Δύο χρόνια παρασκήνιο και μυστική προετοιμασία

Επί δύο και πλέον χρόνια και σε συνθήκες άκρας μυστικότητας προετοιμάζει η
ελληνική πλευρά το «οπλοστάσιό» της για τις διαπραγματεύσεις με την Τουρκία,
που θα οδηγήσουν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Ταυτοχρόνως, είχε το
«πράσινο φως» ­ ή, κατ’ άλλους, την πίεση ­ της Ουάσιγκτον και την ενθάρρυνση
των τριών μεγάλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών σε αυτήν την κατεύθυνση.

Χαρακτηριστικό τής εμπλοκής του αμερικανικού παράγοντα είναι άλλωστε και το
γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Τζορτζ Μπους ζήτησε ευθέως από τον Μπουλέντ
Ετζεβίτ «να διευρυνθεί ο διάλογος των κ.κ. Παπανδρέου και Τζεμ και στα
σοβαρά». Λίγη ώρα αργότερα, ο Τούρκος πρωθυπουργός υποστήριξε πως… αυτό έχει
γίνει ήδη, με τις περίφημες δηλώσεις του περί «μυστικού διαλόγου για το
Αιγαίο».

Στις επαφές της με την ελληνική πλευρά, η Ουάσιγκτον έκανε λόγο για «βάθαιμα
ουσιαστικό της ελληνοτουρκικής προσέγγισης» ­ και η Αθήνα είχε ξεκαθαρίσει πως
κάτι τέτοιο δεν μπορεί παρά να έχει στον πυρήνα του το Δικαστήριο της Χάγης.
Αυτό, κατ’ αρχήν, γινόταν αποδεκτό από τους Αμερικανούς και τους Ευρωπαίους,
αλλά συναντούσε την αντίδραση της Άγκυρας, η οποία θα έπρεπε να αποστεί της
πάγιας θέσης της για εφ’ όλης της ύλης διμερή διάλογο ­ και για τη Χάγη…
βλέπουμε.

Η μερική μεταστροφή της Άγκυρας ­ διότι μένει να αποδειχθεί στην πράξη η ουσία
της ­ οφείλεται σε δύο στοιχεία: την προοπτική ένταξης της Κύπρου στην Ένωση,
αλλά και το ενδεχόμενο επίλυσης του Κυπριακού. Η τουρκική κυβέρνηση αποφάσισε,
λοιπόν, πως θα έπρεπε και αυτή «να πάρει κάτι» ­ και το «κάτι» αυτό δεν είναι
άλλο από τις διαπραγματεύσεις για την ένταξή της στην Ένωση. Για να το πάρει
αυτό, ωστόσο, θα πρέπει να αποδείξει στους «15» ­ και, φυσικά, στην Ελλάδα ­
πως ακολουθεί το Ελσίνκι, το οποίο αναφέρει ρητώς την προσφυγή στη Χάγη έως το
2004, εάν υπάρχουν ελληνοτουρκικές διαφορές.

Το Ελσίνκι υπήρξε και η αφετηρία της ελληνικής προετοιμασίας. Στα δύο χρόνια
που έχουν μεσολαβήσει από τον Δεκέμβριο του 1999, το ελληνικό υπουργείο
Εξωτερικών έχει κάνει μια σειρά από ενέργειες, εν όψει ακριβώς της εισαγωγής
της Χάγης στην «ατζέντα». Οι ενέργειες αυτές, φυσικά, θα ενταθούν τώρα, που
αρχίζει η διαδικασία των διερευνητικών επαφών με την Άγκυρα.

Έτσι, η Αθήνα προσέγγισε μια σειρά από νομικούς διεθνούς εμβέλειας ­ «κεφαλές»
του χώρου του Διεθνούς Δικαίου ­ από τους οποίους ζήτησε (και έλαβε)
γνωμοδοτήσεις. Οι περισσότεροι είναι Γάλλοι και Αμερικανοί ­ διότι, κυρίως,
αυτοί έχουν την παράδοση στον τομέα αυτό ­ αλλά, σε μικρότερο βαθμό, και
Βρετανοί. Τα ονόματά τους αναφέρονται ­ για ευνόητους λόγους ­ σπανίως στη
Βασιλίσσης Σοφίας. Ένας από αυτούς, πάντως, φέρεται να είναι ο Τόμας Φρανκ,
Αμερικανός διεθνούς κύρους. Ταυτοχρόνως, έχουν γίνει και επαφές με δικαστές
της Χάγης.

Από τις γνωμοδοτήσεις που πήραν στα χέρια τους ο Γιώργος Παπανδρέου και οι
συνεργάτες του, διαπιστώθηκε πως πέρα από τα «μεγάλα» θέματα που προβάλλει η
Άγκυρα (εύρος χωρικών υδάτων κ.λπ.), υπάρχουν και ορισμένα «μικρά» θέματα,
μικρά «κενά», που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν πρόβλημα. Ένα παράδειγμα:

Η κυριαρχία στις βραχονησίδες και πώς αποδεικνύεται. Άρχισε, λοιπόν, σε
συνεργασία με το υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας η συγκέντρωση εγγράφων που
αποδεικνύουν την ύπαρξη ζωής (όπως ένας βοσκός που έβοσκε σε κάποια φάση τα
ζώα του). Στόχος όλων των παραπάνω ενεργειών είναι η ισχυροποίηση του
ελληνικού «φακέλου».

Νομικοί κύκλοι σημειώνουν πως στο Δικαστήριο της Χάγης δεν έχει εκδικασθεί
ποτέ υπόθεση απολύτως παρεμφερής με τη δική μας ­ για τον απλούστατο λόγο πως
καμιά χώρα δεν έχει τόσα νησιά όσα έχει το Αιγαίο.

Ποιοι είναι οι διαπραγματευτές

Πάνω: Αν. Σκοπελίτης. Επικεφαλής της ομάδας που θα κάνει διερευνητικές επαφές με την Άγκυρα. Κάτω: Ο καθηγητής Αργύρης Φατούρος. Θα «σηκώσει» το νομικό μέρος της διαδικασίας

Ένα κλειστό και μάλλον ανομοιογενές επιτελείο θα χειρισθεί, υπό την εποπτεία
του Γιώργου Παπανδρέου, τις διερευνητικές επαφές με την Άγκυρα. Επικεφαλής θα
είναι ο πολιτικός διευθυντής του υπουργείου Εξωτερικών, πρέσβης κ. Σκοπελίτης,
διπλωμάτης χαμηλών τόνων και «άριστος εκτελεστής», όπως χαρακτηρίζεται.

Το νομικό μέρος θα σηκώσει ο καθηγητής Αργύρης Φατούρος, που υπήρξε και ένας
από την ομάδα των «σοφών» που είχε συγκροτήσει, μετά την κρίση των Ιμίων, ο
τότε υπουργός Εξωτερικών Θεόδωρος Πάγκαλος.

Ρόλο άτυπου συντονιστή παίζει ο Χάρης Παμπούκης, πρώην γενικός γραμματέας του
υπουργείου Εξωτερικών και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Συνδέεται με στενή προσωπική φιλία με τον κ. Παπανδρέου.

Αφανή ρόλο παίζει ο καθηγητής Χρήστος Ροζάκης, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και
προσωπικός φίλος του Πρωθυπουργού. Οι υποχρεώσεις του στο εξωτερικό δεν του
επιτρέπουν επί του παρόντος ενεργότερη ανάμειξη.

Την ελληνική ομάδα συνδράμουν και τα μέλη του Επιστημονικού Συμβουλίου, οι
καθηγητές κ.κ. Ρούκουνας και Σκανδάμης, όπως και ο σύμβουλος του κ.
Παπανδρέου, Παναγιώτης Τσάκωνας, επίσης πανεπιστημιακός.

Ελπίδα του κ. Παπανδρέου, αλλά και ολόκληρης της ομάδας, είναι πως θα υπάρξει
εμπλοκή και του νυν γενικού γραμματέα του υπουργείου Εξωτερικών, πρέσβη
Γιώργου Σαββαΐδη. Χαρακτηρίζεται αναντικατάστατο κεφάλαιο για την ελληνική
εξωτερική πολιτική, αλλά οσονούπω αναχωρεί για την πρεσβεία της Ουάσιγκτον.