AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Παίζανε ζουρνάδες και τους σκοτώνανε

Δυτικά παράλια. Περιφέρεια Αντάπαζαρ. Καράπελιτ.

Το Αντάπαζαρ, ως πόλη, είναι έδρα Καζά και οικονομικό κέντρο περιφέρειας που
περιλαβαίνει μια σειρά χωριών. Βρίσκεται στην αριστερή όχθη του Σαγγάριου, στο
δημόσιο δρόμο Νικομήδειας – Ντύζτσες. Εκεί διακλαδώνεται και η σιδηροδρομική
γραμμή Κων/πολης – Εσκί Σεχίρ. Ως Καζάς ανήκε στο Σαντζάκι Νικομήδειας, στη
Μητρόπολη της οποίας ανήκαν οι Έλληνες κάτοικοί του. Πριν το 1922 αριθμούσε
30.000 κατοίκους, από τους οποίους 1.000 μόνο Έλληνες τουρκόφωνοι και 1.500
Αρμένιοι. Απέχει 129 χλμ. BA της Προύσας, 40 A-NA της Νικομήδειας και 70 BA
της Νίκαιας. Το Καράπελιτ είναι χωριό στην περιφέρεια του Αντάπαζαρ. Οι
κάτοικοί του πριν τον ξεριζωμό ήταν μόνο Έλληνες (περίπου 400 ψυχές) που είχαν
έρθει από τον Πόντο και κυρίως από τα Κοτύωρα (Ορντού), γι’ αυτό μιλούσαν το
ποντιακό ιδίωμα. Απέχει 44 χλμ. BA του Αντάπαζαρ και 78 BA της Νικομήδειας.

Φευγάτε γρήγορα· τα παιδιά τα σκοτώσανε

(Μαρτυρία Σταύρου Μουρατίδη – Σοφίας Πασχαλίδου – αποσπάσματα)

Μεταφορά εφοδίων του ελληνικου στρατού στην περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ. (“Ιστορία του Ελλνικού Έθνους”)

1919 ήτανε, μήνας Ιούνιος, ημέρα της γιορτής Πέτρου και Παύλου. Ήρθανε
Τσετέδες στα χωριά και μαζέψαν όλα τα νέα παιδιά. Από κάθε σπίτι το ολιγότερο
ένα πήρανε.

Είπανε πως τα θέλουνε για να κατεβούνε στην παραλία κοντά και να ανοίξουνε
προχώματα, να μη μπούνε οι Ρώσοι.

Αυτό ήτανε βέβαια ψευτιά και άλλο δε θέλανε παρά να σκοτώσουνε και να
εξολοθρεύσουνε τη γενεά των χριστιανών.

Κατεβάσανε τα παιδιά κάτω στη θάλασσα κοντά στο Γότζαλι, το τούρκικο χωριό.
Εκεί τους βάλανε και καθήσανε και τους κυκλώσανε ένα γύρω οι Τούρκοι. Αρχίσανε
και παίζανε νταούλια και ζουρνάδες και μαζί με τα όργανα αρχίσανε και το
τουφεκίδι και τους σκοτώσανε.

Γλύτωσαν πέντε-έξι από τα παλικάρια. Άλλος πήδηξε στο ποτάμι, τον Καράσου,
άλλος έκανε τον πεθαμένο και ύστερα που φύγανε οι Τσέτες κρύφτηκε στο δάσος
και ήρθε έπειτα στο χωριό.

Σ’ εμάς ήρθε ο Θεόφιλος Τσαλικέρτας – τώρα είναι πεθαμένος κι αυτός εδώ στην
Ελλάδα – και μας είπε: «Φευγάτε γρήγορα, τα παιδιά τα σκοτώσανε οι Τσέτες, θα
‘ρθουνε τώρα στα χωριά να σκοτώσουνε όσους απομείνανε».

Αμέσως πήρανε ειδοποίηση όλα τα χωριά και βγήκαμε στα δάση.

Καράπελιτ, Καστενέπουναρ, Κουρούντερε, Κιρεζλί, Τσοπάνγιατακ μαζευτήκαμε όλοι
στο δάσος του Καβλάντερεσι. Σ’ ένα σαρανταοκτάωρο γέμισε το δάσος. Ήτανε πολύ
βαθύ δάσος. Δέντρα αψηλά, το περισσότερο οξιές, κλείνανε σχεδόν τον ουρανό.
Σαράντα μέρες καθήσαμε μέσα στο δάσος. Οι Τσετέδες πήγανε τότες στα χωριά μας,
βάλανε φωτιά και τα κάψανε όλα.

Ανάσταση στον αυλόγυρο της Αγίας Φωτεινής, επί της εποχής του Μητροπολίτη Σμύρνης Μελέτιου, που πέθανε το 1884 (“Εκεί που τα ρόδα δεν έχουν αγκάθια”)

Είχαμε και θύματα. Όσοι ήτανε άρρωστοι και πολύ γέροι και δεν μπορούσαν να
βαδίσουνε ώς το δάσος, αυτοί καήκανε μες στα σπίτια τους. Επτά άτομα χαθήκανε
έτσι στο χωριό μας. Έτσι χάθηκε και ο δικός μας παππούς. Ήτανε πολύ γέρος και
δεν ήθελε με κανένα τρόπο να έρθει μαζί μας στο Καβλάντερεσι. Κρύφτηκε μέσα
στο τζάκι του σπιτιού. Εκεί είδανε οι Τούρκοι τα πόδια του που εξέχανε, τον
σφάξανε και ύστερα βάλανε φωτιά και στο σπίτι.

Από κει μας έσωσε ο καπετάν Βαγγέλης. Αυτός ήτανε από ένα χωριό των
Φουντουκλιών. Είχανε μαζευτεί περίπου τρακόσιοι με τρακόσιοι πενήντα άντρες
και κάνανε αντάρτικο. Μαζεύτηκαν δηλαδή στα βουνά, είχανε και όπλα και
προσπαθούσανε να κάνουνε αντίσταση στους Τούρκους.

Ο καπετάν Βαγγέλης λοιπόν ήρθε στο δάσος που ήμαστε και μας πήρε, μας πέρασε
από το Σακαροπόταμο και μας πήγε μέχρι τη Νικομήδεια.

Καμιά δεκαπενταριά οικογένειες δεν μπόρεσαν να φύγουν. Είχανε αρρώστους και
δεν μπορούσανε να τους μετακινήσουνε. Μαζί μ’ αυτούς ήτανε και η δική μας
οικογένεια. Είχαμε άρρωστο πολύ το θείο μας, αδελφό του πατέρα μας, και δεν
μπορούσαμε να ακολουθήσουμε τους άλλους.

Ο καπετάν Βαγγέλης πήρε άδεια από το αρχηγείο των ανταρτών, αρχηγός ήτανε
κάποιος Λεωνίδας – δεν ξέρω από ποιο χωριό – και ήρθε σε δεκαπέντε μέρες και
μας πήρε κι εμάς.

Πήγαμε όλοι στη Νικομήδεια. Εκεί μείναμε στα περίχωρα, στο Καράτζαλι, στο
Κουλάκιοϊ. Και σε τζατήρια μείναμε και σε σπίτια μας πήρανε.

Οκτώβριο του 1919 φτάσαμε στη Νικομήδεια, Μάιο του 1920 φύγανε όλοι για την
Ελλάδα. Οι μιλιτζίδες, έτσι λέγαμε τους στρατιώτες του τακτικού τούρκικου
στρατού, πήρανε διαταγή από την Άγκυρα και διώξανε τους Τσετέδες. Στη
Νικομήδεια ήρθανε τα ελληνικά πολεμικά «Αβέρωφ» και «Κιλκίς».

Τότες κάμποσα παλικάρια από τα δικά μας χωριά ενθουσιαστήκαμε και πήγαμε
εθελοντές να πολεμήσουμε με τους Έλληνες. Μαζί τους πήγα κι εγώ.

Τον άλλο κόσμο τον πήρανε ελληνικά πλοία πάλι. Περάσαμε πρώτα από την Πόλη και
από κει συνέχεια μας πήγανε Μυτιλήνη. Εκεί καθήσαμε λίγους μήνες και φύγαμε.
Μάθαμε πως οι δικοί μας πατριώτες βρίσκονται στη Μακεδονία και ήρθαμε στο
Μεσημέρι της Χαλκιδικής και μείναμε εκεί. Στη Νικομήδεια που μέναμε ο κόσμος
έκανε και τραγούδια για τα δεινά που περάσαμε.