Δρόμοι

Εκτός μόδας…

… Έτσι τον είπαν τον μεγάλο Αμερικανό θεατρικό συγγραφέα Άρθουρ Μίλερ, που
πέθανε τις προάλλες σε ηλικία 89 ετών. Οι κριτικοί τον θεωρούσαν μέρος μιας
ετοιμοθάνατης αριστερίστικης εβραϊκής παράδοσης – στην καλύτερη περίπτωση,
έναν συγγραφέα που είχε παρερμηνεύσει τον Ίψεν.

Τα σοβαρά…

… έργα κοινωνικού προβληματισμού που πλημμύρισαν τη μεταπολεμική θεατρική
σκηνή και καθιέρωσαν τον Μίλερ ως τον κορυφαίο Αμερικανό θεατρικό συγγραφέα
πέρασαν στην αφάνεια όταν τα φώτα έπεσαν στις πρωτοποριακές αναζητήσεις της
δεκαετίας του 1970. Είναι παράξενο, όμως, που «Ο θάνατος του εμποράκου» δεν
έπαψε ποτέ να συγκινεί το κοινό. Ακόμη και τους κριτικούς, παραδέχεται ένας
από αυτούς, ο Ντέιβιντ Έντελσταϊν: «Κάθε φορά που ανεβαίνει μια νέα παραγωγή,
οι κριτικοί – ακόμη και εγώ – κάτι θα βρουν να γράψουν για το έργο». Τα
κοινωνικά θέματα του Μίλερ φαίνονται πιο επίκαιρα σήμερα από όσο στις
δεκαετίες του 1960 και του 1970. Σήμερα που ζούμε σε μια εποχή στην οποία οι
ηγεσίες του κόσμου απεργάζονται (ανοιχτά ή κρυφά) τη διάλυση του όποιου
κοινωνικού κράτους έχει απομείνει, ο φόβος που φωλιάζει σε εκείνα τα παλιά
έργα του Μίλερ, τα οποία είχε εμπνευστεί από τη μεγάλη παγκόσμια οικονομική
κρίση του Μεσοπολέμου, νιώθουμε πως μας αγγίζει στην καρδιά. «Δεν είναι σαν να
τρως πορτοκάλι και να πετάς τη φλούδα. Ο άνθρωπος δεν είναι ένα κομμάτι
φρούτο».

Σε μια εποχή…

… που είναι της μόδας να είναι κανείς υπέρ της ελευθερίας της αγοράς – χωρίς
την υποχρέωση να είναι και υπέρ της ελευθερίας από τη φτώχεια – είναι παρήγορο
να ξαναβλέπουμε τα έργα του Άρθουρ Μίλερ που μιλούν για την κοινωνική ευθύνη
και για τις συνέπειες που έχουν οι πράξεις μας στους άλλους. Εκτός μόδας; Ας
ρίξουμε μια ματιά σε αυτόν το διάλογο από τον «Θάνατο του εμποράκου»:

Γουίλι:…

… «Για όνομα του Θεού, άνοιξε κάνα παράθυρο». Λίντα (με απέραντη υπομονή):
«Ανοιχτά είν’ όλα, καλέ μου». Γουίλι: «Πώς μας στριμώξαν έτσι εδώ μέσα. Τούβλα
και παράθυρα, παράθυρα και τούβλα!». Λίντα: «Έπρεπε να ‘χαμε αγοράσει το
διπλανό οικόπεδο». Γουίλι: «Ο δρόμος γέμισε παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Δεν
υπάρχει ούτε μια στάλα καθαρός αέρας σ’ αυτή τη γειτονιά. Το γρασίδι δεν
φυτρώνει πια και δεν μπορείς να φυτέψεις ούτε ένα καρότο στην αυλή. Έπρεπε να
έχουνε βάλει νόμο για τις πολυκατοικίες. Θυμάσαι τις δύο όμορφες λεύκες; Τότε
που ο Μπιφ κι εγώ κρεμάγαμε την κούνια ανάμεσά τους;». Λίντα: «Ναι, ας ήμασταν
χίλια μίλια μακριά από την πόλη». Γουίλι: «Έπρεπε να τον χώσουμε μέσα τον
εργολάβο που τις έκοψε. Τη ρημάξανε τη γειτονιά. (Χαμένος) Αχ, Λίντα, όλο και
πιο πολύ νοσταλγώ εκείνα τα χρόνια. Αυτή την εποχή ανθίζαν οι πασχαλιές και οι
γλυτσίνες. Και μετά βγαίναν οι παιωνίες κι οι ασφόδελοι. Αυτό το δωμάτιο
γέμιζε αρώματα».