AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Tους θερίσανε όλους με το πολυβόλο

Δυτικά παράλια, Τσουρούκι.

(Μαρτυρία Παρθενόπης Δήμου)

Τα πράματα είχαν στενέψει. Τον τελευταίο καιρό δεν μπορούσαμε να βγούμε έξω
από το χωριό. Οι Τούρκοι άμα έβρισκαν κανέναν έξω τον σκότωναν. Εμείς εκείνες
τις ημέρες βρισκόμαστε στο Μοσχονήσι. Είδαμε όμως πως τα πράματα ήσαν
μπερδεμένα και γυρίσαμε στο Φρένελι.

Όταν νικήθηκε ο στρατός, ήρθε διαταγή να φύγουμε. Εμένα τα δύο αδέρφια μου
ήσαν στο μέτωπο· μόνο ο μεγάλος αδελφός μου βρισκόταν εκεί. Αυτός φρόντισε κι
έφερε ένα αμάξι και φύγαμε· έφυγαν όλοι από το χωριό, άλλοι με καρότσες, άλλοι
με τα πόδια. Πήγαμε στο Άκτσαϊ. Εκεί ήταν κόσμος πολύ μαζεμένος απ’ όλα γύρω
τα χωρά· λέγανε πως κατεβαίνανε οι Τσέτες. Μέσον να φύγομε από κει δεν υπήρχε·
ήρθε ένα πλοίο μόνο και πήρε τους Μπαλιώτες. Αυτοί δουλεύανε στο μεταλλείο και
τους υποστήριζαν οι ξένοι που το είχαν.

Μείναμε μια βραδιά στο Άκτσαϊ. Ήμαστε κει ο αδερφός μου, οι τέσσερις αδερφές –
η μία παντρεμένη, με τον άντρα της και τα παιδιά της – κι οι γονείς. Την άλλη
μέρα βρέθηκε μια ψαρόβαρκα. Μπήκαμε μέσα εμείς τα κορίτσια με τον αδελφό μας,
μας τραβήξανε στη θάλασσα και μας πήραν.

H βάρκα δεν μπορούσε να βγει έξω. Ήταν κόσμος πολύ και προσπαθούσαν όλοι να
κρεμαστούν γύρω, να σωθούν. Θα την βουλιάζανε. Φύγαμε κι αφήσαμε τους δικούς
μας. Πήγαμε στο Μοσχονήσι. Εκεί ο κόσμος καθότανε στα καλά του. «Γιατί
φεύγετε;» μας έλεγαν. Δεν πίστευαν ότι θα γίνει σφαγή· την άλλη μέρα πάλι με
μια άλλη βάρκα ήρθαμε στην Πέτρα.

Ο πολύς κόσμος έμεινε στο Άκτσαϊ. Πήγαν οι Τούρκοι και τους πήραν, τους πήγαν
μέσα και τους θερίσανε όλους με το πολυβόλο. Οι γονείς μας, η αδελφή μας με τα
παιδιά της και τον άντρα της, όλοι χαθήκανε. Δε φρόντισε κανείς να τους πάρει.
Γλύτωσαν μόνο μερικοί που ήσαν στρατιώτες. T’ αδέλφια τα δικά μας δεν γυρίσανε
πίσω. H αδελφή μου πήγε το 1960 στο Φρένελι και γύρεψε να μάθει τι έγιναν.
Βρήκε κάποιον Τούρκο που συνεργαζόντουσαν τ’ αδέλφια μας και τον ρώτησε αν
ζούνε. Της είπε πως κανένας δεν ζει. Ο ένας μόνο αδερφός γύρισε ζωνταντός από
το μέτωπο και πήγε σ’ αυτόν τον Τούρκο και τον έκρυψε. Μετά βγήκε διαταγή,
όσοι έχουν χριστιανούς να τους παραδώσουν· κι έτσι ο Τούρκος τον παρέδωσε στις
αρχές. Εκεί ήταν κάτι γνωστοί του Τούρκοι και τον άφησαν ελεύθερο. Μέσον να
φύγει δεν υπήρχε, αναγκάστηκε και ξαναπήγε στο φίλο του τον Τούρκο, βγήκε όμως
και δεύτερη διαταγή, τον παρέδωσε, κι αυτή πια τη φορά τον σκοτώσανε.