Το τέλος του παραμυθιού

Ξέραμε, εδώ και λίγους μήνες, ποιος θα χάσει τις επόμενες εκλογές. Δεν ξέραμε ποιος θα τις κερδίσει. Η επικείμενη ήττα της Ν.Δ. είχε προαναγγελθεί με σαφήνεια από τις δημοσκοπήσεις, καιρό τώρα. Αλλά το ενδεχόμενο να κερδίσει το ΠΑΣΟΚ τις εκλογές που η Νέα Δημοκρατία θα χάσει, είναι μια πιθανότητα που μόνον πρόσφατα αρχίζει να καταγράφεται στα δημοσκοπικά ευρήματα.

Η πτώση της Ν.Δ. δεν είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Η πολιτική ηγεμονία Καραμανλή είχε οικοδομηθεί πάνω σε μιαν απλή, εύληπτη «αφήγηση», συμβατή με τις προσλήψεις του λεγόμενου «μεσαίου χώρου», που υφάνθηκε στα χρόνια που το κόμμα αυτό βρισκόταν στην αντιπολίτευση. Σύμφωνα με την «αφήγηση» αυτή, η Ελλάδα έμοιαζε με μιαν ωραία βασιλοπούλα που, όπως στα παραμύθια, είχε απαχθεί και είχε φυλακιστεί από έναν κακό δράκοτον δράκο «διαφθορά και διαπλοκή». Χρειαζόταν, λοιπόν, ένας γενναίος πρίγκιπας να φανεί, να σκοτώσει τον δράκο και να ελευθερώσει τη βασιλοπούλα.

Έπρεπε κάποιος να αφανίσει το τέρας «διαφθορά-διαπλοκή» (πράγμα εύκολο: αρκεί να αντικαθιστούσαμε τους λερωμένους πράσινους με τους καθαρούς γαλάζιους στο τιμόνι της χώρας) και τα προβλήματά μας όλα θα λύνονταν ως διά μαγείας. Θα περίσσευαν αμέσως λεφτά (τα είχαν μετρήσει κιόλας: δέκα δισ.!) για κοινωνικές δαπάνες και αναδιανομή, τα προβλήματα της βασανισμένης καθημερινότητας θα λύνονταν ευκολότερα, η ζωή μας θα γινόταν χαρισάμενη. Η αφήγηση ήταν – τότε- πειστική. Συμβατή με την κοινή πρόσληψη της πραγματικότητας και τη μιντιακή της κωδικοποίηση. Και παρηγορητική- αφού δεν απαιτούσε από εμάς να κάνουμε τίποτε, δεν μας ζητούσε να αλλάξουμε, να προσπαθήσουμε, να ξεβολευτούμε. Θα τα έκανε όλα ο πρίγκιπας για λογαριασμό μας…

Εδώ και καιρό το παραμύθι δείχνει να τελειώνει. Και ο αφηγητής δεν είναι πειστικός. Εδώ και καιρό- από το καλοκαίρι του 2007, πάντως, με τρόπο μετρήσιμο- η πολιτική κυριαρχία Καραμανλή είχε χάσει το αφηγηματικό της έρεισμα και ο

Ήρθαν δύο απροσδόκητοι παράγοντες να μετατρέψουν την αργή φθορά σε κατάρρευση. Το ένα ήταν η οικονομική κρίση και η πρωτοφανής αμηχανία, η πλήρης αφωνία του Πρωθυπουργού. Το άλλο ήταν το σκάνδαλο Βατοπεδίουπου ανασύρει στην κοινή μνήμη την παλιά καραμανλική αφήγηση με τον δράκο και το πριγκιπόπουλο και τη μετατρέπει σε μπούμερανγκ για τον αφηγητή της

ίδιος τον ρόλο του ήρωα σε μα κοινά αποδεκτή αφήγηση. Διατηρούσε, απλώς, μια σχετική υπεροχή σ΄ ένα παιχνίδι πολιτικής ισορροπίας στο κατώτερο σημείο των προσδοκιών και της εμπιστοσύνης, σε ένα περιβάλλον γενικευμένης δυσπιστίας έναντι του κυρίαρχου πολιτικού συστήματος και της ικανότητάς του να παράγει λύσεις, ιδέες, αξιόπιστα πρόσωπα. Ήταν λογικό να περιμένει κανείς ότι αυτή η υπεροχή θα ροκανιζόταν, σιγά σιγά, έστω και μόνον από τη φυσική φθορά που φέρνει ο χρόνος. Αλλά ήρθαν δύο απροσδόκητοι παράγοντες να μετατρέψουν την αργή φθορά σε κατάρρευση. Το ένα ήταν η οικονομική κρίση και η πρωτοφανής αμηχανία, η πλήρης αφωνία του Πρωθυπουργού απέναντι στην καταιγίδα των φόβων που σαρώνει το κοινωνικό τοπίο. Το άλλο ήταν το σκάνδαλο Βατοπεδίουπου ανασύρει στην κοινή μνήμη την παλιά Καραμανλική αφήγηση με τον δράκο και το πριγκιπόπουλο και τη μετατρέπει σε μπούμερανγκ εγια τον αφηγητή της.

Όποιος ελπίζει πως κάποιο θαύμα, κάποιο ταχυδακτυλουργικό, ένας ανασχηματισμός-όνειρο, μια χειρονομία του αρχηγού, μια εσωκομματική παράσταση θα ανακόψει την κατάρρευση, μάλλον αυταπατάται.

Από την άλλη πλευρά, βέβαια, καμιά νέα πολιτική «αφήγηση» δεν έχει έρθει να καλύψει το κενό εκείνης που διαλύθηκε. Ούτε το ΠΑΣΟΚ, μα ούτε και ο ΣΥΡΙΖΑ (η δημοσκοπική άνοιξη του οποίου φάνηκε, κάποια στιγμή, να προαναγγέλλει μια νέα «αφήγηση», που ποτέ δεν ακούσαμε, ωστόσο), ούτε και κανείς άλλος έχει κατορθώσει να προφέρει εκείνη τη μαγική, καινούργια φράση που θα ερμηνεύσει και θα τακτοποιήσει το χάος γύρω μας και θα προσφέρει ελπίδα στο έμφοβο ακροατήριο.

Η έλλειψη αυτή δεν εμποδίζει, ασφαλώς, την αδυσώπητη κίνηση του πολιτικού εκκρεμούς, του οποίου κινητήρια δύναμη είναι το ισχυρότερο, το πιο θεμελιώδες κίνητρο της ψήφου σε κάθε μορφή δημοκρατίας, από τις αρχέγονες ώς σήμερα: το κίνητρο της καταδίκης, της απόρριψης, του εξοστρακισμού. Υποθηκεύει, όμως, την επόμενη μέρα. Της αποστερεί αυτό το αναγκαίο, σε κάθε νέα αρχή του πολιτικού κύκλου, ζωτικό κεφάλαιο εμπιστοσύνης. Μένει να δούμε πώς- και αν- το αφηγηματικό κενό θα καλυφθεί.