Υποψήφιος Λογοτεχνία Κατεύθυνσης

Κ. Γ. Καρυωτάκης «Μικρή συμφωνία ε ς Α Με ζον» ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1.

Να σχολιάσετε τον τίτλο του ποιήματος.

2. Να αντιπαραθέσετε τα χαρακτηριστικά του Μαλακάση με αυτά του Καρυωτάκη, όπως φαίνονται μέσα απ΄ το ποίημα.



3. Παράλληλο κείμενο

1 «Και, βέβαια, η ποίηση δεν υπάρχει εδώ Σε πολυτελή σαλόνια με την λαϊκότροπη μουσική. Στους επώνυμους, φουσκωμένους διάνους, Στην κοσμική ηθοποιό,

5  Που με συγκινημένη, τάχα, φωνή απαγγέλει Τα ονόματα των διάσημων ξένων ποιητών: ενός φίλου Του Πωλ Ελυάρ, ενός μεταφραστή της Βίβλου Κι εκείνου του παμπόνηρου Ναπολιτάνου Με το ψαλιδισμένο μουστάκι και τα πανούργα μάτια

10 Καημένε Κέρουακ, εσύ που ξέρεις πόσο μεγάλοι Είναι οι δρόμοι, που δεν οδηγούν πουθενά, Κι ακροβατείς σε μίατροχισμένη λεπίδα Μαχαιριού, περιφρονώντας κάθε εξουσία Για τη νύχτα, εσύ ερωμένε κι εραστή,

15 Κρίνο της θάλασσας, που ανοίγεις και πεθαίνεις Την ίδια στιγμή, εφήμερο έντομο, Οδήγησέ μας από τα μονοπάτια του θανάτου

18 Στην πραγματική ζωή.» Τ. Κόρφης: Των μοναχικών ποιητών.

Να εντοπίσετε τις αναλογίες ως προς το περιεχόμενο ανάμεσα στο ποίημα του Καρυωτάκη και σ΄ αυτό του Κόρφη.



ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Ο σατιρικός χαρακτήρας του ποιήματος μαρτυράται εύστοχα και διακριτικά από την εκκίνηση του κιόλας, καθώς ο αινιγματικός τίτλος «Μικρή συμφωνία ε ς Α Με ζον» προικονομεί με παράδοξο τρόπο την πρόσκληση του Καρυωτάκη σε ποιητική αναμέτρηση με τον ομότεχνό του Μ. Μαλακάση. Ο Μαλακάσης ποιητής της Νέας Αθηναϊκής σχολής, υπήρξε κατά την εποχή που γράφεται το ποίημα (1927) ένας απ΄ τους πλέον γνωστούς και αποδεκτούς κοσμικούς ποιητές σε αντίθεση με τον Καρυωτάκη, ο οποίος ήταν τότε άσημος και ανέντακτος- όπως πάντα- σ΄ αυτούς τους κοινωνικούς κύκλους.

Ειρωνικά ο Καρυωτάκης, λοιπόν, χαρακτηρίζει την ποίησή του «μικρή» και την αντιπαραθέτει με τη «με ζονα» ποιητική πνοή του Μαλακάση. Η αναμέτρηση αυτή ( όπως θα φανεί απ΄ το ποίημα) θα αναδείξει τελικά νικητή τον Καρυωτάκη, καθώς η ζυγαριά θα «βροντήσει κάτου» υπέρ του (στιχ. 15), γεγονός που θα αποτελέσει «ασυμφωνία» δηλαδή ανατροπή της υποτιθέμενης υπεροχής του Μαλακάση. Η ουσιαστική «ασυμφωνία» των δύο ανδρών είναι η ποιητική τους υπόσταση. Ο ένας κοσμικός, υπεροπτικός, επιτηδευμένος στους τρόπους και στην ποίησή του και ο άλλος αποστασιοποιημένος, άγνωστος΄, όμως ποιητής ουσίας.

Όσο για το «Α» του τίτλου, αυτό πιθανόν να παραπέμπει στην ομοικαταληξία του ποιήματοςπου πάντα αρχίζει από- α ( η προτελευταία συλλαβή), όπως και σε πολλά γαλλικά ποιητικά πρότυπα του Καρυωτάκη (άποψη Τ. Άγρα). Δεν αποκλείεται, όμως, να αποτελεί και έμμεσο υπαινιγμό στον ίδιο τον Μαλακάση, του οποίου το επίθετο περιλαμβάνει τρία- α.

Ολόκληρος ο τίτλος, πάντως ηχεί ειρωνικά καθώς θυμίζει παραποιημένη μουσική ορολογία. Η δεύτερη λέξη «ασυμφωνία» αποτελεί παραφθορά του μουσικού όρου «συμφωνία» που χαρακτηρίζει έργο μεγάλο σε διάρκεια (λανθάνουσα αντίθεση με το «μικρή»). Ακόμα η λέξη «μικρή» στο μουσικό χώρο θυμίζει τον τίτλο του χαριτωμένου μουσικού έργου του Μότσαρτ «Μικρή νυχτερινή μουσική».

2. Στους πρώτους στίχους του ποιήματος (στ. 1-4) διατυπώνεται η πρόσκληση σε ποιητικό αγώνα, όπου διαπιστώνουμε την ειρωνική χρήση του πληθυντικού αριθμού για τις αναφορές στον Μαλακάση, σε αντίθεση με τον ενικό αριθμό για το πρόσωπο του Καρυωτάκη «Μικρόν μέ κι σ ς μεγάλο» (στ.3). Ο πληθυντικός αριθμός για τον Μαλακάση εξακολουθεί και στους υπόλοιπους στίχους του ποιήματος.

Στη β΄ ενότητα του ποιήματος (στ. 5-14) ακολουθεί η γελοιογραφική απεικόνιση του Μαλακάση, του οποίου υπερτονίζεται η εμφάνιση και η κοσμικότητα με ειρωνική- σατιρική διάθεση. Ο ποιητής της Νέας Αθηναϊκής σχολής παρουσιάζεται αλαζονικός, φιλάρεσκος και προσκολλημένος στους τύπους. Οι προσεγμένοι τρόποι, το «μεγαλοπρεπές» παράστημα, το θελκτικό μειδίαμα (στ.

5-6) καταδεικνύουν την επιτηδευμένη προσπάθεια του Μαλακάση για κοινωνική αποδοχή με συμπεριφορέςπομπώδεις που βασίζονται στον εντυπωσιασμό μίας κοινωνίας συμβάσεων. Αξιοσημείωτη στέκει η παρείσφρυση της λέξης « monocle » (στ. 7) με λατινικά μάλιστα γράμματα, ώστε να προστεθεί μία δόση τεχνητής υπεροψίας και σνομπισμού στον ποιητή, ο οποίος, άλλωστε, σ΄ όλες τις απεικονίσεις εμφανίζεται με μονύελο ( monocle). Πρόσθετα χαρακτηριστικά του είναι η «περιποιημένη φάτσα» και η «υπεροπτική γκριμάτσα» (στ. 11-12). Η ανάμειξη τύπων της καθαρεύουσας με τύπους της δημοτικής για τις αναφορές στον Μαλακάση, υπονομεύουν την αριστοκρατική του εικόνα και φανερώνουν άνθρωπο ρηχό, με επιφανειακή μεγαλοπρέπεια. Επίσης αναφέρονται και τα πλάγια βλέμματά του (στ. 8-10) με τα οποία εντοπίζει και χαιρετά μόνο όσους ακολουθούν τους τύπους υποδυόμενοι υποδεικνυόμενα ευγενή΄ κοινωνικά πρότυπα.

Η ζυγαριά, λοιπόν, στήθηκε έχοντας στο ένα μέρος τα προαναφερόμενα χαρακτηριστικά του Μαλακάση, για τα οποία αφιερώθηκαν οκτώ στίχοι ( στ. 5-12) και στο άλλο μέρος της ζυγαριάς (στ. 16-18), ο Καρυωτάκης αντιπαραθέτει τα δικά του χαρακτηριστικά ( μόλις σε τρειςστίχους), τα οποία με αυτοπεποίθηση σημειώνει ότι κάνουν τη ζυγαριά όχι απλώς να κλίνει υπέρ του, αλλά και να βροντήσει κάτω απ΄ το βάρος της ποιητικής του ουσίας. Είναι βέβαιος ότι ο χρόνος θα αποδείξει την αξία της ποίησης του. Τα ποιητικά χαρακτηριστικά του Καρυωτάκη, όπως αυτά διατυπώνονται απ΄ τον ίδιο, είναι: «μισητό σκήνωμα» (στ.16) αναφερόμενος στο καχεκτικό του σώμα που φιλοξενεί μία καθαγιασμένη απ΄ την τέχνη ψυχή. Η λέξη «σκήνωμα» χρησιμοποιείται στην εκκλησιαστική γλώσσα, για να δηλωθεί ή το σώμα ως κατοικία της ψυχής ή το λείψανο. «θανάτου άθυρμα» (στ. 16-17) μαρτυρώντας ότι ο ίδιος υπάρχει παιχνίδι στα χέρια του θανάτου, μέσα- μάλιστα- από την έμμονή του με τον θάνατο. «συντριμμένο βάζο» δύο λέξεις δηλωτικές της ψυχικής του συντριβής από μία αβάσταχτη πραγματικότητα. Επίσης, ίσως το ποιητικό αυτό χαρακτηριστικό, παραπέμπει στο κάποτε πασιγνωστο ποίημα « La vase bris » του γάλλου παρνασσιστή ποιητή Πρυντόμ, που ο Παλαμάς μετέφρασε ως «Το ραγισμένο ανθογυάλι». Τέλος, «κύμβαλον αλαλάζον». Το κύμβαλο είναι κρουστό μουσικό όργανο και ολόκληρη η φράση παραπέμπει στην «Προς Κορινθίους Επιστολή» του Αποστόλου Παύλου (κεφ. 15) «γέγονα χαλκός χῶν κύμβαλον λαλάζον», φράση προσεκτικά επιλεγμένη απ΄ τη γλώσσα του Ευαγγελίου για να φανερώσει την αδυναμία επικοινωνίας και να τονίσει την πνευματικότητα της ποίησης του Καρυωτάκη.

Άξιο σχολιασμού είναι ότι στο ποίημα δε γίνεται αναφορά στην ποιητική προσφορά του Μαλακάση, αλλά ξεδιπλώνεται αριστοτεχνικά η γελοιγραφική απεικόνιση του. Αντίθετα ο Καρυωτάκης αξιοποιώντας την υπαινικτικότητα της μεταφορικής έκφρασης αναφέρεται στα γνωρίσματα της ποιητικής ιδιοσυγκρασίας του, που αποτελούν ταυτόχρονα και συστατικά της προσωπικότητας του, όπως αποδείχτηκε απ΄ την πορεία της σύντομης ζωής του και τον τραγικό θάνατο του (αυτοκτονία). Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, ότι τη στιγμή που μιλά για τη σοβαρή ουσία της ποίησης του και της ζωής του είναι σε θέση να αυτοσαρκάζεται, φανερώνοντας τη βαθιά συνειδητοποίηση του ανθρώπου που ΄χει αυτοπεποίθηση για την αξία της ποίησής του και για την τελική έκβαση της ποιητικής μάχης.

Στο ποίημα, λοιπόν, καταφανής στέκει η διάκριση δύο κόσμων που εκπροσωπούνται από δύο διαφορετικούς ανθρώπους της ίδιας όμως ιδιότητας΄. Μας παραδίδονται μέσα απ΄ τους στίχους του Καρυωτάκη δύο διαφορετικές νοοτροπίες και βιοθεωρίες. Ο πρώτος κόσμος, αυτός του Μαλακάση αποτελεί τον κόσμο των συμβάσεων, των τύπων και του «φαίνεσθαι». Στον αντίποδα του προαναφερθέντος κόσμου είναι αυτός του Καρυωτάκη. Ο ποιητής παρουσιάζεται απομονωμένος να υπάρχει μέσα στην πάλη΄ και την τραγικότητα της σύλληψης της ουσίας της ποίησης. Ο αυτοσαρκασμός του, ίσως αποτελεί και εκδήλωση της προσωπικής οδύνης του Καρυωτάκη, που παρουσιάζεται ως κοινωνικά ανέντακτος άνθρωπος, ο οποίος αφιερώνεται στο «είναι». Άλλωστε ο Καρυωτάκης με τη διαδρομή της ζωής του αποτέλεσε κραυγή εσωτερικής διάλυσης, άρνησης αποδοχής της καθεστηκυίας κατάστασης και επικέντρωσης στο σκοτεινό κομμάτι της ανθρώπινης ψυχής.

3. Από τη μελέτη των δύο ποιημάτων- του Κόρφη και του Καρυωτάκη- διαπιστώνουμε ότι έχουν, ως προς το περιεχόμενο,πολλά κοινά στοιχεία, καθώς ευδιάκριτη στέκει και στα δύο ποιήματα η ύπαρξη (2) αντίθετων ποιητικών κόσμων. Οι στίχοι 1 έως και 9 του ποιήματος του Κόρφη μαρτυρούν τον ποιητικό κόσμο της προσποίησης και της υποκριτικής φιλομουσίας «πολυτελή σαλόνια», «λαικότροπη μουσική» (στ.2), «φουσκωμένους διάνους» (στ.3), «κοσμική ηθοποιό» (στ.4), «παμπόνηρου Ναπολιτάνου» (στ.8) κ.α.· ουσιαστικά παντρεμένα με επίθετα σατιρικής και ειρωνικής διάθεσης, φανερώνουν εντονότερα την επιφανειακή- επιδεικτική επαφή των ανθρώπων αυτού του κόσμου με την ποίηση. Στον κόσμο αυτό (στ. 1-9) ανήκει σύμφωνα με το ποίημα του Καρυωτάκη και ο ποιητής Μαλακάσης, καθώς επιδεικνύει παρόμοιες συμπεριφορές πρόσληψης και προσέγγισης της ποιητικής ουσίας. Με επιτηδευμένη υπεροψία και πομπώδη στάση αποζητά την κοινωνική αποδοχή και αναγνώριση ενός κόσμου λαμπερού, κενού όμως από αληθινή ποίηση.

Ο δεύτεροςποιητικός κόσμος, αντίθετα, αυτός του Κέρουακ (του Κόρφη) βαδίζει στους δρόμους της ούσας ποιήσεως, περιφρονώντας την εξουσία (στ. 4), φλερτάρονταςμε τον κίνδυνο και την ιδέα του θανάτου (στ. 3). Συνειδητοποιώντας το εφήμερο (στ.

15-16), αναζητά την ποιητική ουσία, απογυμνωμένη από ωραιολογίες και λυρικές εξιδανικεύσεις. Βρίσκεται στο ίδιο μονοπάτι με τον Καρυωτάκη που με πυξίδα την άρνηση της καθεστηκυίας κατάστασης ηχούν και οι δύο ως κραυγές εσωτερικής διάλυσης, φέροντας χαρακτηριστικά απομόνωσης, αλήθειας, προσδοκίας της πραγματικής ζωής. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους στίχους 15 και 16 του ποιήματος του Κόρφη που αντιστοιχεί με τους στίχους 16 και 17 του Καρυωτάκη, δηλαδή: «που ανοίγεις και πεθαίνεις την ίδια στιγμή» με το «θανάτου άθυρμα». Λοιπές αντιστοιχίες στα δύο ποιήματα εντοπίζουμε στο μεγαλύτερο μέρος τους.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟ