AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Όσοι δεν έφυγαν το 1914 τους έφαγε η εξορία

Κάηκε η ελληνική συνοικία της Λαμψάκου…

Δυτικά παράλια. Λάμψακος.

(Μαρτυρία Κυριάκου Κουκουλήθρα – αποσπάσματα)

H Λάμψακος είναι κωμόπολη, 3 ναυτικά μίλια από την Καλλίπολη, 32 χλμ. ΝΔ του Τσανάκκαλε και 50 χλμ. A της Βίγας. Πριν το 1922 είχε 2.000 κατοίκους, από τους οποίους 800 Έλληνες, έποικοι από διάφορες περιοχές της Ελλάδας. H ίδια η Λάμψακος, που διατήρησε το αρχαίο της όνομα, ήταν έδρα Καζά και υπαγόταν στη Μητρόπολη Δαρδανελλίων και Λαμψάκου με έδρα το Τσανάκκαλε.

Το 1914 έγινε ο πρώτος Διωγμός. Ήρθε τότε διαταγή ν’ αδειάσουν τα παράλια από
τον ελληνικό τους πληθυσμό. Τέτοια συμβουλή έδωσαν οι Γερμανοί διοργανωτές
στους Τούρκους.

Επί Αβδούλ Χαμήτ ζούσαμε καλά με τους Τούρκους. Σαν αρνιά ήτανε. Αυτοί οι
Νεότουρκοι και Γερμανοί προτάτες τους, φανάτισαν τον τουρκικό λαό.

Ένα διάστημα, Τούρκοι Τσέτες από τα γύρω χωριά, γύριζαν τη νύχτα στην ελληνική
συνοικία και πυροβολούσαν, για να τρομοκρατήσουν τον κόσμο. Σκότωσαν μάλιστα
και δυο-τρεις τσομπαναραίους δικούς μας.

Απελπίστηκε ο κόσμος. Πήγαν οι προύχοντές μας στον καϊμακάμη και του είπαν:

– Τι θα γίνει, μπέη, αυτή η κατάσταση;

– Να φύγετε, να σηκωθείτε να φύγετε, απάντησε.

Πουλήσαμε τζάμπα τα ζώα μας, τα έπιπλά μας, την κινητή μας περιουσία.

Γράψαμε στο Πατριαρχείο. Ήρθε μεγάλο ελληνικό βαπόρι. Πάμε να φύγουμε, δεν μας
αφήνει ο καϊμακάμης. «Έχω εντολή», λέει, «να μη φύγετε. Απαγορεύεται η ομαδική
αναχώρηση. Όποιος θέλει να φύγει, μόνος του να φύγει, ένας – ένας». Στο μεταξύ
είχαμε πουλήσει τα έπιπλά μας, τα πράγματά μας. Το βαπόρι έφυγε άδειο.
Γυρίσαμε στα σπίτια μας, κλαίγαμε τη μοίρα μας…

Καθηγητές και καθηγήτριες ελληνικού γυμνασίου στη Μικρά Ασία, κατά την περίοδο των διωγμών (Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών)

Όσοι είχαν λεφτά, έφυγαν λίγοι-λίγοι. Εγώ έφυγα και πήγα στην Πόλη. H γυναίκα
μου έφυγε μέσω Τσανάκκαλε. Συνεννοηθήκαμε ότι θα συναντηθούμε στην Καβάλα.
Πήγα από την Πόλη στον Πειραιά κι απ’ εκεί στην Καβάλα, όπου συνάντησα τη
γυναίκα μου. Οι περισσότεροι όμως έμειναν. Όσοι έμειναν τούς έστειλαν με τα
γυναικόπαιδα εξορία στο εσωτερικό· Πάνορμο, Μιχαλίτσι, Μπαλούκεσερ, Αφιόν
Καράχισαρ. Τους λίγες Αρμένηδες και Εβραίους τους κράτησαν, γιατί τους
χρειάζονταν.

Από την Ελλάδα γυρίσαμε το 1919, Ιούνιο μήνα. Οι άλλοι που ήταν εξορία γύρισαν
νωρίτερα, αλλά αποδεκατισμένοι· πέθαναν πολλοί εκεί που τους είχανε στείλει.

Ήρθαν οι Εγγλέζοι στη Λάμψακο σαν στρατός κατοχής. Έμειναν ένα διάστημα και
έφυγαν· πήγαν στο Τσανάκκαλε. Μετά τους αντικατέστησε ελληνικός στρατός. Μετά
έφυγε και ο ελληνικός στρατός. Αυτό έγινε προτού ακόμα καταρρεύσει το Μέτωπο.

Στις αρχές του 1921 βάλανε οι Τούρκοι φωτιά. Κάηκε όλη η ελληνική συνοικία της
Λάμψακου. Ο κόσμος έμενε σε αποθήκες, στην παραλία. Μόνο εκεί σώθηκαν λίγα
κτίρια. Τον Σεπτέμβριο του 1922 κάποιοι δικοί μας πήγαν στον Εγγλέζο διοικητή
στο Τσανάκκαλε και του είπανε:

– Τι θα γίνει; Καίγεται η Μπίγα, θα μας αφήσετε έτσι απροστάτευτους;

Απαντάει ο Εγγλέζος:

– Μη φοβάστε, δεν θα σας αφήσουμε. Περιμένετε ώς το πρωί. Θα έρθουν δύο
αντιτορπιλικά και ένα υπερντέντροτ – θωρηκτό – να σας πάρουν.

Όπως είπαν, έγινε. Πολλά πρωί χαράματα, ήρθαν τα εγγλέζικα πολεμικά. Τα
κανόνια τους ήτανε στραμμένα στη Λάμψακο, έτοιμα να χτυπήσουν τους Τούρκους.

O Εγγλέζος ναύαρχος βρήκε τον καϊμακάμη και του λέει:

– Προσέξτε, μια μύτη ελληνική ν’ ανοίξει, θα σας κάψω όλους!

Οι Τσέτες ήταν έτοιμοι πάνω στον τουρκομαχαλά. Πού να τολμήσουν όμως να μας
πειράξουν!

Αρχίσαμε να μπαίνουμε στα επιταγμένα καΐκια. Κάτι καλοί Τούρκοι μας λέγανε να
μείνουμε. Μερικοί μάλιστα, απ’ αυτούς συγκινηθήκανε και δάκρυσαν. Εμείς όμως,
κοιτάζαμε να φύγουμε μιαν ώρα νωρίτερα.

Το βγάλαμε Νέα Λάμψακος, για να μας θυμίζει την πατρίδα

Όταν ήρθε διαταγή να φύγουν οι ελληνικές Αρχές από την Καλλίπολη, ήρθε
ελληνικό φορτηγό βαπόρι και μας πήρε. Μας πήγε στον Πειραιά. Μόλις είδαμε την
εκεί ξεραΐλα τρομάξαμε. Το μάτι μας ήταν συνηθισμένο στις πρασινάδες της
Λαμψάκου. Κλάψαμε από τη λύπη μας. Δεν θελήσαμε να βγούμε στον Πειραιά. Τότε
το βαπόρι μάς έφερε στη Χαλκίδα. Ταλαιπωρήθηκε ο κόσμος σαράντα οκτώ ώρες στο
πλοίο. Ευτυχώς που είχαμε τρόφιμα μαζί μας.

Μείναμε στη Χαλκίδα. Στεγαστήκαμε σε σπίτια, σε αποθήκες, σε εκκλησίες, σε
σχολεία. Αυτή η κατάσταση διήρκεσε δύο χρόνια. Στο μεταξύ ο εποικισμός
απαλλοτρίωσε το τσιφλίκι του Βαρατάσου και έχτισε τον συνοικισμό. Το βγάλαμε
το καινούργιο χωριό μας Νέα Λάμψακος, για να μας θυμίζει την παλιά μας
πατρίδα.

Το μέρος είναι καλό, υγιεινό. Τότε εγκατασταθήκαμε εκατόν πενήντα οικογένειες.
Τώρα γίναμε με τους ξένους διακόσιες ογδόντα οικογένειες. Εδώ υπάρχει
εργοστάσιο τσιμεντοσωλήνων και νηματουργείο. Οι ξένοι που έχουμε στο χωριό,
είναι εργάτες και μηχανικοί στα εργοστάσια αυτά.

Δουλεύουν και δικοί μας στα εργοστάσια αυτά. Έχουμε και λίγη γεωργία με
σιτηρά. Έχουμε πολλούς επαγγελματίες στη Χαλκίδα που πηγαινοέρχονται στις
δουλειές τους με το λεωφορείο. Τα σπίτια τους είναι εδώ. Έχουμε δική μας
κοινότητα, εκκλησία, Δημοτικό σχολείο.