Μάθημα πολέμου από… Σαίξπηρ

Ο πόλεμος είναι μία φρίκη. Δεν περιγράφεται με λόγια. Το αμερικανικό
Πεντάγωνο, όμως, διαφωνεί. Για τους ιθύνοντες του Πενταγώνου, οι Αμερικανοί
στρατιώτες που θα συμμετάσχουν στον επικείμενο πόλεμο στο Ιράκ θα
προετοιμαστούν καλύτερα και θα αποδώσουν περισσότερο εάν διαβάζουν.

Μαθήματα πολέμου. Ο Κένεθ Μπράνα στην κινηματογραφική μεταφορά του «Ερρίκου Ε’»

Αλλά όχι οποιοδήποτε είδος λογοτεχνίας. Μονάχα τον «Ερρίκο Ε’» του Ουίλιαμ
Σαίξπηρ και το έργο του Κινέζου στρατιωτικού σχεδιαστή Σουν Τζόι, που έζησε
κατά τον 5ο αιώνα π.Χ.

Είναι πραγματικότητα και πρόκειται για ένα νέο πιλοτικό σχέδιο που ήδη
εφαρμόζεται στην Αμερική. Αυτό το σχέδιο παρουσιάζει στην εφημερίδα «Times» ο
δημοσιογράφος της Ben Macintyre. Πριν από τα Χριστούγεννα, το αμερικανικό
Πεντάγωνο άρχισε να διανέμει δωρεάν βιβλία τσέπης στα αμερικανικά στρατεύματα,
για να διασφαλίσει ότι οι στρατιώτες… βελτιώνουν το μορφωτικό τους επίπεδο
και διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες, καθώς εισβάλλουν στο Ιράκ και
απομακρύνουν τον Σαντάμ από την εξουσία. Ήδη έχουν δοθεί 100.000 βιβλία στους
στρατιώτες.

Αυτό το σχέδιο, που στήθηκε από μια ομάδα εκδοτών με φιλανθρωπική στήριξη και
με τη βοήθεια του Πενταγώνου, επιχειρεί να επαναλάβει τη μαζική διανομή
βιβλίων σε Αμερικανούς στρατιώτες που έλαβε χώρα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τότε, στα αμερικανικά στρατεύματα είχε δοθεί πληθώρα βιβλίων που κάλυπταν όλα
τα γούστα: από την Ομηρική «Οδύσσεια» έως τον «Τομ Σόγιερ» του Μαρκ Τουέιν και
από τον Κάρολο Ντίκενς έως τη Βιρτζίνια Γουλφ.

Το 1942 όμως τα βιβλία που δίνονταν στους στρατιώτες προωθούνταν ως «όπλα στον
πόλεμο των ιδεών», αλλά το μοναδικό πιο ισχυρό μήνυμα της αντιπολεμικής
λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα είναι η απόλυτη φρίκη και απελπισία του
πολέμου, η επίγνωση ότι, ενώ ένας πόλεμος μπορεί να είναι δίκαιος και
δικαιολογημένος, ποτέ δεν μπορεί να είναι καλός.

Αυτό το μήνυμα, όμως, δεν μοιάζει να συμπεριλαμβάνεται στα βιβλία που τώρα
διανέμονται στους στρατιώτες: «Ερρίκος Ε’» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, «Η τέχνη του
πολέμου» του Σουν Τζόι και δύο σύγχρονα μπεστ σέλερ για τον ηρωισμό και την
αλληλογραφία εν καιρώ πολέμου. Εκτός εάν λάβουμε υπόψη μας την παρατήρηση του
Σουν Τζόι, ότι «ο καλύτερος τρόπος να νικηθεί ένας πόλεμος είναι να μην
πολεμήσεις»!

Ο συγγραφέας και βετεράνος του Βιετνάμ, Τιμ Ο Μπράιαν, έγραψε κάποτε: «Μια
πραγματική πολεμική ιστορία δεν είναι ποτέ ηθική… Εάν, στο τέλος μιας
πολεμικής ιστορίας νιώθεις ότι κάποιο μικρό κομμάτι καθαρότητας και τιμιότητας
έχει διασωθεί από την ευρύτερη απώλεια και διάβρωση, τότε έχεις πέσει θύμα
ενός πολύ παλιού και φοβερού ψεύδους».

Ίσως ο Τιμ Ο Μπράιαν να έχει δίκιο. Ξέρει από πόλεμο. Ίσως όμως, παρότι το
απομεινάρι ανθρωπιάς που επιβιώνει του αιματοκυλίσματος δεν καθιστά τον πόλεμο
ηθικό, να είναι αυτό το απομεινάρι ανθρωπιάς που κάνει, έστω και ελάχιστα, τη
φρίκη, ανεκτή.

Για τον Έριχ Μαρία Ρεμάρκ, συγγραφέα του θρυλικού αντιπολεμικού έργου «Ουδέν
νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο», αυτή η «σπίθα ανθρωπιάς» συμβολιζόταν από έναν
στρατιώτη που μαγείρευε για έναν συμπολεμιστή του μέσα στα χαρακώματα, μέσα
στον χώρο εκείνο όπου γίνονταν οι σκοτωμοί. Ίσως, σε αυτόν τον μελλοντικό
πόλεμο στο Ιράκ, που μοιάζει πλέον να είναι αναπόφευκτος, μία από τις πιο
ανθρώπινες εικόνες του να είναι αυτή ενός στρατιώτη που προσπαθεί να ξεφύγει
από τη φρίκη του πολέμου, ενώ βρίσκεται στη μέση ενός πεδίου μάχης μέσα στην
έρημο του Κόλπου, απορροφημένος από ένα καλό βιβλίο.