Aφιέρωμα «Στον Λευκό Οίκο κανείς δεν ήθελε ν’ ακούει τίποτα κατά των Eλλήνων…»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
11 λεπτά  |
 |
|
Μακάριος – Γρίβας – Ιωαννίδης. Από το καλοκαίρι του 1959 σχεδίαζε δολοφονία |
H εύθραυστη ειρήνη στην Κύπρο καταρρέει το φθινόπωρο του 1967. Αφορμή για την
κρίση αποτελεί η προσπάθεια εκκαθάρισης ενός τουρκοκυπριακού θύλακα στην
περιοχή Κοφίνου – Αγίων Θεοδώρων. H επιχείρηση πραγματοποιείται στις 15
Νοεμβρίου με την έγκριση του ελληνικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας και καταλήγει
λόγω της υπερβολικής χρήσης βίας από τις δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς υπό τον
στρατηγό Γρίβα στον θάνατο τουλάχιστον 20 Τουρκοκυπρίων. H Άγκυρα αντιδρά
οξύτατα, θεωρώντας υπεύθυνο τον Γρίβα και την ελληνική μεραρχία που στάθμευε
στην Κύπρο – υπερβαίνοντας τα καθοριζόμενα από τις συνθήκες του 1960 όρια –
και απειλεί με εισβολή. Οι ΗΠΑ φοβούνται ότι δύο σύμμαχοί τους στο ΝΑΤΟ θα
συγκρουστούν. Όπως λέει ο Τόμας Μπόγιατ (Thomas Boyatt), «η δουλειά μας
στο νησί ήταν να μάθουμε τι γινόταν στις δύο κοινότητες και να προσπαθήσουμε
να βρούμε τα στοιχεία για μια διαπραγματεύσιμη λύση, αντί της στρατιωτικής
λύσης. Οι Τούρκοι συνέχισαν να αυξάνουν την πίεση, κάνοντας διάφορες
εξυπνάδες, όπως, να μας στέλνουν τον στρατιωτικό τους ακόλουθο να λέει: “Δώστε
μας συντεταγμένες του χάρτη για κάθε σπίτι όπου ζει Αμερικανός”. Έκαναν το
ίδιο με τους Βρετανούς, “επειδή σχεδιάζουμε αεροπορικές επιθέσεις από λεπτό σε
λεπτό”. Τα πράγματα έγιναν τόσο άσχημα που διώξαμε όλες τις γυναίκες και τα
παιδιά και μείναμε οι απολύτως απαραίτητοι».
«H κατάσταση στην Κύπρο άρχισε να γίνεται όλο και χειρότερη και τα σημάδια,
τουλάχιστον σε μένα, ήταν σαφή ότι η δολοφονική ελληνική κυβέρνηση έπαιζε
παιχνίδια με τους υπέρ της ένωσης εξτρεμιστές της δεξιάς των Ελληνοκυπρίων. Ο
στόχος ήταν να ξεφορτωθούν τον Μακάριο και να εγκαθιδρύσουν μια κυβέρνηση
υπόλογη στην Αθήνα. Έκανα αυτό που θεωρούσα πιο υπεύθυνο. Συνέταξα ένα
υπόμνημα με οδηγίες στον πρέσβη στην Αθήνα που έλεγε κατ’ ουσίαν να πάει στον
Ιωαννίδη, όχι στον πρωθυπουργό, ούτε στον υπουργό Άμυνας, ούτε στον υπουργό
Εξωτερικών, στον ίδιο τον Ιωαννίδη και να του πει ορθά-κοφτά ότι ακόμη κι
αυτός θα καταλάβει πως οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι η μόνη κυβέρνηση στον
αναπτυγμένο κόσμο που διατηρεί φιλικές σχέσεις με την κυβέρνηση της Ελλάδας,
ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι διαμετρικά αντίθετες σε κάθε προσπάθεια απ’
οποιοδήποτε στοιχείο της κυβέρνησης, φανερό ή παράνομο, να διαταράξει την
κατάσταση στην Κύπρο. Και ειδικά ότι είμαστε αντίθετοι στην ανατροπή του
Μακαρίου και στην εγκατάσταση μιας κυβέρνησης φιλικής προς την Αθήνα. Γιατί αν
συμβεί αυτό, οι Τούρκοι θα εισβάλουν και αυτό δεν είναι καλό για κανέναν από
εμάς».
Το τηλεγράφημα έφτασε μέχρι τον αναπληρωτή βοηθό γραμματέα του γραφείου, ο
οποίος τον κάλεσε και του είπε: «”Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό”. Κι εγώ
είπα, “Πρέπει να το κάνουμε”. Είπε, “Κανένας εδώ δεν θέλει να αποξενώσει την
ελληνική κυβέρνηση”. Κι εγώ είπα, “Θα προτιμούσατε πόλεμο;”. Συνεχίσαμε να
διαφωνούμε κι αρνήθηκε να μεταφέρει το τηλεγράφημα. Έτσι πήγα πίσω και το
ξανάφτιαξα, αλλά στην ουσία είχε το ίδιο μήνυμα και επέστρεψα για να κάνω άλλη
μια προσπάθεια. Ο βοηθός γραμματέα είπε, “δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό.
Κανένας σε αυτή την πόλη δεν θέλει να ακούει τέτοια πράγματα”. “Πρέπει να το
κάνουμε. Ως υπεύθυνοι άνθρωποι πρέπει να το κάνουμε”, του είπα”. Αυτό
συνεχίστηκε και τελικά τον Μάιο ο Μπόγιατ κατάφερε να δει τον υφυπουργό
Εξωτερικών για τις πολιτικές υποθέσεις, Τζο Σίσκο: “Διάβολε, Τζο, πρέπει να
κάνουμε κάτι”. Και είπε, “Κοίτα, αυτό είναι πολύ δύσκολο. Κανένας στην
Ουάσιγκτον δεν θέλει να το κάνει αυτό. Δεν θέλουν ν’ ακούσουν τίποτα
ανθελληνικό στον Λευκό Οίκο. Μη με ρωτάς γιατί. Δεν ξέρω γιατί, αλλά ξέρω ότι
έτσι αισθάνονται”».
H ένοχη απραξία του Κίσινγκερ
Οι προβλέψεις του Μπόγιατ αποδείχθηκαν ακριβείς, αλλά είναι εμφανής η
αποστασιοποίηση του Κίσινγκερ απ’ όσα πρότεινε ο διευθυντής του Γραφείου
Κύπρου. Ο ίδιος ο Κίσινγκερ στα απομνημονεύματά του σημειώνει ότι βρισκόταν σε
διπλωματική αποστολή μεταξύ Ισραήλ και Συρίας που διήρκεσε μέχρι το τέλος
Μαΐου και δεν παραλείπει να ρίξει την ευθύνη στον αναπληρωτή του…
«Μια μέρα λάβαμε ένα τηλεγράφημα από την Αθήνα που έλεγε, “ήρθαμε σε επαφή με
τον στρατηγό Ιωαννίδη και μας διαβεβαίωσε ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν
εμπλέκεται και δεν θα εμπλακεί σε καμιά παράνομη δραστηριότητα με στόχο την
ανατροπή του Μακαρίου και πρόκληση βλάβης στην Ανατολική Μεσόγειο”. Ήταν
Σαββατοκύριακο. Πήγα σπίτι και στις 3.00 τα ξημερώματα της Δευτέρας, μου
τηλεφώνησαν από το Κέντρο Επιχειρήσεων στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ο άνθρωπος
είπε, “καλύτερα να έρθετε εδώ. Στη Λευκωσία πολεμούν, κάτι γίνεται και δεν
φαίνεται καλό”. Πήγα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, στο Κέντρο Επιχειρήσεων και μου
είπαν, “να τι έχουμε”. Δύο κομμάτια χαρτί. Στα αριστερά ήταν η ημερήσια
Περίληψη των Μυστικών Υπηρεσιών, που τη συντάσσει όλη η κοινότητα των μυστικών
υπηρεσιών για τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο, τον υπουργό Εξωτερικών και τους
υψηλούς αξιωματούχους. Κι έλεγε στο βασικό της κομμάτι. “Μας διαβεβαίωσε ο
στρατηγός Ιωαννίδης ότι η Ελλάδα δεν θα κατευθύνει τις δυνάμεις της στην Κύπρο
εναντίον του Μακαρίου. Στα αριστερά ήταν ένα τηλεγράφημα από την πρεσβεία στη
Λευκωσία που περιέγραφε τις αψιμαχίες ανάμεσα στους Κύπριους που ήταν πιστοί
στον Μακάριο και τους Κύπριους και Έλληνες που προσπαθούσαν να τον ανατρέψουν.
Το Προεδρικό Μέγαρο καιγόταν και οι κυπριακή δύναμη ήταν αποδεκατισμένη!
Καθόμασταν εκεί όλο το κατεστημένο μυστικών υπηρεσιών των Ηνωμένων Πολιτειών
σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, να έχουμε παραπλανηθεί απ’ τη μια από έναν
επικεφαλή ελληνικής ταξιαρχίας, κι απ’ την άλλη, η καταστροφή που προσπαθούσα
να αποτρέψω να γίνεται πραγματικότητα σαν τον χειρότερο εφιάλτη. Έγιναν
κάποιες επείγουσες συσκέψεις και ο Κίσινγκερ αποφάσισε να στείλει τον Τζο
Σίσκο σε μια διπλωματική αποστολή-αστραπή για να λύσει το πρόβλημα. Ήμουν στην
Ουάσιγκτον αρκετό καιρό και είχα γίνει αρκετά κυνικός για να ξέρω ότι τη
στιγμή που ο Κίσινγκερ έστελνε τον Σίσκο, αντί να πάει ο ίδιος, σήμαινε ότι
ήξερε πως δεν υπήρχε ελπίδα και δεν ήθελε να στιγματιστεί ως ο αποτυχημένος.
Έτσι, θυσίασε τον υφυπουργό του, τον Σίσκο, και το προσωπικό του, ένας απ’
τους οποίους ήμουν εγώ».
XENPI ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ
Άν ήξερα τις προθέσεις τους, θα είχα σταματήσει το πραξικόπημα στην Κύπρο
 |
|
O υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ με τον υφιστάμενό του Τζο Σίσκο |
«Αν γνώριζα την έκθεση (πληροφοριών), θα το είχα σταματήσει (το πραξικόπημα
στην Κύπρο). Από τη στιμή που έγινε το πραξικόπημα, υπέθεσα ότι η Τουρκία θα
παρενέβαινε, αφού δεν υπήρχε κυβέρνηση στην Κύπρο και η Ελλάδα ήταν ασταθής».
Ο Χένρι Κίσινγκερ επιχειρεί με τη φράση αυτή – βγαλμένη από τα πρακτικά της
συζήτησής του με τον υφυπουργό Εξωτερικών της Κίνας στις 2.10.74 – αφενός μεν
«να νίψει τα χείρας του» για το πραξικόπημα Ιωαννίδη στην Κύπρο, στις 15
Ιουλίου 1974, αφετέρου δε να δείξει ότι η αμερικανική πλευρά, αν και περίμενε
την τουρκική εισβολή στην Κύπρο μετά το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, δεν
μπορούσε να κάνει τίποτα.
Στον τελευταίο τόμο των απομνημονευμάτων του μάλιστα, ο Κίσινγκερ καταλήγει να
υποστηρίξει αναφερόμενος στην Κύπρο ότι «η έκρηξη στο νησί έγινε σε μια στιγμή
που κανείς δεν την περίμενε, ούτε ο ίδιος ο Μακάριος, στις 15 Ιουλίου 1974».
Ποιοι από όλους αυτούς τους ισχυρισμούς του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών
είναι αλήθεια, κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος αν δεν έχει πρόσβαση σε όλα
τα απόρρητα έγγραφα της CIA εκείνη την περίοδο. Ωστόσο, από τις μαρτυρίες των
Αμερικανών διπλωματών που έπαιξαν τους πρωταγωνιστικούς ρόλους εκείνες τις
ημέρες του Ιουλίου του 1974 (και παρουσιάζουν σήμερα «TA NEA»), προκύπτει μια
τελείως διαφορετική εικόνα από αυτή που θέλει να παρουσιάσει ο Κίσινγκερ.
Τετ α τετ Τζο Σίσκο – Ιωαννίδη
«”Αν δεν κάνετε κάτι, θα έχουμε πόλεμο και θα τον χάσετε αυτό τον πόλεμο.
Δώστε μου κάποια στοιχεία συμβιβασμού, για να τα μεταφέρω στην Άγκυρα και να
δουλέψουμε πάνω σ΄αυτά”, είπε ο Σίσκο στον Ιωαννίδη, στη συνάντησή τους στην
Αθήνα τον Ιούλιο του ’74. Τότε, ο Ιωαννίδης άρχισε μια παράξενη, σουρεαλιστική
περιγραφή της Βυζαντινής ιστορίας, μίλησε για τον αγώνα εναντίον των Οθωμανών
Τούρκων και της Κωνσταντινούπολης. Σαφώς είχαμε βρει μπελά γιατί αυτός ο τύπος
είχε αποσυνδεθεί απ’ τον κόσμο και είχε όλη την εξουσία. Και δεν μας έδωσε
τίποτα.
Το επόμενο πρωί οι Τούρκοι χτύπησαν στην παραλία. Επιτέθηκαν στη Βόρεια Κύπρο,
κατατρόπωσαν τις ελληνοκυπριακές δυνάμεις στην Κερύνεια… Γυρίσαμε πίσω στην
Ουάσιγκτον με μια αποτυχημένη αποστολή και ήμουν εγώ που είχα δίκιο και ήμουν
θυμωμένος κι απογοητευμένος γιατί η αμερικανική διπλωματία είχε λειτουργήσει
έτσι ώστε να προκαλέσει βλάβες, θάνατο και καταστροφή. Κατά τη γνώμη μου ήταν
ασυγχώρητο», σημειώνει ο Μπόγιατ.
Το υπόμνημα διαφωνίας του Μπόγιατ
«”Κύριε υπουργέ, πρέπει να πάτε στους Τούρκους τώρα και να τους κρατήσετε μέσα
στο προγεφύρωμα, γιατί αν βγουν έξω απ’ αυτό, θα χωρίσουν την Κύπρο στη μέση
και η Ελλάδα με την Τουρκία θα έχουν ακόμη ένα σύνορο για το οποίο θα μπορούν
να πολεμούν μέχρι το τέλος του κόσμου. Και επιπλέον, θα πολεμούν με όπλα
εφοδιασμένα απ’ τους Αμερικανούς που είναι εναντίον των συνθηκών με εμάς και
οι σχέσεις εξοπλισμού με τις δύο χώρες θα πρέπει να σταματήσουν….”, έγραψε,
μεταξύ άλλων, στο μνημόνιο διαφωνίας του ο Μπόγιατ. “Δεν είμαι σίγουρος αν ο
Κίσινγκερ είδε ποτέ το υπόμνημά μου. Υπάρχει η απαίτηση να υπάρχει απάντηση
μέσα σε 30 ημέρες. Δεν απαντήθηκε παρά μόνο μετά από έξι μήνες… Στο μεταξύ
οι Τούρκοι βγήκαν απ’ το προγεφύρωμα δύο μέρες αργότερα, διχοτόμησαν την Κύπρο
και έγινε σφαγή Ελληνοκυπρίων στην τουρκική πλευρά και Τουρκοκυπρίων στην
ελληνική. Ένα αιματηρό μπέρδεμα…».
Σε ομιλία του σε κλειστό ακροατήριο του Αμερικανικού Διπλωματικού Σώματος,
αναφέρει μεταξύ άλλων:
«Οι συνταγματάρχες της χούντας ήταν μαριονέτες, δεν είχαν καμιά εξουσία,
έκαναν ό,τι τους έλεγαν να κάνουν οι στρατηγοί…. Οι Βρετανοί είχαν τη θέση
“νίπτω τας χείρας μου”… Οι ΗΠΑ τους πρώτους έξι μήνες του 1974 δεν είχαν
κυβέρνηση. Ο Νίξον ήταν στην τελική φάση του Ουότεργκεϊτ και δεν είχε καμιά
εξουσία. Ό,τι δύναμη του είχε απομείνει ήταν αφιερωμένη στο να σώσει τον εαυτό
του. Σε μεγάλο βαθμό θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν είχαμε κυβέρνηση. Έτσι
εμφανίστηκε ο Χένρι Κίσινγκερ και έγινε πρόεδρος της εξωτερικής πολιτικής. Και
στα τελικά στάδια της προεδρίας Νίξον, και επί Φορντ, ο Κίσινγκερ στην
πραγματικότητα “διαχειριζόταν” την εξωτερική πολιτική.
Το αμυντικό κατεστημένο στις ΗΠΑ ήταν σαφώς υπέρ της ελληνικής στρατιωτικής
κυβέρνησης. Επειδή ο ναύαρχος Zumwalt ήθελε να ελλιμενίσει τον Έκτο Στόλο στον
Πειραιά και γι’ αυτό έπρεπε να κάνει μια συμφωνία με την ελληνική κυβέρνηση.
Κι επειδή η ελληνική κυβέρνηση ήταν τρεις-τέσσερις στρατηγοί και
συνταγματάρχες, κανένας δεν ήθελε να δει οποιαδήποτε δραστηριότητα σε σχέση με
την Ελλάδα που θα αποξένωνε την εκεί στρατιωτική κυβέρνηση».
«Το δίκιο με το μέρος των Ελληνοκυπρίων…»
«H αλήθεια είναι ότι σιγά σιγά (σ.σ.: ιδιαίτερα μετά το 1969) οι Αμερικανοί
τάχθηκαν με την πλευρά των Τούρκων, όπως και όλοι οι άλλοι. Υπάρχει ένα
πραγματικό πρόβλημα εδώ κι αυτό είναι ότι η ουσία της υπόθεσης είναι με το
μέρος των Ελληνοκυπρίων. Είναι μια πλειοψηφία κατά 80%. Πώς θα αισθανόμασταν
εμείς αν κάποιος ερχόταν εδώ και ήθελε να κάνει τους μαύρους και τους
Αμερικανούς ξεχωριστό έθνος και ήταν έτοιμος να τους υποστηρίξει εξωτερικά;
Κατά μία έννοια η δικαισύνη ήταν με το μέρος των Ελληνοκυπρίων, αλλά οι
γεωπολιτικές πραγματικότητες με την τουρκοκυπριακή πλευρά και οι δύο κατά
κάποιον τρόπο ισορροπούσαν. Είμαι πεπεισμένος μέχρι να πεθάνω. Εννοώ πως όποιο
αναθεματισμένο πρόβλημα ζήσαμε εκείνες τις μέρες, είναι κοντά στην επίλυσή
του. Τα πράγματα αλλάζουν παντού, αλλά το Κυπριακό προχωρά ανέλπιστα χωρίς
πρόοδο…», λέει ο Μπόγιατ.
Ποιος είναι
 |
Ο Τόμας Μπόγιατ είχε υπηρετήσει στο πολιτικό τμήμα της αμερικανικής πρεσβείας
της Λευκωσίας από το 1967 έως το 1970, ως ειδικός βοηθός στον αναπληρωτή
υπουργό Εξωτερικών για την Εγγύς Ανατολη 1970-71 και στη συνέχεια ήταν
επικεφαλής της Διεύθυνσης Κύπρου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (1972-74). Στις 9
Αυγούστου του 1974 με εντολή του Κίσινγκερ του αφαιρέθηκε κάθε αρμοδιότητα για
το Κυπριακό. Ο Μπόγιατ τάραξε το κατεστημένο της Ουάσιγκτον όταν μετά την
πρώτη φάση της τουρκικής εισβολής διατύπωσε και έστειλε στις υπηρεσίες τού
Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπόμνημα, με το οποίο κατακεραύνωνε την πολιτική των ΗΠΑ
στην περιοχή. Υποστήριζε ότι το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, η τουρκική
εισβολή και η ντε φάκτο διχοτόμηση της Κύπρου ήταν απολύτως προβλέψιμες,
αφήνοντας έτσι εκτεθειμένο τον πολιτικό του προϊστάμενο Χ. Κίσινγκερ. Λίγο
μετά την τουρκική εισβολή, ο Κίσινγκερ τον υποβάθμισε, μεταθέτοντάς τον σε
ακαδημαϊκό σεμινάριο για διπλωμάτες.
Επιμέλεια αφιερώματος: Αριστοτελία Πελώνη Επιμέλεια ύλης: Χρήστος
Λιάλιος
Google news
