Οι άλλοι πρωταγωνιστές «Σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχει μέρος για να περπατήσει κανείς»

Τις μέρες της φωτιάς κοιτούσα λοξά την τηλεόραση. Φοβόμουν, ντρεπόμουν, δεν ξέρω τι συνέβαινε, αλλά δεν μπορούσα να κοιτάξω. Ούτε μετά, τα κάρβουνα, μπορούσα να κοιτάξω. Το ίδιο σχεδόν και με τις εφημερίδες. Το μόνο που θυμάμαι, λοιπόν, είναι ο Πολύδωρας ιδρωμένος, αλλά χαρούμενος στη γιορτή των αγροφυλάκων. Θυμάμαι κι έναν μοναχό που εξηγούσε στο δελτίο ειδήσεων της ΝΕΤ ότι εκείνο το βράδυ η Παναγία «φυσούσε αντίθετα» για να σώσει το μοναστήρι. Στο επόμενο κάδρο ο υπουργός Δημόσιας Τάξης ήταν με στεγνό πουκάμισο στα σκαλοπάτια του Μαξίμου. «Θεέ βοήθα» ήταν το βλέμμα του, γιατί η Παναγία είχε σώσει μόνο το μοναστήρι.

O Καλογήρου μου είπαν είναι ο πιο μεγάλος πεζοπόρος της χώρας. Δουλεύει στις επιχειρήσεις, στην αγορά, αλλά έχει γράψει βιβλία για όλα τα ορεινά μονοπάτια της Ελλάδας. Τα μονοπάτια του Υμηττού, των Μετεώρων, του Ζαγορίου, της Μέσα Μάνης και βεβαίως τα μονοπάτια της Πάρνηθας. 4.500 χιλιόμετρα καταγεγραμμένα βήμα προς βήμα! Όταν του τηλεφώνησα ήταν στη Λαμία για δουλειές. Έπρεπε λοιπόν να πάρω την Εθνική. Στο ραδιόφωνο συνέχιζαν να μαλώνουν για το ποιος έχει κάψει τα περισσότερα δάση. Οι πολιτικοί μιλάνε για τα δάση, όπως θα μιλούσε ένας βοσκός για το ψάρεμα. Μια ξένη χώρα. Για να μοιράσουμε την απόσταση δώσαμε ραντεβού στη Θήβα. Τον είχα «κλέψει», αλλά θα κερνούσα τους χυμούς. Ξεκινήσαμε μιλώντας για τα παιδιά του. Τη Μαρίνα που έπαιζε τον χειμώνα τη Λαμπέτη στην τηλεόραση και τον Πέτρο που ασχολείται με τη σκηνοθεσία, γρήγορα όμως περάσαμε στα πάθη του. Πότε ανεβήκατε πρώτη φορά στο βουνό;

Στα 17 μου χρόνια. Κι έγινε έρωτας αυτό το πράγμα. Το βουνό είναι κάτι περίεργο, αν το αγαπήσεις σου γίνεται πάθος. Πιέζουν πολλές φορές τους ανθρώπους και τους λένε: «Να πάτε να περπατήσετε στο βουνό, είναι ωραία». Το βουνό ή σε παρασύρει και το ερωτεύεσαι ή καλύτερα άσ΄ το, μην το κάνεις…

Και στην Πάρνηθα; Η Πάρνηθα ήταν το πρώτο αγαπημένο μέρος. 1967. Μετά κατασκευάστηκαν δρόμοι, ήρθαν τα αυτοκίνητα και πηγαίναμε όλο και μακρύτερα.

Τι σκεφθήκατε όταν ακού

«Γιατί πρέπει να φθάσουν όλοι στις κορυφές των βουνών; Ας φθάσουν μόνον αυτοί που το σέβονται»

σατε ότι καίγεται η Πάρνηθα; Εγώ το θεωρούσα λιγάκι αναπόφευκτο, αλλά σκεφτόμουν ότι η φωτιά θα ξεκινούσε από τους Θρακομακεδόνες. Γιατί αυτή η οικιστική πίεση κάποια στιγμή θα ξέσπαγε. Ποτέ δεν μπορούσα να σκεφτώ ότι η φωτιά θα ερχόταν από την πίσω πλευρά. Γιατί αυτό που έγινε ήταν παρανοϊκό. Η φωτιά πέρασε τρεις- τέσσερις μεγάλους άξονες και δεν τη σταμάτησαν. Δεν είμαι πυροσβέστης, αλλά αυτά τα πράγματα δεν γίνονται.

Ποιος φταίει λοιπόν,η Πυροσβεστική;

Θα σας πω μια ιστορία. Τη μέρα του μεγάλου καύσωνα πήγα και περπάτησα στο Πτώον. Εκεί υπήρχε το Ιερό του Πτώου Απόλλωνος. Όμως, έπαθα θερμική εξάντληση κι έπεσα ξερός. Τέλος πάντων, ευτυχώς λειτουργούσε το κινητό μου και κατάφερα και ειδοποίησα. Έδωσα τις συντεταγμένες του GΡS στο Συντονιστικό της Πυροσβεστικήςαυτοί έχουν χάρτες του Στρατού, του ΄91- και μου λένε: «Είστε κάτω από την κορυφή Ανεμόμυλος». Και λέω: «Πράγματι, εδώ είμαι». Όμως το ΕΚΑΒ, η Πυροσβεστική από τη Θήβα, η Αστυνομία από τη Λιβαδειά για να με βρουν έκαναν κύκλους. Τους οδηγούσα από το τηλέφωνο, «να πάμε ίσια, υπάρχει ένα μεγάλο δέντρο…» και βέβαια εκεί που θα είχαν έρθει σε δύο ώρες, έκαναν τέσσερις. Είδα, λοιπόν, τις δύο Ελλάδες. Την Ελλάδα που μ΄ έσωσεμε κουβάλησαν στον ώμο δύο παλικάρια- και την άλλη Ελλάδα που πάει στα τυφλά.

Καλά δεν είχαν χάρτες; Τίποτα. Όταν γυρνούσαμε πίσω, τους ρώτησα: «Καλά, δεν έχετε GΡS, δεν έχετε έναν χάρτη;». «Αυτά τα έχει το Συντονιστικό», μου είπαν. Και πετούσαν τα άδεια μπουκάλια από τα νερά μέσα στο δάσος και ντράπηκα εκείνη την ώρα να τους πω «έλεος ρε παιδιά, να τα μαζέψουμε…». Με είχαν σώσει, καταλάβατε, δεν μπορούσα να τους κάνω παρατήρηση. Σε μια βδομάδα είχαμε τη φωτιά. Και αναρωτιέμαι: «Αυτοί οι άνθρωποι θα σβήσουν τη φωτιά; Εμένα μ΄ έσωσαν με την ψυχή τους, όχι με τη γνώση». Μου είπατε ότι οι χάρτες που χρησιμοποιούν είναι του ΄91; Ναι οι χάρτες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού είναι του 1991 και βρισκόμαστε στο 2007. Από ΄κει και πέρα, οι άλλοι χάρτες είναι ιδιωτικών εταιρειών. «Ανάβαση» και «Road». Δεν υπάρχουν χάρτες ενημερωμένοι για να πουν ότι «θα πάμε από εδώ να περικυκλώσουμε τη φωτιά». Κανένα σχέδιο, μόνο γιουρούσια. Συμφωνείτε ότι τα δάση πρέπει να ανοίξουν στους πολίτες, να αξιοποιηθούν;

Ναι αν κάναμε ένα δίκτυο μονοπατιών και βάζαμε τον κόσμο να περπατήσει, το όφελος θα ήταν πολύ μεγάλο. Στη Δαδιά το έκαναν. Δεν εκμεταλλεύτηκαν το ξύλο, εκμεταλλεύτηκαν το τουριστικό προϊόν. Αλλά ποιος έχει τη δύναμη ν΄ αρχίσει να βλέπει με άλλο μάτι το δάσος;

Θα σας πουν,όμως,ότι έτσι «παραδίδεις τα δάση στους ιδιώτες».

Μα και τώρα την εκμετάλλευση του δάσους τη δίνουν σε ιδιώτες. Μερικά βουνά τα σκυλεύουν τελείως. Κόβουν τα δέντρα και μεταφέρουν τους κορμούς, πολλές φορές καταστρέφοντας το δάσος. Γιατί τον ιδιώτη δεν τον ενδιαφέρει η πανίδα, θέλει να κόψει γρήγορα τα δέντρα, να ανοίξει δρόμους και να φύγει.

Πάντως,η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει πολύ τα προγράμματα που σχετίζονται με την πεζοπορία,την ορειβασία… Ναι δόθηκαν πολλά λεφτά. Σε Γερμανία, Αυστρία και Γαλλία υπάρχουν 50 εκατομμύρια πεζοπόροι. Από την άλλη, βέβαια, στη Γερμανία όλοι οι δασικοί δρόμοι είναι κλεισμένοι με μπάρες. Και αν βρεθεί μέσα από τις μπάρες ένα αυτοκίνητο ή μια μηχανή, κατάσχεται. Εδώ φθάνουμε στις κορφές και στους βιότοπους με τα αυτοκίνητα, καταστρέφοντας τα πάντα και δεν κάνουμε καμία προσπάθεια να προσελκύσουμε πεζοπόρους. Λίγο να προσπαθούσαμε, θα είχαμε μεγάλο όφελος. Αλλά δεν ασχολείται κανένας. Πότε κάνατε το «pezoporia.gr»; Το 2004. Στην αρχή προσπάθησα να το κάνω με την υποστήριξη κάποιου υπουργείου, αλλά δεν γινόταν τίποτα. Οπότε αποφάσισα να το αρχίσω μόνος μου, γιατί είναι κρίμα να χαθεί όλο αυτό το υλικό. Εάν όλες αυτές οι πληροφορίες υπήρχαν στα αγγλικά, οι ξένοι θα πετούσαν από τη χαρά τους. Αλλά ποιος θα το μεταφράσει;

Χρειάζονται πολλά λεφτά; Αστεία λεφτά. Μιλάμε για 40-50.000 ευρώ, αλλά εγώ δεν μπορώ να τα δώσω.

Ποια είναι η μεγαλύτερη ζημιά που έχετε δει τα 40 χρόνια που περπατάτε;

Η μεγάλη ζημιά είναι οι χωματόδρομοι, οι δρόμοι. Με το προηγούμενο ΚΠΣ δόθηκαν πολλά λεφτά για δρόμους παντελώς άχρηστους. Μπαίνει μια μπουλ ντόζα και ανοίγει έναν δρόμο ο οποίος οδηγεί σε μια πηγή που πηγαίνουν μόνο βοσκοί. Και μετά ανεβαίνουν οι κυνηγοί, ανεβαίνουν οι μηχανές, ανεβαίνουν τα 4Χ4 και σιγά σιγά χαρακώνονται τα βουνά.

Μιλάτε για δασικούς δρόμους;

Μιλάω για πεταμένα εκατομμύρια. Έφτιαξαν τώρα έναν δρόμο στο Καρπενήσι από το χιονοδρομικό κέντρο προς την Αγία Τριάδα, ένα χωριουδάκι 100 κατοίκων, καταστρέφοντας οριστικά τον Τυμφρηστό. Έφτιαξαν τούνελ για να περνάνε από πάνω τα σκι του περιβόητου χιονοδρομικού, γέμισαν το βουνό με ζικ ζακ για να κατέβει ο δρόμος από τα 1.800 στα 1.000 και όλο το βουνό κατέρρευσε. Και από την άλλη, δεν τελειώνουν το τούνελ του Καρπενησίου που πραγματικά το έχει ανάγκη η περιοχή. Ποιοι είναι αυτοί που πήραν αυτήν την απόφαση; Σε ποιον δίνουν λογαριασμό;

Διακρίνω ότι δεν σας αρέσει ούτε το σκι.Μήπως είστε λίγο μονομανής;Δεν θέλουν,ή δεν μπορούν,να κάνουν όλοιπεζοπορίες.

Ενώ όλοι θέλουν να κάνουν σκι; Στον Παρνασσό ο κόσμος πηγαίνει 5-6 Σαββατοκύριακα τον χρόνο. Αξίζει η καταστροφή; Το Φαλακρό, ένα ωραιότατο βουνό, το έκαναν όλο ένα χιονοδρομικό. Στον Όλυμπο σταμάτησαν, γιατί λένε ότι παραπονέθηκε κάποιος πρεσβευτής από την Αμερική στον Καραμανλή. Θα έκαναν στον Όλυμπο χιονοδρομικό. Γιατί; Γιατί πρέπει να φθάσουν όλοι στις κορυφές των βουνών; Ας φθάσουν μόνον αυτοί που το σέβονται.

Πιστεύετε ότι η Πάρνηθα θα οικοπεδοποιηθεί;

Όχι, δεν θα οικοπεδοποιηθεί, γιατί είναι ο δρυμός πολλά χρόνια τώρα και τα όριά του δεν μπορούν να αμφισβητηθούν.

Ο Μάνος πρότεινε κάτι ενδιαφέρον.Να απαλλοτριωθούν υπέρ του Δημοσίου όλα τα περιαστικά δάση.

Έξυπνο είναι. Θα μπορούσε επίσης να γίνει αύριο το πρωί Κτηματολόγιο στην Πάρνηθα. Αλλά δεν θέλουν, προτιμούν τις εκκρεμότητες που φέρνουν ψήφους. Αναξιοκρατία, κομματικό κράτος…

Απογοητευμένο σας ακούω. Ναι γιατί βλέπω ότι περιοχές που καταστρέφονται είναι περισσότερες από αυτές που σώζονται, οπότε σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχει μέρος για να περπατήσει κανείς. Και σκέφτομαι μερικές φορές, επειδή τα λευκά και τα άκυρα δεν μετράνε, να δημιουργούσαμε ένα ψηφοδέλτιο το οποίο θα ονομάζεται «ψήφος διαμαρτυρίας» και δεν θα έχει κανέναν βουλευτή από κάτω, τίποτα. Δεν είναι μια ωραία ιδέα; Εγώ πολύ θα το ήθελα.

Ποια πλαγιά από όλες αυτές που περπατήσατεσήμερα δεν υπάρχει;

Ο Κρεμασμένος Λαγός στον Υμηττό. Είχαμε μια παράγκα τη δεκαετία του ΄60 στη Βούλα και από πάνω ήταν όλο δάσος. Ο πατέρας μου έλεγε, μάλιστα, ότι ζούμε στην Κυανή Ακτή. Γύρω στο ΄88-΄89 η περιοχή άρχισε να καίγεται κάθε καλοκαίρι. Και σε λίγα χρόνια χτίστηκε ολόκληρη.

Πριν από χρόνια πήγα στο Νεπάλ για μια διαδρομή η οποία θεωρείται από τις ωραιότερες Ποια είναι η πιο ωραία διαδρομή που κάνατε ποτέ;

στον κόσμο. Μια βόλτα στα 5.500 μέτρα. Την εναλλαγή, όμως, του τοπίου της Ελλάδας δεν τη συνάντησα πουθενά. Ορεινό τοπίο και θάλασσα σε τόσο μικρές αποστάσεις. Στο Νεπάλ περπατούσαμε επί δέκα μέρες στο ίδιο ακριβώς τοπίο. Μια χαράδρα, ένα ποτάμι, μια γέφυρα… Και ξανά τα ίδια.

Αυτό το Σαββατοκύριακο πού θα πάτε;

Τώρα πια ασχολούμαι με τις αρχαίες διαδρομές. Ψάχνω τις διαδρομές που έκανε ο Παυσανίας. Προσπαθώ να ενώσω όλα τα αρχαία κάστρα με μία πεζοπορική διαδρομή και το έχω καταφέρει. Μπορείς να περπατάς δύο μέρες και να πηγαίνεις από το ένα κάστρο στο άλλο, με διαδρομές οι οποίες έχουν ελάχιστη άσφαλτο.


6 «μονοπάτια» για 4 εκατ. Αθηναίων

Oι άνθρωποι «μελώνουν» έπειτα από μια καταστροφή. Είναι σαν να σηκώνουν τα χέρια ψηλά. Και αυτές τις μέρες το Διαδίκτυο γέμισε με αυτοσχέδιους ποιητές που θρηνούν πάνω από τα καμένα. Ο Αντώνης ευτυχώς δεν είναι από αυτούς. Πριν χωρίσουμε του ζήτησα να μου δώσει έναν οδηγό γι΄ αυτούς που θα μείνουν το καλοκαίρι στην Αθήνα. Ιδού λοιπόν οι υποδείξεις του.

1. Στη Δυτική Αττική ο πιο όμορφος προορισμός είναι τα Γεράνεια. Ο σύλλογος της περιοχής έχει σηματοδοτήσει 3 διαδρομές που διασχίζουν το βουνό οριζόντια και κάθετα. Τα Γεράνεια φημίζονται για την πανοραμική θέα προς τον Κορινθιακό και τον Σαρωνικό Κόλπο.

2. Δυτικότερα ακόμα από τα Γεράνεια, στους πρόποδες του βουνού βρίσκεται η λίμνη της Βουλιαγμένης και το ακρωτήριο του Ηραίου. Περιπλανηθείτε από τη λίμνη της Βουλιαγμένης μέχρι το ακρωτήριο και ανακαλύψτε μέσα στο πυκνό πευκόδασος τα υδραυλικά έργα των αρχαίων.

3. Βορειότερα από τα Γεράνεια, στα σύνορα με τον Νομό Βοωτίας, υψώνεται ο Κιθαιρώνας. Πιο δύσβατο βουνό, απευθύνεται σε πιο έμπειρους πεζοπόρους. Αν δεν αντέχετε να ξεκινήσετε την πεζοπορική διαδρομή από χαμηλά, από το πέρασμα της Κάζας, ανεβείτε μέχρι το καταφύγιο του βουνού και ακολουθήστε τα σημάδια που σας οδηγούν στην κορυφή του.

4. Στους νότιους πρόποδες του Κιθαιρώνα μπορείτε να πραγματοποιήσετε μια ασυνήθιστη και πιο λιγότερο γνωστή πεζοπορική διαδρομή ξεκινώντας από το Πόρτο Γερμενό και καταλήγοντας στον μικρό ψαράδικο οικισμό Άγιο Βασίλειο. Στο Πόρτο Γερμανό επισκεφθείτε την αρχαία ακρόπολη των Αιγοσθενών.

5. Στη άλλη άκρη της Αττικής, ανάμεσα στο Σούνιο και το Λαύριο, βρίσκονται τα μεταλλεία ασημιού των αρχαίων Αθηναίων. Ακολουθώντας οδικά την άσφαλτο νότια του Αγίου Κωνσταντίνου, πινακίδες θα σας οδηγήσουν στα αρχαία μεταλλεία. Βρείτε τις στοές όπου χιλιάδες δούλοι εξόρυσσαν το μετάλλευμα, θαυμάστε την τεχνολογία των «πλυντηρίων» όπου διαχωριζόταν το ασήμι, το οποίο βρισκόταν σε αναλογία μόλις 3 τοις χιλίοις.

6. Ο Υμηττός είναι το κοντινότερο βουνό στην πόλη της Αθήνας. Στο τμήμα του γύρω από την Καισαριανή παραμένει πυκνά δασωμένο και το πλούσιο δίκτυο των μονοπατιών του απευθύνεται σε όλους τους πεζοπόρους.