Γνώμη Το κάρο και τα άλογα

Τι στ΄ αλήθεια συνέβη την περασμένη Κυριακή; Το μεγάλο μυστικό της κάλπης φανερώνεται, ίσως, εναργέστερα, αν δει κανείς πιο προσεκτικά μία μόνον εκλογική περιφέρεια, την πελώρια και αντιπροσωπευτική Β΄ Περιφέρεια της Αθήνας, όπου η Ν.Δ. πρώτευσε με ποσοστό μόλις 35,2% και το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε 34%.

Προσέξτε τους αριθμούς! Το άθροισμά τους είναι κάτω από 70%, οκτώμισι μονάδες λιγότερες από ό,τι είχαν συγκεντρώσει τα δύο κόμματα πριν από τρία και κάτι χρόνια. Περίπου το ίδιο είναι το άθροισμα των δύο κομμάτων εξουσίας και στην Α΄ Περιφέρεια της Αθήνας. Με αυτά τα ποσοστά (σε πανελλαδική προβολή) κανένας εκλογικός νόμος στον κόσμο δεν θα έδινε αυτοδύναμη κυβέρνηση σε κανέναν.

Δεν τρελάθηκαν οι Αθηναίοι. Απλώς, εδώ εκδηλώθηκε εντονότερα, καθαρότερα (και προφητικότερα;) η τάση που διέτρεξε ολόκληρη την Ελλάδα. Καθαρότερα διατυπώνεται και το ερώτημα στο οποίο καλείται να απαντήσει το ΠΑΣΟΚ: Γιατί η δυσαρέσκεια, η διαμαρτυρία, η αποδοκιμασία της κυρίαρχης πολιτικής έπληξε όχι μόνον εκείνους που ασκούσαν την εξουσία, αλλά και τους αντιπολιτευόμενους- και μάλιστα αυτούς με πιο φαρμακερά βέλη;

Αν αρχίσει να αναζητά κανείς τις πιθανές αιτίες, ο κατάλογος μπορεί να είναι μακρύς. Το ΠΑΣΟΚ δήλωσε ότι αλλάζει, αλλά απέτυχε να αποδείξει την αλλαγή του, να δώσει νέο στίγμα. Ο Γ. Παπανδρέου απέτυχε να συγκροτήσει μια νέα, σταθερή και πειστική ηγετική ομάδα γύρω του, απέτυχε σε όλες, σχεδόν, τις προσπάθειές του να ανανεώσει το πολιτικό προσωπικό που τον πλαισίωνε. Απέφυγε να ξεκαθαρίσει τι από το κυβερνητικό παρελθόν κρατά και τι πετά. Το «νέο» ΠΑΣΟΚ δεν κατάφερε να αποτινάξει την εικόνα μιας δύναμης καθεστωτικής, φθαρμένης, συντηρητικής. Και ο πρόεδρός του, μη έχοντας κάτι σαφές και απλό να επικοινωνήσει, απέτυχε να οργανώσει και την επικοινωνία του, παρά τον διαρκή και μοναχικό ακτιβισμό των περιοδειών του. Στο μεταξύ το παλιό, καλό καθεστωτικό και πελατειακό ΠΑΣΟΚ έχανε

Αν το ΠΑΣΟΚ θέλει να είναι κάτι περισσότερο από μια κυνική μηχανή κατάκτησης και διαχείρισης εξουσίας, αν θέλει να είναι μια δύναμη που διατηρεί (έστω και ξεφτισμένες) κάποιες αναφορές στο αίτημα της κοινωνικής αλλαγής, τότε δεν του αρκεί να αναζητήσει (όπως έκανε και ο αντίπαλός του, 4 φορές, έπειτα από 4 ήττες) έναν νέο, πιο καπάτσο αρχηγό. Πρέπει να αναζητήσει και ένα νέο πολιτικό σχέδιο.

την πελατεία (οι εργαζόμενοι του δημόσιου τομέα, για πρώτη φορά, το 2007 δεν ψήφισαν ΠΑΣΟΚ) και το «νέο» δεν κατάφερνε να βρει πουθενά μια καινούργια αναζωογονητική κοινωνική φλέβα.

Το εύκολο- και όχι εντελώς άδικο- θα ήταν να χρεωθούν αυτές οι αποτυχίες στον ηττηθέντα ηγέτη. Μα, στην πραγματικότητα, οι αιτίες της αποτυχίας ξεπερνούν κατά πολύ τον ηγετικό ορίζοντα, τις δεξιότητες και τα χαρίσματα τού αρχηγού. Αν ο ηγέτης απέτυχε να διαχειριστεί το «νέο» είναι γιατί «νέο» απλώς δεν υπήρξε…

Οι ιδέες, βέβαια, δεν έχουν από μόνες τους τη δύναμη να αλλάζουν την πραγματικότητα. Ωστόσο, χωρίς αυτές, καμία αλλαγή δεν είναι εφικτή. Και από το ΠΑΣΟΚ έλειψε ακριβώς αυτό: Μια νέα, εναλλακτική και κινητοποιός ιδέα. Μια πειστική ιδέα για την Κεντροαριστερά στην Ελλάδα του 21ου αιώνα.

Δεν είναι του ΠΑΣΟΚ μόνον το πρόβλημα. Σε όλο τον δημοκρατικό «Βορρά» της σχετικής ευημερίας, η δημοκρατική, μεταρρυθμιστική Αριστερά αντιμετωπίζει το ίδιο, πάνωκάτω, πρόβλημα. Τα παραδοσιακά, σοσιαλδημοκρατικά της εργαλεία δεν αποδίδουν πια. Ο «κρατισμός», η ρυθμιστική, διευθυντική παρέμβαση του κράτους στην οικονομία έχει χρεοκοπήσει ηθικά και έχει αχρηστευθεί πρακτικά στις σύγχρονες οικονομίες της γνώσης, τις ανοιχτές σε όλους τους διεθνείς ανέμους. Η κλασική αναδιανεμητική της πολιτική («φορολογώ και αναδιανέμω») είναι αδύναμη να αντιμετωπίσει την πίεση των νέων, φοβερών ανισοτήτων και αποκλεισμών της νέας κοινωνικής ανασφάλειας. Η ιδέα ότι η κυβερνητική Αριστερά έχει ως αποστολή να «εξανθρωπίσει το αναπόφευκτο», να μαλακώσει τις συνέπειες των αναπότρεπτων, επώδυνων «μεταρρυθμίσεων», να γλυκάνει έναν κόσμο που δεν θέλει να αλλάξει, δοκιμάστηκε, με κάποια πολιτική επιτυχία, αλλά έχει πια εκμετρήσει την απήχησή της.

Αν, λοιπόν, το ΠΑΣΟΚ θέλει να είναι κάτι περισσότερο από μια κυνική μηχανή κατάκτησης και διαχείρισης εξουσίας, αν θέλει να είναι μια δύναμη που διατηρεί (έστω και ξεφτισμένες) κάποιες αναφορές στο αίτημα της κοινωνικής αλλαγής, τότε δεν του αρκεί να αναζητήσει (όπως έκανε και ο αντίπαλός του, 4 φορές, έπειτα από 4 ήττες) έναν νέο, πιο καπάτσο αρχηγό. Πρέπει να αναζητήσει και ένα νέο πολιτικό σχέδιο. Να σκεφτεί, δηλαδή, γιατί απέτυχε, γιατί έχασε επαφή με εκείνους που θέλει να εκπροσωπήσει, ποιο πολιτικό σχέδιο οδηγεί στην επιτυχία και, τέλος, ποια ηγετική προσωπικότητα ταιριάζει καλύτερα στο σχέδιο αυτό.