Aφιέρωμα Aπό το πραξικόπημα κατά του Mακαρίου στην εισβολή

Την ώρα που το Προεδρικό Μέγαρο καιγόταν, ο Μακάριος διέφευγε και μέσω της βρετανικής βάσης του Ακρωτηρίου αναχωρούσε για τη Μάλτα και το Λονδίνο και τέλος για τη Νέα Υόρκη, όπου προσφώνησε έκκληση στα Ηνωμένα Έθνη ζητώντας την περιφρούρηση της ανεξαρτησίας της Κύπρου. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, τα τουρκικά στρατεύματα εισέβαλαν στο νησί

H Ουάσιγκτον όχι μόνο γνώριζε από τις εκθέσεις της CIA ότι επίκειτο
πραξικόπημα της χούντας κατά του Μακάριου και δεν έκανε τίποτα για να το
αποτρέψει, αλλά επιπλέον έκανε ό,τι μπορούσε για να φιμώσει όσους
προειδοποιούσαν ότι αν οι Αμερικανοί δεν σταματούσαν το πραξικόπημα οι Τούρκοι
θα εισέβαλαν στην Κύπρο.

Αυτό προκύπτει από τις μαρτυρίες των διπλωματών οι οποίοι υπηρέτησαν τότε στην
Ουάσιγκτον, στη Λευκωσία και την Αθήνα, αποσπάσματα από τις οποίες
παρουσιάζουν σήμερα «TA NEA».

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτό του Τόμας Μπόγιατ, επικεφαλής της
Διεύθυνσης Κύπρου στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ την περίοδο (1971 – ’74), ο οποίος
μόλις αντελήφθη ότι ο Ιωαννίδης ετοιμαζόταν ν’ ανατρέψει τον Μακάριο ζήτησε
από την ηγεσία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (Χένρι Κίσινγκερ) να στείλει αυστηρό
μήνυμα προειδοποίησης στη χούντα να σταματήσει τα επικίνδυνα παιχνίδια στην
Κύπρο.

Ο κ. Μπόγιατ έγραψε μάλιστα ένα υπόδειγμα τηλεγραφήματος για να σταλεί στον
ίδιο τον Ιωαννίδη, αλλά μόλις το έδειξε στους ανωτέρους του το απέρριψαν
αμέσως. Κανένας από το κατεστημένο της Ουάσιγκτον δεν ήθελε εκείνη την εποχή
να στενοχωρήσει τη χούντα, ειδικά μετά τη συμφωνία ελλιμενισμού του Έκτου
Στόλου στα λιμάνια της Αττικής τον Ιανουάριο του 1973.

Τελικά, το μόνο το οποίο εστάλη στην Αθήνα ήταν ένα ανώδυνο γενικόλογο
τηλεγράφημα που εξέφραζε την αντίθεση των ΗΠΑ για βίαιες εξελίξεις στην Κύπρο.
«Σιγά τα νέα!», λέει φανερά οργισμένος ο Ρόμπερτ Ντίλον, υπεύθυνος στο Στέιτ
Ντιπάρτμεντ για την ευρύτερη περιοχή της Εγγύς Ανατολής (Near East Affairs).
«Λες και μπορούσαμε να είχαμε κάποια άλλη θέση…».

Λίγες ώρες αργότερα, ο Ιωαννίδης προχωρούσε στην ανατροπή του Μακάριου
ανοίγοντας τον δρόμο για την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο. Αλλά και μετά την
εισβολή, τι έκανε o Κίσινγκερ; Αντί ν’ αναλάβει ο ίδιος τον χειρισμό της
υπόθεσης, έστειλε ένα κλιμάκιο στην Αθήνα και την Άγκυρα με επικεφαλής τον
υφυπουργό Εξωτερικών του Τζο Σίσκο, χωρίς καμιά οδηγία!

Οι Αμερικανοί διπλωμάτες κατάλαβαν εκ των υστέρων, όπως διηγείται
χαρακτηριστικά ο Φρέντερικ Μπράουν, αναπληρωτής επιτετραμμένος στη Λευκωσία
(1974 – ’76), ότι το θέμα δεν ήταν η αποχώρηση των Τούρκων από το νησί, αλλά
ότι «όλη η διπλωματική δραστηριότητα του Ιουλίου, του Αυγούστου και του
Σεπτεμβρίου του 1974 έγινε για να διασφαλίσει ότι οι Τούρκοι δεν θα
καταλάμβαναν όλο το αναθεματισμένο νησί!».

Επιμέλεια αφιερώματος: Αριστοτελία Πελώνη Επιμέλεια ύλης: Χρήστος
Λιάλιος