«Ο Τσε δεν απέτυχε, οι λαοί κουράστηκαν»

Στις 9 Οκτωβρίου του 1967 ο Τσε Γκεβάρα άφηνε την τελευταία του πνοή στις ζούγκλες της Βολιβίας. Σαράντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο μύθος του ρομαντικού επαναστάτη παραμένει ζωντανός. Ακόμη και αν μια αιρετική βιογραφία, που κυκλοφόρησε πρόσφατα, περιγράφει έναν ψυχρό εκτελεστή.

Όταν συνελήφθη με τη βοήθεια της CΙΑ και εκτελέστηκε από τον βολιβιανό στρατό, ο Τσε Γκεβάρα ήταν μόλις 39 χρόνων. Ο μύθος του είχε ήδη χτιστεί από την απόφαση ενός νεαρού φοιτητή να αρνηθεί μια άνετη ζωή για να κυνηγήσει το όνειρο της επανάστασης, από το διάσημο πορτρέτο του από τον Αλμπέρτο Κόρντα, από την ενέργειά του να εγκαταλείψει όλα τα επίσημα αξιώματα στην Κούβα για να ηγηθεί του αντάρτικου στη Βολιβία. Μετά τον θάνατό του, οι αποκαλύψεις, αληθείς ή ψευδείς, που έβλεπαν το φως της δημοσιότητας, ολοκλήρωναν σαν κομμάτια παζλ την εικόνα του πιο μυθικού επαναστάτη του 20ού αιώνα. Το μυστικό του ταξίδι, για παράδειγμα, στο Κονγκό το 1965, για να ενισχύσει το κίνημα του Πατρίς Λουμούμπα, συνοδεύτηκε από την αποκάλυψη ότι για να επιστρέψει στην Κούβα προσέφυγε σε μια μυθιστορηματική μεταμφίεση. Ο Ουρουγουανός πολίτης Ραμόν Μπενίτεζ Φερνάντεζ, που έφθασε στην Πράγα από την Τανζανία, ήταν ένας παχύς και καμπούρης άνδρας, με πολύ κοντά μαλλιά, που στο πρόσωπο δεν θύμιζε σε τίποτα τον Τσε, χάρη και σε μια οδοντική προσθήκη. Τον φαλακρό επιχειρηματία με τα χοντρά γυαλιά και τη μεγάλη κοιλιά, που όταν έφθασε στην Αβάνα συστήθηκε ως «Κομαντάντε», δεν τον αναγνώρισαν ούτε τα παιδιά του. Έπειτα, στη σύλληψή του που οδήγησε στον θάνατό του εμπλέκεται, πριν από λίγα χρόνια, ο γνωστός Γάλλος φιλόσοφος Ρεζίς Ντεμπρέ. Ο τότε 25χρονος «Νταντόν»

[ ΙΝFΟ]

Στο πλαίσιο αφιερώματος στον Τσε Γκεβάρα, ο κινηματογράφος Ίλιον (Τροίας 34 & Πατησίων τηλ.
210.8810.602) παρουσιάζει 5 ντοκιμαντέρ με ώρα έναρξης 18.00. Το αφιέρωμα ολοκληρώνεται την Τετάρτη 10 Οκτωβρίου

συνελήφθη, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, στη Βολιβία για συμμετοχή στο αντάρτικο και «έσπασε» στην ανάκριση, δίνοντας πολύτιμες πληροφορίες στους διώκτες του Γκεβάρα για να γλιτώσει ο ίδιος την εκτέλεση.

Ο Μάης του ΄68. «Ο Τσε Γκεβάρα είναι ένας από τους μεγάλους μύθους αυτού του αιώνα. Η ζωή του είναι η ιστορία του πληρέστερου ανθρώπου της εποχής μας». Ο Γάλλος υπαρξιστής φιλόσοφος Ζαν Πολ Σαρτρ έδινε ανάγλυφα με αυτή την περιγραφή την υποδοχή που επεφύλαξε στον Τσε Γκεβάρα ο Μάης του ΄68. Ο επαναστάτης με τον μπερέ και το πούρο έγινε σύμβολο μιας δυτικής επανάστασης, που αν και δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, δεν εγκατέλειψε τον μύθο της, ακόμη και αν τον έκανε μόδα: Ο Τσε συνεχίζει να υπάρχει σε κονκάρδες, καπέλα, αφίσες και μπλούζες, δίνοντας, πάντως, μια καλή ευκαιρία στους σκωπτικούς να ανακαλύψουν την «κόκα κόλα της Αριστεράς». Αν στη Δύση ο μύθος διατηρείται με τη βοήθεια και της κατανάλωσης, στη Λατινική Αμερική εξακολουθεί να ανθεί στην πολιτική σκηνή, πλουτίζοντας τις ομιλίες του πρόεδρου της Βενεζουέλας Ούγκο Τσάβες και της Βολιβίας Έβο Μοράλες, ενώ στον Ισημερινό ο Ραφαέλ Κορέα διεκδίκησε την προεδρία της χώρας του με το σύνθημα του Τσε «hasta la νictoria siempre» (μέχρι την τελική νίκη). Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, τα απελευθερωτικά επαναστατικά κινήματα που εμπνεύστηκαν από τον Γκεβάρα- από το ΕLΝ στην Κολομβία και τους Ζαπατίστας στο Μεξικό έως τους Τουπαμάρος στο Περού- εγκαταλείπουν τον ένοπλο αγώνα ή διαλύονται. «Ο Τσε δεν απέτυχε. Οι λαοί κουράστηκαν. Όμως, οι επαναστάσεις μπορούν να γίνουν», λέει για τον πατέρα της η Αλέιντα Γκεβάρα από την Κούβα, η οποία ετοιμάζεται πυρετωδώς να τιμήσει τον ήρωά της.
Με μια ματιά

1928: Ο Ερνέστο Γκεβάρα ντε Λα Σέρνα γεννιέται στις 14 Ιουνίου στο Ροζάριο της Αργεντινής.

1951: Με την «Ποδερόσα», μια 500άρα μοτοσυκλέτα Νόρτον, διασχίζει τη Λατινική Αμερική, παρέα με τον φίλο του Αλμπέρτο Γρανάδο.

1955: Συναντά στο Μεξικό τον Φιντέλ Κάστρο και συνεργάζεται μαζί του για την ανατροπή του δικτάτορα Μπατίστα στην Κούβα. 1959: Παίρνει την κουβανική υπηκοότητα, αναλαμβάνει πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας της Κούβας και στη συνέχεια υπουργός Βιομηχανίας. 1965: Εγκαταλείπει όλα τα αξιώματα και πηγαίνει στο Κογκό για να ενισχύσει την εξέγερση. 1966: Φθάνει στη Βολιβία για να ηγηθεί του αντάρτικου κατά της δικτατορίας.

1967: Στις 8 Οκτωβρίου συλλαμβάνεται και την επομένη εκτελείται από τον βολιβιανό στρατό.


Το πιο σκοτεινό κομμάτι του παζλ

Το τελευταίο χρονολογικά κομμάτι στο παζλ του μύθου τού Τσε Γκεβάρα είναι και το πιο σκοτεινό. Στη βιογραφία του «Το κρυφό πρόσωπο του Τσε», που κυκλοφόρησε πρόσφατα, ο συγγραφέας Τζάκομπο Μακόβερ, Κουβανός εξόριστος στη Γαλλία από το 1963, υποστηρίζει ότι ο «Κομαντάντε» δεν δίσταζε να εκτελέσει εν ψυχρώ όσους θεωρούσε προδότες, αλλά και να περιγράφει το ίδιο ψυχρά την εκτέλεση στο ημερολόγιό του: «Του έριξα μια σφαίρα στο δεξί ημισφαίριο του μυαλού του, η οποία βγήκε από τον αριστερό κρόταφο.

Έβγαλε ένα βογκητό και πέθανε», φέρεται να γράφει για την εκτέλεση του Εουτίμιο Γκέρα, ενός αγρότη. Στο ίδιο πνεύμα, το γαλλικό περιοδικό «L΄ Εxpress» αναζήτησε παλιούς συντρόφους του Τσε, εξόριστους σήμερα στο Μαϊάμι. «Μια μέρα- διηγείται ο Λουτσιάνο Μεντίνα- με είδε να ξεφυλλίζω ένα τεύχος του “Reader΄s Digest”. Το άρπαξε με μανία από τα χέρια μου ουρλιάζοντας: “Όχι ιμπεριαλιστικά περιοδικά εδώ!”». Ωστόσο, οι μύθοι δεν ενισχύονται και από τις σκοτεινές τους πλευρές;