Η Θάτσερ είναι ακόµα εδώ

Μια µάχη ανάµεσα σε δύο Βρετανούς, έναν άνδρα που έχει πεθάνει εδώ και 64 χρόνια και µια γυναίκα που τελευταία δεν αισθάνεται πολύ καλά, γίνεται τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη. Και νικήτρια βγαίνει, προς το παρόν, η γυναίκα.

Ο άνδρας είναι ο οικονοµολόγος Τζον Μέιναρντ Κέινς, που υποστήριζε µε πάθος ότι οι κρατικές δαπάνες παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην αποτροπή µακροχρόνιων υφέσεων.

Και η γυναίκα είναι η πρώην πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ, που διέλυσε το κοινωνικό κράτος της χώρας της και έµεινε στην ιστορία (µεταξύ των άλλων) για τη φράση της:

«Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση». Η µία µετά την άλλη, όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ευθυγραµµίζονται µε το δόγµα της δεύτερης. Με άλλα λόγια, περικόπτουν τις δηµόσιες δαπάνες, µειώνουν τους µισθούς και τις συντάξεις και περιορίζουν δραστικά το κοινωνικό κράτος, ελπίζοντας ότι µε τον τρόπο αυτό θα µειώσουν δραστικά, και γρήγορα, το δηµοσιονοµικό έλλειµµα.

Η τελευταία κυβέρνηση που ανακοίνωσε αυτή την εβδοµάδα βίαια µέτρα λιτότητας ήταν η βρετανική, προκαλώντας την αντίδραση του γνωστού αµερικανού οικονοµολόγου Τζόζεφ Στίγκλιτς, ο οποίος προβλέπει ότι τα µέτρα αυτά θα οδηγήσουν σε µικρότερη ανάπτυξη, µικρότερη ζήτηση, λιγότερα έσοδα από τη φορολογία και υψηλότερο χρέος. «Δεν µπορούµε να αντέξουµε τη λιτότητα», έγραψε ο Στίγκλιτς στην «Γκάρντιαν». Στις ΗΠΑ. Μια ανάλογη συζήτηση, αν και σε µικρότερη έκταση, γίνεται και στις Ηνωµένες Πολιτείες, όπου οι Ρεπουµπλικανοί πιέζουν τον πρόεδρο Οµπάµα να προχωρήσει σε δραστικότερες περικοπές. Στον Λευκό Οίκο, όµως, γνωρίζουν ότι µια εκστρατεία ταχείας µείωσης των ελλειµµάτων προτού ακόµη η οικονοµία πάρει τον δρόµο της ανάκαµψης είναι ένα λάθος ανάλογο µε εκείνο που έκανε ο πρόεδρος Ρούσβελτ στη µέση της Μεγάλης Υφεσης, τη δεκαετία του ‘30. «Στις Ηνωµένες Πολιτείες, οι επιλογές της Κεντρικής Τράπεζας επηρεάζονται άµεσα από την Υφεση, ενώ στη Βρετανία υπαγορεύονται από το Διεθνές Νοµισµατικό Ταµείο», επισηµαίνει ο Μάικλ Σόντερς, οικονοµολόγος από τη Citigroup του Λονδίνου.

Η µάχη έχει ενδιαφέρον, οι δύο πλευρές εµµένουν στις θέσεις τους, η εγχείρηση είναι λεπτή και ο µεγάλος κίνδυνος είναι εκείνη µεν να πετύχει, ο δε ασθενής να πεθάνει.


Στα άκρα η σύγκρουση µε τα συνδικάτα

Από τον Ιούνιο άρχισαν πανεθνικές απεργίες κατά της µεταρρύθµισης του συνταξιοδοτικού συστήµατος που προωθεί η κυβέρνηση του προέδρου Νικολά Σαρκοζί. «Δεν υπάρχει κανένας λόγος να σταµατήσουµε», δήλωνε την Πέµπτη ο Μπερνάρ Τιµπό, επικεφαλής της CGΤ, ενός από τα κύρια γαλλικά συνδικάτα, και προέβλεψε νέες κινητοποιήσεις από την ερχόµενη εβδοµάδα, πιθανόν την Τρίτη ή την Πέµπτη. Τα συνδικάτα θέλουν να συντηρήσουν την κινητοποίηση στους δρόµους, η συµµετοχή στην οποία έχει φτάσει εδώ και πολλές εβδοµάδες σε επίπεδα ρεκόρ. Την περασµένη Τρίτη, από 1,1 ως 3,5 εκατοµµύρια άνθρωποι (ο αριθµός τους ποικίλλει αναλόγως της πηγής) διαδήλωσαν κατά την έκτη πανεθνική ηµέρα δράσης που έχει οργανωθεί από τον Σεπτέµβριο κατά της µεταρρύθµισης. Μαθητές και φοιτητές συµµετέχουν στην κινητοποίηση. Σύµφωνα µε το υπουργείο Παιδείας, έχει διαταραχθεί η λειτουργία 312 λυκείων, δηλαδή του 7,25% των ιδρυµάτων της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης. Δέκα από τα 83 πανεπιστήµια της χώρας έχουν κλείσει.

Η Γαλλία αντιµετωπίζει επίσης σηµαντικό κίνδυνο εξαιτίας των συνεπειών της κινητοποίησης στον ενεργειακό τοµέα. Τα 12 διυλιστήρια της χώρας έχουν παραλύσει και 14 αποθήκες καυσίµων από τις 219 έχουν αποκλειστεί από τους διαδηλωτές. Οι δράσεις αυτές των απεργών στον ενεργειακό τοµέα έχουν γίνει το κύριο µέσο πίεσης κατά της µεταρρύθµισης.


Κλείνουν µέχρι και πρεσβείες

Τα µέτρα λιτότητας που ανακοίνωσε ο υπουργός Οικονοµικών Τζορτζ Οσµπορν σηµαίνουν ότι η Βρετανία θα έχει λιγότερους αστυνοµικούς, θα καταβάλλει χαµηλότερα επιδόµατα ανεργίας, θα στέλνει λιγότερους εγκληµατίες στη φυλακή. Πρεσβείες θα κλείσουν, το ίδιο και δικαστήρια και στρατιωτικές βάσεις. Οι Βρετανοί θα χάσουν δισεκατοµµύρια σε επιδόµατα, θα συνταξιοδοτούνται αργότερα και θα πληρώνουν περισσότερα για είδη που αγοράζουν καθηµερινά, όπως τα εισιτήρια των τρένων. Ακόµη και το Βασιλικό Νοµισµατοκοπείο θα χρησιµοποιεί φτηνότερα µέταλλα για να κόβει τα νοµίσµατα, σε µια προσπάθεια να εξοικονοµηθούν χρήµατα.

Παρουσιάζοντας τα µέτρα στο Κοινοβούλιο, ο Οσµπορν είπε πως θα πλήξουν περισσότερο τους πλουσιότερους. Ωστόσο το Ινστιτούτο Δηµοσιονοµικών Μελετών – µια δεξαµενή σκέψης – ανακοίνωσε ότι, πέραν του πλουσιότερου 2% του πληθυσµού, αυτοί που θα πληγούν περισσότερο από τα µέτρα είναι οι εργαζόµενοι, οι ασθενείς και οι φτωχοί.


Δεν φτάνουν οι εξαγωγές

Χιλιάδες Γερµανοί είχαν διαδηλώσει τον Ιούνιο κατά των αυστηρότερων µέτρων λιτότητας που επιβλήθηκαν στη χώρα τους µετά τον Δεύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, όταν η κυβέρνηση της καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ αποκάλυψε ένα σχέδιο δηµοσιονοµικών περικοπών και αυξήσεων φόρων που έχει στόχο να αποφέρει 80 δισεκατοµµύρια δολάρια µέσα σε τέσσερα χρόνια.

Οµως µολονότι ο δείκτης επενδυτικής εµπιστοσύνης σηµείωσε τον Οκτώβριο πτώση για έκτο διαδοχικό µήνα φτάνοντας στο κατώτερο επίπεδο των 21 τελευταίων µηνών, η πολύ καλή επίδοση των εξαγωγών ενίσχυσε σηµαντικά τη γερµανική οικονοµία. Και οι κυβερνητικές επιχορηγήσεις, οι οποίες στη διάρκεια της κρίσης ενθάρρυναν τις εταιρείες να στρέφουν τους εργαζοµένους προς τη µερική απασχόληση, αντί να τους απολύουν, βοήθησαν να κρατηθεί υπό έλεγχο η γερµανική αγορά εργασίας. Τον επόµενο χρόνο, ο κινητήριος µοχλός της γερµανικής οικονοµίας δεν θα είναι πλέον οι εξαγωγές, αλλά η εσωτερική ζήτηση, η οποία «είναι τώρα η ισχυρότερη οικονοµική συνιστώσα», όπως δήλωσε ο γερµανός υπουργός Οικονοµικών Ράινερ Μπρίντερλε.


Με φόβητρο την Ελλάδα

Από τον Μάιο άρχισαν οι Πορτογάλοι να πραγµατοποιούν µεγάλες διαδηλώσεις για τα µέτρα που είχε πάρει η κυβέρνηση και προέβλεπαν τόσο αύξηση φόρων όσο και περικοπές. Η µεγαλύτερη συνδικαλιστική οµοσπονδία της Πορτογαλίας, η CGΤΡ, έχει προκηρύξει γενική απεργία για τις 24 Νοεµβρίου, καθώς λίγο νωρίτερα η κυβέρνηση Σόκρατες αναµένεται να έχει ανακοινώσει τα νέα µέτρα λιτότητας. Καθώς η ανεργία αυξάνεται διαρκώς, στα τέλη Σεπτεµβρίου χιλιάδες Πορτογάλοι κατέβηκαν στους δρόµους διακηρύσσοντας ότι «αυτή είναι η αρχή του αγώνα και όχι το τέλος». Ολοι βέβαια φοβούνται ότι η Πορτογαλία θα είναι η επόµενη µετά την Ελλάδα που θα προσφύγει στον µηχανισµό στήριξης της Ε.Ε., όπως δήλωσε όµως ο οικονοµολόγος Χουάν Μπάριο, «η Ελλάδα λειτούργησε για την Πορτογαλία σαν εµβόλιο». Το έλλειµµα της χώρας είναι στο 9,4% του ΑΕΠ της. Η ανεργία κυµαίνεται στο 10% – το µεγαλύτερο ποσοστό τα τελευταία 25 χρόνια. Οι αντιδράσεις που αναµένεται να κορυφωθούν τις επόµενες εβδοµάδες υπάρχει περίπτωση να οδηγήσουν στην πτώση της κυβέρνησης µειοψηφίας που έχει σχηµατίσει ο πρωθυπουργός Σόκρατες.


«Χειρόφρενο» στην κρίση

Το καλοκαίρι δεν εµπόδισε τους Ιταλούς να διαδηλώνουν. Στις 12 Ιουνίου πραγµατοποιήθηκε µεγάλη συγκέντρωση στη Ρώµη, ενώ δύο εβδοµάδες αργότερα περισσότεροι από έξι εκατοµµύρια Ιταλοί υπολογίζεται ότι πήραν µέρος σε συγκεντρώσεις σε όλη τη χώρα κατά της λιτότητας. Η αύξηση της ανεργίας οδήγησε σε νέες διαδηλώσεις την περασµένη εβδοµάδα, όµως το συνδικαλιστικό κίνηµα στην Ιταλία εµφανίζεται βαθιά διχασµένο. Πάντως, µία φορά την εβδοµάδα πραγµατοποιείται στη Ρώµη διαδήλωση «των µοβ», όπου οι συγκεντρωµένοι φορούν το χρώµα που συµβολίζει πλέον την αντίθεση στον πρωθυπουργό Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Η κυβέρνηση διακηρύσσει διαρκώς ότι η χώρα δεν αντιµετωπίζει τα προβλήµατα που έχουν άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όµως για παράδειγµα οι πωλήσεις αυτοκινήτων έχουν µειωθεί κατά 45% και η Ιταλία είναι η µόνη χώρα στην οποία η Fiat δεν παρουσίασε κέρδη τα τελευταία δύο χρόνια. Η ανεργία που σήµερα είναι στο 8% αυξάνεται διαρκώς τους τελευταίους µήνες. Πάντως, για µια χώρα την οποία πριν από τρία χρόνια ο «Εconomist» είχε χαρακτηρίσει ως τον «πραγµατικό ασθενή της Ευρώπης», η Ιταλία φαίνεται να αντέχει ακόµα, κυρίως λόγω των υψηλών καταθέσεων που έχουν αρκετοί πολίτες της.


Φτωχός ένας στους πέντε

Ο αριθµός των φτωχών στην Ισπανία από την έναρξη της κρίσης έχει αυξηθεί κατά 4%, ποσοστό που σηµαίνει ότι ένα εκατοµµύριο περισσότεροι άνθρωποι ζουν σήµερα κάτω από τα όρια της φτώχειας σε σύγκριση µε το 2007 – συνολικά ο αριθµός των απόρων φθάνει το 22,7% του πληθυσµού της χώρας, δηλαδή 9 εκατοµµύρια άνθρωποι. Εκεί όπου η κρίση εκδηλώνεται πιο έντονα είναι στην αγορά των ακινήτων, καθώς το 2007 έσκασε η «φούσκα» στον τοµέα αυτόν και πολλοί Ισπανοί που είχαν πάρει δάνεια για να αγοράσουν σπίτια σε υψηλές τιµές δεν µπόρεσαν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους και τα έχασαν. Η ανεργία στη χώρα ξεπερνά το 20% και είναι διπλάσια από τον µέσο όρο των χωρών της ευρωζώνης – τα τελευταία δύο χρόνια οι άνεργοι, µεταξύ των οποίων οι περισσότεροι είναι νέοι, αυξήθηκαν κατά 1,8 εκατοµµύρια. Υπολογίζεται ότι αυτή τη στιγµή το 43% των νέων κάτω των 25 ετών, σχεδόν ένας στους δύο, είναι χωρίς δουλειά. Τα ποσοστά δηµοτικότητας της κυβέρνησης Θαπατέρο έχουν πέσει κάτω από το 30%, καθώς πολλοί κοινωνικοί φορείς καταγγέλλουν ότι οι περικοπές δεν θα οδηγήσουν στο ξεπέρασµα της ύφεσης.