Aπό τον Kαποδίστρια στο Aυτοκέφαλο της Eκκλησίας της Eλλάδος

Αμέσως μετά την Επανάσταση του 1821 το «εκκλησιαστικό» πρωταγωνιστεί
στην πολιτική και θρησκευτική ζωή του τόπου. Ο Καποδίστριας, αμέσως μετά την
άφιξή του στην Ελλάδα, προσπαθεί να ομαλοποιήσει τις σχέσεις με το Οικουμενικό
Πατριαρχείο, που είχαν διακοπεί με την έναρξη της Επανάστασης.

Με την πρώτη ευκαιρία αρχίζει συνομιλίες με το Φανάρι για την επίτευξη
συμφωνίας και προτείνει οι επαρχίες του νέου κράτους να διοικούνται σύμφωνα με
τους Ιερούς Κανόνες και να εξαρτώνται εκκλησιαστικά από το Πατριαρχείο.

H υπογραφή του τελικού κειμένου «παγώνει» με τη δολοφονία του Καποδίστρια.

Το 1832 η E’ Εθνοσυνέλευση του Άργους παίρνει την απόφαση για αυτονομία της
Ελλαδικής Εκκλησίας.

Με τον ερχομό του Όθωνα αρχίζει και η αντίστροφη μέτρηση για τις σχέσεις των
δύο Εκκλησιών, αφού ο Βαυαρός επιθυμεί την αυτονομία της Ελλαδικής Εκκλησίας.
Συμπαραστάτη σε αυτή την προσπάθεια βρίσκει τον Αρχιμανδρίτη Θεόκλητο
Φαρμακίδη (ήταν επίσης από τους πλέον φανατικούς υποστηρικτές του Κοραή, που
μιλούσε για απογαλακτισμό της Εκκλησίας από το Φανάρι), ο οποίος ζητά την
αυτονομία της Ελλαδικής Εκκλησίας. Ο Όθωνας συμφωνεί με τις απόψεις του και
στις 15 Μαρτίου του 1833 εκδίδεται το βασιλικό διάταγμα για την ανεξαρτησία
της Εκκλησίας της Αθήνας. «Απεφασίσθη ομοψήφως η Εκκλησία του Βασιλείου της
Ελλάδος, πνευματικώς μεν μη γνωρίζουσα κανέναν αρχηγόν ή κεφαλήν της, παρά
μόνον τον θεμελιωτήν της Εκκλησίας, τον Ιησούν Χριστόν, πολιτικώς δε, έχουσα
και γνωρίζουσα αρχηγόν της τον βασιλέα της Ελλάδος…». H ανακήρυξη του
Αυτοκεφάλου προκαλεί την έντονη αντίδραση του Πατριαρχείου (χαρακτηρίζει την
πράξη επαναστατική), αλλά και του τσάρου της Ρωσίας, ο οποίος διαμαρτύρεται
γιατί θεωρεί ότι ο Όθωνας θέλει να εντάξει την Ελλάδα στην καθολική Δύση.

Έπειτα από 17 χρόνια έντονων αντιπαραθέσεων, το Φανάρι στις 29 Ιουνίου του
1850 συγκαλεί τη Δ’ Μεγάλη Σύνοδο και εκδίδει τον Συνοδικό Τόμο με τον οποίο
αναγνωρίζεται το Αυτοκέφαλο της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ήταν η μεγαλύτερη κρίση
στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών, που αναβίωσε αυτές τις ημέρες με αφορμή το
καθεστώς των Νέων Χωρών (παραχωρήθηκαν από το Φανάρι με την Πράξη του 1928)
και τα δικαιώματα σε αυτές του κ. Βαρθολομαίου.