Tα βαρίδια της διαδοχής φρενάρουν τον Γιώργο

Κλείνουν σήμερα 31 χρόνια από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, αλλά παρά το
φαινομενικά πανηγυρικό κλίμα που επιχειρείται να δοθεί με την αποψινή εκδήλωση
στο γήπεδο του Τάε Κβον Ντο, όλα δείχνουν ότι δεν πρόκειται για μια
ευτυχισμένη επέτειο.

Το μακρύ, σκληρό, καλοκαίρι, το δεύτερο που περνάει το κόμμα στην
αντιπολίτευση, προοιωνίζεται μια δύσκολη συνέχεια. Και η προσπάθεια που έκανε
ο Γιώργος Παπανδρέου με τη συγκέντρωση των στελεχών στο Λαύριο, για ένα νέο
ξεκίνημα, δεν φαίνεται να είχε σημαντικά αποτελέσματα. Δεν είναι τυχαίο που η
συζήτηση της διήμερης συνεδρίασης του Πολιτικού Συμβουλίου εξαντλήθηκε στις
παραπολιτικές στήλες των εφημερίδων.

«Πρέπει να πάρουμε πια αποφάσεις»

«Ως προς την πρόθεση, η πρωτοβουλία ήταν θετική», λέει μέλος του Πολιτικού
Συμβουλίου και συνεχίζει: «Έχει γίνει και στο παρελθόν κάτι ανάλογο, με τον
Ανδρέα Παπανδρέου, και θα μπορούσε να αποτελέσει πραγματικά το ξεκίνημα για
μια ουσιαστική, αποτελεσματική και κυρίως μαχητική αντιπολίτευση. Αλλά και
πάλι η συζήτησή μας δεν ξέφυγε από την πεπατημένη άλλων συνεδριάσεων. Καθένας
είπε τις απόψεις του, έκανε και ο πρόεδρος μια εισήγηση και μια δευτερολογία,
κι αυτό ήταν όλο. Δεν υπήρξε καμιά σύνθεση, καμιά απόφαση. Μόνο συζήτηση. Αλλά
έτσι όπως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα, το ΠΑΣΟΚ δεν έχει πια ανάγκη από
συζητήσεις επί των θεμάτων, δεν έχει ανάγκη από τοποθετήσεις… παρατηρητών.
Έχει ανάγκη από πολιτικές αποφάσεις που θα πείσουν τον λαό ότι πρώτον υπάρχει
αξιωματική αντιπολίτευση και δεύτερον αυτή η αντιπολίτευση είναι αξιόπιστη
κυβερνητική πρόταση. Εμείς το μόνο που κάνουμε είναι να ομφαλοσκοπούμε».

«Χωρίς σχέδιο στο Λαύριο»

Άλλο στέλεχος του Πολιτικού Συμβουλίου, που δεν ανήκει στους θεωρούμενους ως
υποστηρικτές του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, και είναι από αυτούς που διατυπώνουν
αιχμές εις βάρος του, αξιολόγησε ως «απολύτως αναγκαία» την πρωτοβουλία του κ.
Παπανδρέου για το Λαύριο. Ήταν όμως αρκετά επιφυλακτικός ως προς την παρουσία
του προέδρου του ΠΑΣΟΚ στη σύνοδο: «Προσωπικά θα περίμενα να είχε προσέλθει
στη συνεδρίαση με ένα καλά επεξεργασμένο σχέδιο για το τι κάνουμε, πώς το
κάνουμε, και με ποια χρονική σειρά. Τέτοιο σχέδιο δεν είδα, και δυστυχώς
φύγαμε από το Λαύριο χωρίς να αποφασίσουμε κάτι σχετικό».

Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η πρωτοβουλία του κ. Παπανδρέου να συγκεντρώσει σε
ένα ξενοδοχείο τα θεωρούμενα ως κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ δεν είναι κάτι
καινούργιο. Είχε προηγηθεί η τριήμερη, μυστικού χαρακτήρα συνάντηση, που έγινε
το καλοκαίρι του ’81 στην Κω, με τον A. Παπανδρέου και τα μέλη τού τότε
πανίσχυρου Εκτελεστικού Γραφείου και στη διάρκειά της καθορίστηκαν οι βασικές
κυβερνητικές επιλογές του ΠΑΣΟΚ. Λίγους μήνες μετά, τον Οκτώβριο του ίδιου
χρόνου, το ΠΑΣΟΚ κέρδιζε μια συντριπτική νίκη και θα κυβερνούσε τη χώρα για
οκτώ ολόκληρα χρόνια.

«Τα περιμένουν όλα από μένα»

Ως προς την πρόθεσή λοιπόν, η πρωτοβουλία του σημερινού προέδρου του ΠΑΣΟΚ
αξιολογείται από όλους ως θετική. Ως προς την ουσία όμως διατυπώνονται
ενστάσεις. Είναι δύσκολο να πει κανείς αν και με ποιο τρόπο η νυν ηγεσία του
ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να καταλήξει σε αποφάσεις. Ο Γιώργος Παπανδρέου λέει πολύ
συχνά στους συνομιλητές του, και το επανέλαβε και πολύ πρόσφατα, ότι «δεν
μπορεί να τα περιμένουν όλα από μένα, πρέπει να κινηθούν και αυτοί. Το ΠΑΣΟΚ
δεν είναι κόμμα ενός ανδρός, είναι ένα κόμμα πλουραλιστικού χαρακτήρα και το
κάθε στέλεχος έχει μια σχετική αυτονομία να κινηθεί. Τι άλλο πρέπει να κάνω
για να το καταλάβουν;».

Όσο κοντά στην πραγματικότητα είναι αυτή η θέση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, άλλο
τόσο κοντά στην αλήθεια είναι και το γεγονός ότι για πολλά στελέχη του
Πολιτικού Συμβουλίου το μείζον είναι «τι κάνει ο πρόεδρος» κι όχι «τι κάνει το
ΠΑΣΟΚ». Οχυρωμένα πίσω από λανθασμένες – όπως υποστηρίζουν – επιλογές του κ.
Παπανδρέου, όπως η πολυδιάσπαση των ρόλων και οι επάλληλες αρμοδιότητες που
προκαλούν το φαινόμενο επτά «αρμόδιοι» να κάνουν δηλώσεις για το ίδιο θέμα, τα
περισσότερα στελέχη του Πολιτικού Συμβουλίου εξαντλούνται στην κριτική των
όσων κάνει ή παραλείπει να κάνει ο κ. Παπανδρέου, παρά στο τι κάνουν τα ίδια.

Εκλογική βάση με χαμηλό ηθικό

Μια τυχαία συζήτηση με έναν οποιονδήποτε βουλευτή της περιφέρειας, που το
διάστημα του καλοκαιριού βρέθηκε είτε στη δική του περιφέρεια είτε σε άλλη για
διακοπές, δημιουργεί έντονη απαισιοδοξία. Τρεις τουλάχιστον βουλευτές με τους
οποίους συνομίλησαν προχθές «TA NEA» συμφώνησαν ότι η εκλογική βάση του
κόμματος διακατέχεται από μεγάλη ανησυχία για το μέλλον του ΠΑΣΟΚ, και «το
χαμηλό ηθικό που έχει αποτελεί πολύ κακό προμήνυμα για τις δημοτικές και
νομαρχιακές εκλογές του επόμενου χρόνου». Πού το αποδίδουν; Σε δύο
παραμέτρους: α) στο ότι «η εικόνα του προέδρου δεν είναι καλή»,
β) στο ότι «οι πολίτες μας ρωτούν “τι κάνει ο Γιώργος” και γιατί δεν
κινείται όσο χρειάζεται».

Μεφθαρμένο και γηρασμένο μηχανισμό

Όπως επισημαίνει ωστόσο ένας από τους στενούς συνεργάτες του κ. Παπανδρέου στο
παρελθόν (που τώρα για δικούς του λόγους έχει απομακρυνθεί), «δεν πρέπει να
ξεχνάει κανείς ότι ο Γιώργος παρέλαβε ένα διαλυμένο κόμμα, έναν απαξιωμένο,
φθαρμένο και γηρασμένο μηχανισμό, ο οποίος μέσα σε ελάχιστο διάστημα κλήθηκε
να δώσει δύο σοβαρές εκλογικές μάχες. Ήταν λογικό να ηττηθεί. H μακρόχρονη
παραμονή στην εξουσία και η συνακόλουθη κούραση που προκάλεσε, μαζί με θέματα
ηθικής και πολιτικής τάξεως που αναπόφευκτα δημιουργήθηκαν, έδωσαν στην
προσπάθειά του μια προδιαγεγραμμένη πορεία. H ήττα ήταν αναπόφευκτη και στις
δύο εκλογές. Ο κόσμος ήταν θυμωμένος, οργισμένος με το ΠΑΣΟΚ, κι αυτό δεν
μπορούσε να το αλλάξει κανείς και τίποτα. Και ίσως να ήταν πολύ μεγαλύτερη η
ήττα, ειδικά στις εθνικές εκλογές, αν δεν ήταν επικεφαλής του κόμματος ο
Γιώργος».

Αντί για «όλα ή τίποτα», επέλεξε το «παίρνω τα μισά και βλέπουμε»

Το τελευταίο διάστημα αναπτύσσεται η θεωρία ότι «αν οδηγούσε το ΠΑΣΟΚ στις
εκλογές ο K. Σημίτης, η διαφορά μεταξύ των δύο κομμάτων θα ήταν μικρότερη».
Πολλοί, πιο ευφάνταστοι, υποστηρίζουν ότι «μπορεί να ήταν και διαφορετικό το
αποτέλεσμα». H αλήθεια είναι ότι το αποτέλεσμα «ήταν προδιαγεγραμμένο». Όλες
οι δημοσκοπήσεις, μηδεμιάς εξαιρουμένης, ακόμη και εταιρειών φιλικών προς το
ΠΑΣΟΚ διαβεβαίωναν για την «άνετη» νίκη της Νέας Δημοκρατίας. Και είναι επίσης
γνωστά δύο περιστατικά:

* H μυστική δημοσκόπηση που έγινε για λογαριασμό του K. Σημίτη τον Μάιο
του 2003 από γαλλική εταιρεία, η οποία βεβαίωνε ότι «δεν υπάρχει περίπτωση να
νικήσει το ΠΑΣΟΚ», και

* άλλη μυστική δημοσκόπηση της εταιρείας Metron Analysis του φθινοπώρου
του ίδιου χρόνου, μετά την ανακοίνωση του «πακέτου Σημίτη» με τις παροχές, η
οποία επίσης διαπίστωνε ότι «το ΠΑΣΟΚ χάνει σε κάθε περίπτωση».

Οι αναλυτές, έχοντας κατά νου στοιχεία όπως αυτά, αλλά και πληροφορίες
σχετικές με το πότε έλαβε τη δραματική απόφαση ο κ. Σημίτης να αποχωρήσει από
την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και ουσιαστικά να την παραδώσει στον Γιώργο Παπανδρέου,
καταφεύγουν τώρα σε υποθέσεις εργασίας, όχι για το αν θα έχανε το ΠΑΣΟΚ στις
εκλογές του Μαρτίου του 2004, αλλά για το κατά πόσο θα μπορούσε να
«συμμαζευτεί» κάπως η κατάσταση και το κόμμα να μην εμφανίζει μετεκλογικά αυτά
τα διαλυτικά φαινόμενα που παρουσιάζει σήμερα.

«Διαδοχή με ανορθόδοξο τρόπο». Όπως υποστηρίζει ένας από αυτούς,
κορυφαίος επικοινωνιολόγος της χώρας, «με δεδομένο ότι το αποτέλεσμα είχε
κριθεί από πολύ πριν, είναι πολύ πιθανόν η κατάσταση στο ΠΑΣΟΚ να ήταν
διαφορετική αν η αλληλουχία των γεγονότων στη φάση της διαδοχής ήταν
διαφορετική». Και εξηγεί ότι «η διαδοχή έγινε με ανορθόδοξο, πολιτικά και
ιστορικά, τρόπο, που ουσιαστικά έθεσε σε μετεκλογική ομηρεία τον ίδιο τον
πρόεδρο του κόμματος».

Ο συγκεκριμένος επικοινωνιολόγος συντάσσεται στην ουσία με όλους εκείνους –
στη Χαριλάου Τρικούπη και εκτός αυτής – που υποστήριζαν τότε, σε σχέση με την
αλλαγή ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ, ότι ο Γιώργος Παπανδρέου είχε δύο επιλογές:

* H πρώτη ήταν να απαιτήσει από τον K. Σημίτη – εφόσον εκείνος είχε
λάβει ήδη τις αποφάσεις του – η αλλαγή ηγεσίας να πραγματοποιηθεί αμέσως, όταν
ελήφθη η σχετική απόφαση τον Ιούνιο του 2003 στην Ουάσιγκτον, σε μια τετ-α-τετ
συνάντηση των δύο. Έτσι, υποστηρίζουν, θα είχε όλο τον χρόνο (δέκα μήνες
απέμεναν ώς τις εκλογές) να οργανώσει το κόμμα όπως εκείνος ήθελε, να
δημιουργήσει το δικό του πολιτικό περιβάλλον και επιπλέον να βγει στον κόσμο
να εξηγήσει το όραμά του για την πολιτική και για το ΠΑΣΟΚ, να προβάλει τις
προτάσεις του και στο πρακτικό μέρος να καταρτίσει συνδυασμούς.

* H δεύτερη ήταν να απαιτήσει και την πρωθυπουργία, πλην της ηγεσίας
του κόμματος. Αυτό θα του έδινε, λένε, τη δυνατότητα να ασκήσει πρωθυπουργικά
καθήκοντα και να δείξει στον λαό ότι μπορεί να κυβερνήσει τη χώρα, να
διαχειριστεί κρίσεις, να δώσει λύσεις, να αντιμετωπίσει προβληματικές
καταστάσεις.

H πηγή όλων των προβλημάτων. Στην πίεση, την ισχυρή πίεση του συνόλου
σχεδόν των συνεργατών του να επιμείνει προς τον κ. Σημίτη προβάλλοντας το
δίλημμα «όλα ή τίποτα», εκείνος επέλεξε – όπως τώρα τον κατηγορούν – τη
μεσοβέζικη λύση τού «παίρνω τα μισά και βλέπουμε». Και πως στην απάντηση που
έδωσε ο κ. Παπανδρέου, βρίσκεται η πηγή όλων των προβλημάτων που αντιμετωπίζει
στο εσωτερικό του κόμματος, με τη συνεχή αμφισβήτηση που δέχεται. Γιατί, όπως
λέει ένας εξ αυτών, «άλλο να είσαι πανίσχυρος πρωθυπουργός και πρόεδρος του
ΠΑΣΟΚ και να πας στις εκλογές και να χάσεις, κι άλλο να είσαι με το ένα πόδι
στον αέρα».

Έπρεπε να αναλάβει μετά τις εκλογές. Μια μικρή τάση ανάμεσα σ’ εκείνους
που έπαιξαν κάποιο ρόλο στα γεγονότα εκείνης της περιόδου διατείνεται ότι ο κ.
Παπανδρέου «δεν έπρεπε καν να αναλάβει το ΠΑΣΟΚ. Έπρεπε να αρνηθεί εντελώς
κάθε ανάμειξη και να το αναλάβει μέσα από ένα έκτακτο Συνέδριο μετά τις
εκλογές, ηττημένο, αλλά καθαρό, απαλλαγμένο από διάφορα “βαρίδια” του
παρελθόντος». Σ’ αυτό όμως έχει απαντήσει ο ίδιος ο κ. Παπανδρέου, που θεωρεί
ότι «έπρεπε να απαντήσει στο ιστορικό κάλεσμα της παράταξης»… Σήμερα, όλα
αυτά ανήκουν στην ιστορία, και μικρή σημασία έχουν οι υποθέσεις εργασίας όπως
οι προηγούμενες που διατυπώνονται. Αυτό που ξέρουμε, είναι ότι ενάμιση χρόνο
μετά τις εκλογές, στην 31η επέτειο της δημιουργίας του, το ΠΑΣΟΚ ψάχνει ακόμη
να βρει τον βηματισμό του για να μπορέσει να πείσει, κυρίως τον εαυτό του, ότι
μπορεί. Αν τα καταφέρει σύντομα, έχει στη συνέχεια τον χρόνο να προσπαθήσει να
πείσει και τους πολίτες…