1968. Η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο 

Το σλόγκαν ήταν: «Φτιάξου, συντονίσου, ξεκόλλα»

Ο Τζον Κίφνερ, ένας νεαρός ρεπόρτερ των «Νew Υork Τimes» με «άκρες» στους κύκλους των αριστεριστών φοιτητών στο Πανεπιστήμιο του Columbia, έγραψε τον Ιανουάριο του 1968 ένα άρθρο για τη χρήση μαριχουάνας στα κολέγια. Ήταν ίσως το πρώτο κείμενο σε έντυπο ευρείας κυκλοφορίας που έκανε λόγο για «ψυχαγωγικά»- όχι ψυχεδελικάναρκωτικά, για ουσίες που χρησιμοποιούνταν όχι με στόχο τη λήθη αλλά το κέφι.

«Συνεντεύξεις που έκανα με φοιτητές», έγραφε το κομμάτι, «καταδεικνύουν ότι, ενώ υπάρχουν χρήστες που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν προβληματικές προσωπικότητες, οι περισσότεροι έμοιαζαν ανέμελοι και συγκροτημένοι». Το κομμάτι αναφερόταν βασικά στη χρήση «ελαφρών» ουσιών, την ίδια στιγμή όμως βρισκόταν σε πλήρη άνθηση η ψυχεδελική κουλτούρα των παραισθησιογόνων ουσιών, με ναυαρχίδα φυσικά το LSD.

Το επονομαζόμενο «acid rock» ήταν το κυρίαρχο μουσικό υβρίδιο με εκπροσώπους όπως οι Grateful Dead του Jerry Garcia και οι Jefferson Αirplane και άλλες διάσημες μπάντες της εποχής που επιχειρούσαν να μετουσιώσουν την ιδέα που είχε ο ηγέτης της αντικουλτούρας Άμπι Χόφμαν: «Να συναντήσουμε τον Μπετόβεν στο σούπερ μάρκετ».

Στα πανεπιστήμια (ειδικά αυτά των μεγάλων μητροπόλεων της Δυτικής και Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ) η χρήση ναρκωτικών ουσιών ήταν ευρύτατα διαδομένη το 1968, όσο διαδεδομένη ήταν μεταξύ των φοιτητών και η αντίληψη ότι η απαγόρευσή τους ήταν μέρος του συστήματος καταστολής των νεανικών ελευθεριών εκ μέρους της κυβέρνησης. Οι πιο υποψιασμένοι όμως- ειδικά όταν βρίσκονταν αντιμέτωποι με διάφορες «απώλειες» και καμένους εγκεφάλους συντρόφων που έκαναν εκτεταμένη χρήση ψυχεδελικών ουσιών- είχαν άλλη άποψη: ήταν περίπου βέβαιοι ότι οι μυστικές υπηρεσίες χρησιμοποιούσαν τα ναρκωτικά (το LSD βασικά) ως όχημα ελέγχου και διάβρωσης εκ των έσω του κινήματος της Νέας Αριστεράς Η παρασκευή και η χρήση του LSD κρίθηκε παράνομη το 1966, με σχετική νομοθετική πράξη του Κογκρέσου. Η χρήση της μαριχουάνας είχε ποινικοποιηθεί στις ΗΠΑ ήδη από το 1937. Επτά χρόνια νωρίτερα, ένας Ελβετός γιατρός ονόματι Άλμπερτ Χόφμαν είχε πετύχει «κατά λάθος» στο εργαστήριό του τη χημική σύνθεση του LSD (αρχικά των λέξεων lysergic acid diethylamide) γνωστό αργότερα με την κοινή ονομασία «acid». Ο Χόφμαν τοποθέτησε λίγο στην άκρη του δαχτύλου του και μετά στο στόμα, ξεκινώντας έτσι το παρθενικό ταξίδι «σε μια εναλλακτική κατάσταση συνειδητοποίησης του κόσμου», όπως δήλωσε ο ίδιος κατόπιν. Μετά τον πόλεμο, το εργαστήριο του Χόφμαν άρχισε να προμηθεύει ποσότητες στις ΗΠΑ κι ένας από τους βασικούς πελάτες- αν και όχι ο μοναδικός φυσικά- ήταν η CΙΑ. Στόχος των μυστικών υπηρεσιών, σε συνεργασία με υπηρεσίες του στρατού, ήταν να χρησιμοποιήσουν το ναρκωτικό ως ορό αλήθειας που θα έκανε τον ανυποψίαστο χρήστη – εχθρό του συστήματος να αποκαλύψει μυστικά στρατηγικής σημασίας ή έστω να τεθεί υπό καθεστώς πλήρους σύγχυσης και απόλυτου ελέγχου.


Παράξενοι ταξιδιώτες: οι πνευματικοί γκουρού της ψυχεδελικής εμπειρίας

«Θα προτιμούσα να είμαι αλεξικέραυνο παρά σεισμογράφος!», δήλωνε αινιγματικά αλλά εμφατικά ο Κεν Κέισι μέσα από τις σελίδες του βιβλίου «Τhe Εlectric Κool-Αid Αcid Τest» του «πατερούλη» της Νέας Δημοσιογραφίας Τομ Γουλφ. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1968 και ήταν μια καταγραφή- σε έντονα ιδιοσυγκρασιακό και ταιριαστά «τριπαριστό» ύφοςτων ταξιδιών (κυριολεκτικά και μεταφορικά) του Κέισι και της παρέας του, των επονομαζόμενων Μerry Ρranksters («Χαρούμενοι Πλακατζήδες») ανά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Με όχημα ένα ψυχεδελικά διακοσμημένο παλιό λεωφορείο, οι Ρranksters είχαν ξεκινήσει μια «εθνική περιοδεία» χωρίς τέλος από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄60 με αντικειμενικό στόχο τη διάδοση με ευαγγελικό ζήλο και πολλά χάπενινγκς, των «θαυματουργών ιδιοτήτων» του LSD.

Ο Κέισι ήταν ήδη τότε διάσημος συγγραφέας εξαιτίας του βιβλίου του «Στη Φωλιά του Κούκου» που είχε κυκλοφορήσει το 1962 και θα μπορούσε να πει κανείς ότι υπήρξε ο συνδετικός κρίκος μεταξύ της γενιάς των «beat» και της γενιάς των χίπις.

Τη χρονιά που κυκλοφόρησε το βιβλίο η δράση της μετακινούμενης κολεκτίβας του Κέισι είχε λήξει άδοξα και ο ίδιος ήταν αγνοούμενος κάπου στο Μεξικό. Δύο χρόνια πριν, προκειμένου να αποφύγει τη σύλληψη με την κατηγορία της χρήσης ναρκωτικών ουσιών, είχε σκηνοθετήσει τον θάνατό του, για να αναζητήσει καταφύγιο στη συνέχεια νοτίως των αμερικανικών συνόρων. Τελικά επέστρεψε, εξέτισε μια μικρή ποινή και για το υπόλοιπο της ζωής του έμεινε μακριά από τα «φώτα» της διασημότητας, παραμένοντας πάντως αμετακίνητος στην πίστη σχετικά με τη διεύρυνση του πνεύματος μέσω της ψυχεδελικής εμπειρίας.

Στο ντοκιμαντέρ του 1987 παραγωγής ΒΒC και με τίτλο «Η άνοδος και η πτώση του LSD», ο Κέισι δήλωνε νοσταλγικά: «Πιστεύω ότι με τη διάδοση του LSD ανακαλύψαμε έναν νέο τρόπο σκέψης ή μάλλον τον τρόπο να συνδέεις διαφορετικές σκέψεις στο μυαλό. Γιατί ο κόσμος πιστεύει ότι είναι κακό; Τι είναι αυτό που φοβίζει τους ανθρώπους τόσο βαθιά; Πιθανόν η ιδέα ότι υπάρχει κι άλλη πραγματικότητα απ΄ αυτήν που αντιμετωπίζουν καθημερινά, ότι υπάρχουν πόρτες που αν τις ανοίξουμε θα μάθουμε πράγματα που δεν πρέπει. Ποιος το υπαγορεύει όμως αυτό; Έκανα χρήση ψυχεδελικών πριν καν μεθύσω ποτέ στη ζωή μου. Ούτε τσιγάρο δεν είχα καπνίσει.

Τότε ήρθε το LSD. Και για μένα υπήρξε το πιο συναρπαστικό πράγμα που μου συνέβη ποτέ…Και βέβαια, ως γνωστόν, τα καλύτερα ναρκωτικά τα παρασκεύαζε η κυβέρνηση…».

Α ντίθετα από τον «συνταξιδιώτη» του (μέντορας και των δύο υπήρξε ένας άλλος διάσημος λογοτέχνης και διανοούμενος, ο Άλντους Χάξλεϊ, ο οποίος πειραματιζόταν με το LSD από τις αρχές της δεκαετίας του ΄50)ο έτερος των δύο διάσημων ψυχεδελικών γκουρού των ΄60s, o Τίμοθι Λίρι, παρέμεινε μέχρι τέλους όχι μόνο ενθουσιώδης προπαγανδιστής της χρήσης ψυχεδελικών ουσιών ως μέσου απεριόριστης επέκτασης της αντίληψης, αλλά και πρόθυμος γκεστ σταρ όλων των εναλλακτικών κινημάτων μέχρι και τον θάνατό του το 1996. Η αυγή του 1968 είχε βρει τον 48χρονο πρώην λέκτορα Ψυχολογίας στο Χάρβαρντ να συνεχίζει την τουρνέ- multi media performance του στα αμερικανικά κολέγια με τον τίτλο «Ο Θάνατος του Μυαλού», μια καλλιτεχνική αναπαράσταση της εμπειρίας ενός «ταξιδιού» υπό την επήρεια LSD. Μερικούς μήνες πριν είχε απευθυνθεί σε 30.000 χίπις στο Γκόλντεν Γκέιτ Παρκ του Σαν Φρανσίσκο όπου και εκστόμισε τη φράση που έμελλε να γίνει το επίσημο σλόγκαν μιας ολόκληρης γενιάς: «Τurn on, tune in, drop out» («Φτιάξου, συντονίσου, ξεκόλλα»). Σύμφωνα με τον ίδιο, η φράση τού είχε έρθει ως επιφοίτηση στο ντους, κατόπιν επίμονης παρότρυνσης του διάσημου θεωρητικού των media Μάρσαλ Μακλούαν να σκεφτεί «κάτι πιασάρικο» σχετικά με τη «νέα κατάσταση των πραγμάτων».

Η πρώτη εμπλοκή του με τον νόμο ήταν τον Δεκέμβριο του 1965, όταν περνώντας τα σύνορα από το Μεξικό στις ΗΠΑ μαζί με την κόρη του, βρέθηκε στην κατοχή της κόρης του ποσότητα μαριχουάνας. Ο Λίρι ανέλαβε την ευθύνη και καταδικάστηκε σύμφωνα με τον νόμο περί μαριχουάνας σε 30 χρόνια κάθειρξη ή 30.000 δολάρια πρόστιμο και εντατική ψυχιατρική παρακολούθηση. Επιλέγοντας φυσικά τη δεύτερη προοπτική, άσκησε αμέσως έφεση, καταγγέλλοντας τον σχετικό νόμο ως αντισυνταγματικό. Μερικούς μήνες μετά τη δεύτερη σύλληψή του, στις 19 Μαΐου του 1969, το Ανώτατο Δικαστήριο τον δικαίωσε πανηγυρικά, κρίνοντας τον νόμο αντισυνταγματικό. Η υπόθεση έμεινε γνωστή ως «Τίμοθι Λίρι εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών». Την ίδια ακριβώς ημέρα ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του για τη θέση του κυβερνήτη της Καλιφόρνιας. Αντίπαλός του ήταν ο Ρόναλντ Ρίγκαν, ο οποίος τελικά νίκησε. Στην καμπάνια του πάντως είχε την ευκαιρία να χρησιμοποιήσει ως «ύμνο» το τραγούδι των Βeatles «Come Τogether», το οποίο ο Λένον έγραψε ειδικά για την περίσταση. Σύμφωνα με την επιθυμία του ιδίου λίγο πριν εκπνεύσει, μέρος από τη στάχτη του τοποθετήθηκε σε πύραυλο που εκτοξεύτηκε στις 21 Απριλίου του 1997, παρέμεινε σε τροχιά για έξι χρόνια και στη συνέχεια εξερράγη στην ατμόσφαιρα.


«Πρέπει πάση θυσία να συλλάβουμε έναν Βeatle!»

Ήταν Παρασκευή 18 Οκτωβρίου του 1968, ακριβώς πέντε λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα, όταν ο Τζον Λένον και η Γιόκο Όνο άκουσαν από το κρεβάτι τους- στο οποίο κάθονταν «ντυμένοι, καθαροί και νηφάλιοι», όπως κατέθεσαν αργότερα – δυνατά χτυπήματα στην εξώπορτα. Η Γιόκο Όνο έτρεξε προς την εξώπορτα του σπιτιού, το οποίο είχε η ίδια επινοικιάσει από τον Τζορτζ Χάρισον, ενώ ο αμέσως προηγούμενος ενοικιαστής ήταν ο Τζίμι Χέντριξ, αλλά μόλις πληροφορήθηκε την ιδιότητα των απρόσκλητων επισκεπτών, αντί να την ανοίξει, έτρεξε πίσω στον Λένον, ο οποίος ενημέρωσε αμέσως τηλεφωνικά τον δικηγόρο του ότι η Αστυνομία απειλεί να εισβάλει στο διαμέρισμα. Η επιχείρηση είχε οργανωθεί με άκρα επιμέλεια και μυστικότητα. Επικεφαλής της ομάδας των επτά αστυνομικών- και των δύο εκπαιδευμένων σκυλιών – ήταν ο περιβόητος Νόρμαν Πίλτσερ, τον οποίον είχαν συμπεριλάβει οι Βeatles ως «semolina (πλιγούρι) pilchard» ανάμεσα στις κρυπτικές αναφορές του τραγουδιού τους «Ι am the walrus». Ο Πίλτσερ, ο οποίος αργότερα παραπέμφθηκε και καταδικάστηκε για τις πρακτικές του στη Δίωξη, είχε μέχρι εκείνη τη στιγμή εδραιώσει την καριέρα του τοποθετώντας στο στόχαστρο της υπηρεσίας του διάσημους ροκ σταρ όπως ο Μικ Τζάγκερ, ο Έρικ Κλάπτον, ο Μπράιαν Τζόουνς και ο Ντόνοβαν.

Το πρόστιμο. Το πιο διάσημο ζεύγος της ροκ αριστοκρατίας αποφάσισε τελικά να ανοίξει την πόρτα πριν τη σπάσουν οι αστυνομικοί, οι οποίοι σύμφωνα με τον Λένον τοποθέτησαν οι ίδιοι στον χώρο μικροποσότητα μαριχουάνας, για την οποία του επιδικάστηκε λίγες μέρες μετά τη σύλληψη να πληρώσει πρόστιμο 150 λιρών. Αμελητέο ποσό ακόμα και για κοινούς θνητούς, η καταδίκη όμως για κατοχή έκανε μακροχρόνια ζημιά στον διάσημο Βeatle, ο οποίος φυσικά δεν ήταν ξένος στη χρήση παραισθησιογόνων- ακόμα και το άλμπουμ Υellow Submarine που είχε κυκλοφορήσει εκείνη τη χρονιά είχε θεωρηθεί ότι δεν ήταν παρά η αναπαράσταση ενός «τριπ» με LSD. Η καταδίκη αυτή υπήρξε η αφορμή για εντολή απέλασής του από τις ΗΠΑ τρία χρόνια μετά.


Σχεδίαζαν να τριπάρουν τον Κάστρο και τον Νάσερ

Ένας από τους πλέον ενθουσιώδεις θιασώτες πειραμάτων «υποταγής» με μοχλό την ουσία ήταν ο Ρίτσαρντ Χελμς, διευθυντής της CΙΑ από το 1967 μέχρι το 1973, ενώ παλιότερα υπήρξε και ο βασικός εισηγητής της περιβόητης επιχείρησης ΜΚ-ULΤRΑ που είχε να κάνει ακριβώς με τη χρησιμοποίηση ανθρώπινων πειραματόζωων, στα οποία χορηγούνταν ισχυρότατες δόσεις LSD. Τα μεγαλεπήβολα σχέδια με «δούρειο ίππο» το ισχυρό παραισθησιογόνο περιελάμβαναν μεταξύ άλλων τη χειραγώγηση μέσω της χρήσης LSD (εν αγνοία τους φυσικά) τόσο του Φιντέλ Κάστρο όσο και του ηγέτη της Αιγύπτου Γκαμάλ Αμπντάλ Νάσερ. Τα σχέδια αυτά δεν προχώρησαν ποτέ πέρα από το θεωρητικό στάδιο, ειδικά όταν κάποιοι πράκτορες προέβαλαν την (ευλογοφανή) ένσταση ότι ένας «acidhead» τριπαρισμένος Κάστρο που θα εγκατέλειπε την ξύλινη ρητορική και θα μιλούσε στους λόγους του για μεταφυσικές υπερβατικές εμπειρίες θα φάνταζε ακόμα πιο ελκυστικός στα μάτια της δυτικής νεολαίας. Υπήρξαν όμως άλλα πιο ανώνυμα και άτυχα πειραματόζωα ακόμα και μέσα από τις τάξεις των μυστικών υπηρεσιών, αν και τα περισσότερα θύματα ήταν κρατούμενοι, άστεγοι και πόρνες. Οι απώλειες που προκάλεσε το LSD είτε εντός είτε εκτός των κύκλων του νεανικού κινήματος υπήρξαν πολλές και διαφορετικών μορφών: εγκεφαλικές βλάβες, εφιαλτικά «ταξίδια» και flashbacks, αυτοκτονικές τάσεις…

Σε καμιά περίπτωση όμως δεν ανταποκρίνονταν στα διάφορα σχετικά τρομοκρατικά πρωτοσέλιδα του Τύπου του 1968, και ιδιαίτερα στην περιβόητη θεωρία περί βλάβης των χρωμοσωμάτων εξαιτίας της χρήσης, θεωρία που φυσικά δεν αποδείχτηκε επιστημονικά ποτέ.