της αντιπυραυλικής ασπίδας θα γίνει δυνατόν να αποµακρυνθούν οι 20 αµερικανικές πυρηνικές κεφαλές που βρίσκονται σε γερµανικό έδαφος.

Από την άλλη η Γαλλία θεωρεί ότι µια αποτελεσµατική αντιπυραυλική ασπίδα θα κοστίσει πολλά χρήµατα χωρίς να προσφέρει απόλυτη εγγύηση προστασίας. Το σχέδιο προβλέπει µελλοντικά τη σύνδεση όλων των αντιπυραυλικών αµυντικών συστηµάτων των ευρωπαϊκών χωρών µε το αντίστοιχο αµερικανικό σύστηµα – µε κόστος που θα ξεπεράσει τα 147 εκατοµµύρια ευρώ τα επόµενα 10 χρόνια. Η Γαλλία αρνείται να θέσει το δικαίωµά της για πυρηνική επίθεση υπό οποιαδήποτε διαπραγµάτευση. Οι ΗΠΑ πάντως, µέσω του υπουργού Αµυνας Ρόµπερτ Γκέιτς, δεν συνδέουν σε καµία περίπτωση την αντιπυραυλική ασπίδα µε το θέµα των πυρηνικών όπλων. «Αντίθετα», δήλωσε, «αφού ζούµε σε έναν κόσµο µε πυρηνικά όπλα, το ΝΑΤΟ πρέπει να είναι µια πυρηνική συµµαχία».

Ο Ερντογάν και το Ιράν. Η Τουρκία η οποία προβλέπεται να παίξει σηµαντικό ρόλο στην αντιπυραυλική ασπίδα καθώς εκεί πιθανότατα θα τοποθετηθεί το ραντάρ της αντιπυραυλικής ασπίδας και φιλοξενεί ήδη 90 αµερικανικές πυρηνικές κεφαλές στη βάση του Ιντσιρλίκ, κρατάει µια όχι τόσο ξεκάθαρη θέση για το όλο θέµα. Η κυβέρνηση Ερντογάν που έχει αναπτύξει τον τελευταίο καιρό στενές σχέσεις µε την Τεχεράνη δεν θέλει να αναφερθεί στο τελικό ανακοινωθέν της Λισαβώνας ότι η αντιπυραυλική ασπίδα χρειάζεται επειδή υπάρχει κίνδυνος ιρανικής επίθεσης µε βαλλιστικούς πυραύλους, κάτι που τονίζουν επανειληµµένα αµερικανοί αξιωµατούχοι όταν θέλουν να εξηγήσουν την ανάγκη της ασπίδας στο έδαφος της Ευρώπης.


Οι χάκερ και οι πειρατές είναι οι νέοι εχθροί της Βορειοατλαντικής Συµµαχίας

Απειλές νέου τύπου, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις και η πειρατεία, προστίθενται στις κλασικές µορφές απειλών όπως οι βαλιστικοί πύραυλοι, η διεθνής τροµοκρατία και τα χηµικά όπλα. Η παλαιά «απειλή», δηλαδή η Ρωσία, αντιµετωπίζεται µε καχυποψία από γειτονικά κράτη – µέλη όπως οι χώρες της Βαλτικής και η Πολωνία που υποστηρίζουν ότι ακόµα κινδυνεύουν από τη Μόσχα. Τα πράγµατα όµως φαίνεται να αλλάζουν έπειτα και από τη συνάντηση την Τρίτη, στην Ντοβίλ, των προέδρων της Γαλλίας, της Γερµανίας και της Ρωσίας. Εκεί ο Ντµίτρι Μεντβέντεφ ανακοίνωσε ότι θα συµµετάσχει στο Συµβούλιο ΝΑΤΟ – Ρωσίας που θα πραγµατοποιηθεί στη Λισαβώνα στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής και κάλεσε την ηγεσία του Συµφώνου να εξηγήσει πώς βλέπει την ενδεχόµενη συµµετοχή της Ρωσίας στην αντιπυραυλική ασπίδα. Μήπως ήρθε η στιγµή να συµµετάσχει και ο πρώην βασικός εχθρός στο αµυντικό σύστηµα του ΝΑΤΟ; Μερικές από τις νέες απειλές που περιλαµβάνονται στο καινούργιο δόγµα είναι οι:

ΚΥΒΕΡΝΟΠΕΙΡΑΤΕΙΑ: Πριν από τρία χρόνια η Εσθονία παρέλυσε επί δύο ηµέρες, όταν τα κρατικά κοµπιούτερ δέχθηκαν επίθεση χάκερ. Ολα τα συστήµατα βγήκαν εκτός λειτουργίας και αυτό προκάλεσε µεγάλη αναστάτωση καθώς πλέον καµία χώρα δεν είναι απολύτως προστατευµένη από επιθέσεις, οι δράστες των οποίων δύσκολα µπορούν να εντοπισθούν. Οι Εσθονοί είναι πεπεισµένοι πως οι χάκερ ήταν Ρώσοι και επιµένουν να ληφθούν ειδικά µέτρα για το θέµα αυτό, µε το οποίο άλλωστε συµφωνούν τα στελέχη του ΝΑΤΟ, γι’ αυτό άλλωστε και το θεωρούν το σηµαντικότερο νέο ζήτηµα που πρέπει να περιληφθεί στο καινούργιο στρατηγικό δόγµα.

ΕΝΕΡΓΕΙΑ: Τα προβλήµατα που δηµιουργήθηκαν πέρσι, όταν η Ρωσία έκλεισε τη στρόφιγγα του αγωγού φυσικού αερίου στην Ουκρανία και οι κινδύνοι που αυτή η πράξη µπορεί να κρύβει για τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στρέφουν το ΝΑΤΟ να εξασφαλίσει τους «ενεργειακούς δρόµους», τώρα που σε αυτό συµµετέχουν η Βουλγαρία και η Ρουµανία. Η ενέργεια αναδεικνύεται σε όλο πιο σηµαντικό οικονοµικό παράγοντα αλλά και µοχλό πολιτικής πίεσης και οι τρόποι εξασφάλισης της µεταφοράς της απασχολούν τους 28.

ΑΡΚΤΙΚΟΣ: Με το λειώσιµο των πάγων µια ολόκληρη θαλάσσια περιοχή που µέχρι τώρα δεν ήταν φιλόξενη ανοίγει για τα πλοία. Οι ειδικοί προβλέπουν πως θα είναι ένα από τα πεδία του µεγαλύτερου ανταγωνισµού όχι µόνο για τους εµπορικούς δρόµους που ανοίγονται αλλά και για τις νέες στρατιωτικές δυνατότητες που δηµιουργούνται.

ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ: Ενα φαινόµενο που θέριεψε τα τελευταία χρόνια γύρω από τον κόλπο του Αντεν, η πειρατεία, αποφέρει στους εξτρεµιστές µεγάλα χρηµατικά ποσά, πολλά από τα οποία, σύµφωνα µε πληροφορίες, χρησιµοποιούνται για να χρηµατοδοτήσουν τροµοκρατικές ενέργειας της Αλ Κάιντα και της συνεργαζόµενης Αλ Σαχάµπ.


Η µάχη των στρατηγείων
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΛΟΥΚΑΣ ΔΗΜΑΚΑΣ

Η παρουσία ή όχι στην Ελλάδα (ή σε άλλη χώρα δίπλα µας) στρατηγείου του ΝΑΤΟ και ο τρόπος ανάπτυξης στα µέρη – και στα νερά µας! – της αντιπυραυλικής ασπίδας που στήνει η Συµµαχία, είναι δύο από τα κυριότερα στρατιωτικής φύσεως θέµατα που θα προκύψουν από τις αποφάσεις και τις συζητήσεις στη Σύνοδο Κορυφής της Συµµαχίας στη Λισαβώνα και αφορούν άµεσα την Αθήνα.

Οι λόγοι για το ελληνικό ενδιαφέρον είναι προφανείς:

Πίσω από ανώδυνες, ενδεχοµένως, για άλλους σύµµαχους αποφάσεις, κρύβονται πολλές φορές κρίσιµες πτυχές που ακουµπούν και επηρεάζουν ελληνικά δικαιώµατα και αρµοδιότητες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Στο θέµα της νέας δοµής προβλέπεται ο δραστικός περιορισµός των στρατηγείων σε όλη την Ευρώπη. Η υπάρχουσα δοµή – που δεν έχει όµως ολοκληρωθεί – προέβλεπε την κατάργηση του Αεροπορικού Κέντρου στο Εσκί Σεχίρ της Τουρκίας (CΑΟC-6) και την αναβάθµιση του αντίστοιχου CΑΟC-7 της Λάρισας µε ανάληψη αρµοδιότητας για την ευρύτερη περιοχή.

Τώρα µπαίνουν στο τραπέζι όλα τα στρατηγεία και τα επίπεδα της δοµής διοίκησης διαµορφώνονται ουσιαστικά εκ του µηδενός: Τόσο η Λάρισα και τα Στρατηγεία της Σµύρνης και της Νάπολης – που µας αφορούν άµεσα – όσο και τα υπόλοιπα. Ιδιαίτερη ανησυχητική για την Ελλάδα είναι η φερόµενη ως επιδίωξη της Τουρκίας να αναλάβει τη συγκρότηση νέου Ναυτικού Στρατηγείου µε ευθύνη τη Μαύρη Θάλασσα και τη ΝΑ Μεσόγειο, παράλληλα µε αυτό της Σµύρνης για το αεροπορικό σκέλος… Εξ ου προφανώς και η επισήµανση της Αθήνας ότι το σχέδιο του νέου µοντέλου που παρουσιάστηκε στους υπουργούς τις προάλλες θα αποτελέσει αντικείµενο «περαιτέρω επεξεργασίας»…

Αντιπυραυλική ασπίδα. Οσον αφορά την ανάπτυξη της ΝΑΤΟϊκής αντιπυραυλικής ασπίδας, ήδη τα σχετικά σχέδια αντιµετωπίζονται από κάποια µέλη µε επιφυλάξεις και σκεπτικισµό κυρίως όσον αφορά το κόστος υλοποίησής τους. Για την Ελλάδα, που ήδη έχει συγκριτικά µε άλλες χώρες της περιοχής ανεπτυγµένο αντιαεροπορικό σύστηµα µε δυνάµει αντιπυραυλικές δυνατότητες, η πτυχή αυτή είναι σοβαρή, ιδίως αν υπάρξουν, όπως αναµένεται, πιέσεις για αναβάθµιση. Οσον αφορά την Τουρκία, υπάρχει γαϊτανάκι δηλώσεων και διαρροών από Αγκυρα και Ουάσιγκτον γύρω από την εµπλοκή της στην ασπίδα: Η δεύτερη δείχνει να θέλει την εµπλοκή της πρώτης στο σύστηµα όµως αυτή, εφαρµόζοντας την τακτική του ανατολίτικου παζαριού – αλλά και λόγω των σχέσεών της µε το Ιράν – θέτει προϋποθέσεις. Ολα αυτά υπό την «απειλή» ότι σε περίπτωση άρνησης υπάρχουν και άλλες χώρες της ΝΑ Ευρώπης για διαπραγµατεύσεις. Αλλωστε η ΝΑΤΟϊκή ασπίδα θα «δέσει», προϊόντος του χρόνου, µε την αντίστοιχη αµερικανική µε την οποία συζητούν να συνδεθούν Βουλγαρία και Ρουµανία. Παράλληλα, στα νερά µας θα πλέουν και τα καταδροµικά των ΗΠΑ µε το αντιπυραυλικό σύστηµα Αegis, καθώς στόχος είναι να δηµιουργηθεί από ξηρά και θάλασσα ένας «δακτύλιος» προστασίας από τη βαλλιστική απειλή που θεωρεί το ΝΑΤΟ ότι προέρχεται από το Ιράν.

Κοντά σε αυτά το ενδιαφέρον των ελλήνων αξιωµατούχων στρέφεται και στο κατά πόσο ορισµένες από τις υποδοµές που θα αναπτυχθούν γύρω από τις νέες «κρίσιµες στρατιωτικές δυνατότητες» του ΝΑΤΟ, εξυπηρετούν ή όχι και εθνικούς αµυντικούς σκοπούς. Για παράδειγµα, η Αθήνα θα έβλεπε θετικά την ανάπτυξη συστηµάτων επιτήρησης / επικοινωνίας από αέρος καθώς έτσι καθίσταται αναγκαία η παρουσία στην Ελλάδα επίγειων σταθµών που αναβαθµίζουν συνολικά τις αµυντικές της δυνατότητες.