Nτυνόμαστε αμερικανικά και φωνάζουμε αντιαμερικανικά

Αντιαμερικανοί στην πολιτική συμπεριφορά αλλά… φιλοαμερικανοί όσον αφορά
τις καταναλωτικές συνήθειες και τον τρόπο ζωής είναι οι Έλληνες. Μάλιστα
επιμένουν «αμερικανικά» πολύ περισσότερο από τους λοιπούς Ευρωπαίους. Το 2005,
χρονιά κατά την οποία το δολάριο έχασε αξία έναντι του ευρώ, οι πωλήσεις
προϊόντων made in USA κατέρριψαν ρεκόρ.

Τα μερίδια αγοράς που καταλαμβάνουν οι πολυεθνικές εταιρείες που έχουν έδρα
στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού είναι υψηλότερα από ποτέ. Σε τομείς μάλιστα
που δεν είναι καν αναμενόμενοι. «Το να είναι πρώτη σε κατανάλωση η Coca-Cola
έναντι άλλων αναψυκτικών, είναι ίσως κάτι που το περιμένουμε. Στα ρούχα, τα
παπούτσια, τα καλλυντικά, τα τρόφιμα, τα λάστιχα αυτοκινήτων, τις ηλεκτρικές
συσκευές, τα τσιγάρα, τα αναλώσιμα γραφείου πρώτες και με πολύ μεγάλη διαφορά
είναι αμερικανικές εταιρείες» αναφέρει ο οικονομικός αναλυτής Παναγιώτης
Λιγνός. H μόνη εξαίρεση, που ωστόσο επιβεβαιώνει τον κανόνα, είναι η εταιρεία
γρήγορου φαγητού McDonald’s που έπεται της ελληνικής Goody’s.

Σύμφωνα με το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο, σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10 (όπου
το 1 ταυτίζεται με τη θέση «ναι, είμαι απόλυτα φιλοαμερικανός» και το 10 με τη
θέση «είμαι σφόδρα αντιαμερικανός») ο μέσος Έλληνας τοποθετεί τον εαυτό του
στο 8 «αρκετά αντιαμερικανός», ενώ ο Ευρωπαίος βρίσκεται κατά μέσο όρο στο 5.
Οι Έλληνες σε ποσοστό 85% θεωρούν τις ΗΠΑ «επικίνδυνες για την παγκόσμια
ειρήνη» και κατά 76% «υπεύθυνες για την παγκόσμια φτώχεια». Το 73% των Ελλήνων
πολιτών εκτιμά ότι «οι ΗΠΑ καταστρέφουν το περιβάλλον», ενώ το 87% εκφράζει
για τον Αμερικανό πρόεδρο Μπους «έντονη αντιπάθεια». Το 40% των ερωτωμένων
έφτασε στο σημείο να δηλώσει ότι «ευχαρίστως θα… ανατίναζε το κτίριο της
αμερικανικής πρεσβείας, αρκεί φυσικά να μη βρισκόταν κανένας άνθρωπος μέσα».

Την περίοδο που διενεργήθηκε η προαναφερόμενη πανευρωπαϊκή έρευνα (το δεύτερο
εξάμηνο του 2005), οι κινηματογραφικές ταινίες παραγωγής Χόλιγουντ «έκοψαν»
81% των εισιτηρίων όλων των ταινιών που προβλήθηκαν σε ελληνικές αίθουσες. Το
94% του μη εγχώριου τηλεοπτικού προγράμματος, σύμφωνα με τα στοιχεία του
Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, που προβλήθηκε στα κανάλια ήταν
αμερικανικής παραγωγής. Τα τζιν Levis και Lee ξεπούλησαν, ενώ η αλυσίδα
παγωτού αμερικανικής προέλευσης Haagen Daaz και οι πιτσαρίες Pizza Hut
διπλασίασαν τα δίκτυα των καταστημάτων τους.

Στα αναψυκτικά η κυριαρχία αυτών τύπου κόλα που προέρχονται από τις ΗΠΑ ήταν
συντριπτική. Στη χώρα μας οι δύο μεγαλύτερες εταιρείες (Coca και Pepsi)
κάλυψαν το 90% της αγοράς, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν μόλις
65%. H αμέσως επόμενη μεγάλη καταναλώτρια, η Τσεχία, παρουσίασε ποσοστό 80%.
Στα τσιγάρα η διείσδυση ήταν εξίσου μεγάλη. H αμερικανική εταιρεία Philip
Morris, η οποία διανέμει στην αγορά μεταξύ των άλλων και τα τσιγάρα Marlboro,
πούλησε στην Ελλάδα όσα πακέτα διέθεσαν όλες οι άλλες εταιρείες μαζί. Στα
απορρυπαντικά και λοιπά είδη για το σπίτι το σκηνικό ήταν παρόμοιο. H
πολυεθνική Procter and Gamble (προϊόντα της είναι μεταξύ των άλλων το Ajax, η
οδοντόκρεμα Colgate και τα ξυραφάκια Gillette) έχει να παρουσιάσει στην Ελλάδα
για το 2005 το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

«Ελαστική η καταναλωτική μας συνείδηση»

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτές οι εταιρείες έχουν πολύ καλό μάρκετινγκ.
Υποστηρίζονται από σημαντικό επιτελείο στελεχών και έχουν την οικονομική
δυνατότητα να διοργανώνουν μεγάλες διαφημιστικές εκστρατείες. Δεν είναι
δύσκολο να πείσουν τους καταναλωτές», επισημαίνει ο κ. Λιγνός. «Δεν μπορούμε
να απομονώσουμε τη διατροφή και τις αγορές από τον γενικότερο τρόπο ζωής των
Ελλήνων», αναφέρει ο ιστορικός Θέμης Μπουρόπουλος. «Τόσο στις μεγάλες πόλεις
όσο και στην περιφέρεια, έχει επικρατήσει ένας δυτικός τρόπος ζωής. Από τη
μουσική που ακούει κάποιος στο αυτοκίνητο πηγαίνοντας στη δουλειά του έως τον
τρόπο που διασκεδάζει. H έντονα παραδοσιακή κοινωνία των περασμένων δεκαετιών
δεν υπάρχει πια. Περάσαμε στο άλλο άκρο, στην άκριτη αποδοχή ξένων προτύπων.
Το πιο εύκολο – και περισσότερο ευκολοχώνευτο – πρότυπο τρόπου ζωής είναι το
αμερικανικό».

Όπως υπογραμμίζει ο καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Ανδρέας
Λύτρας, «η καταναλωτική συνείδηση των Ελλήνων είναι ελαστική. Δεν μπορούν να
την εντάξουν στην πολιτική τους συμπεριφορά. Δεν το έκαναν για να
διαμαρτυρηθούν για τα μεταλλαγμένα προϊόντα, δεν το κάνουν ούτε καν για να
διαμαρτυρηθούν για τις υψηλές τιμές, πόσο περισσότερο για να εκφράσουν τα
αντιαμερικανικά συναισθήματά τους».