Τα μαθήματα από το πάθημα της Αργεντινής

Η κατάρρευση της οικονομίας της Αργεντινής αποτελεί τη μεγαλύτερη χρεοκοπία
στην ιστορία. Οι ειδήμονες συμφωνούν ότι η χρεοκοπία αυτή είναι η τελευταία σε
μια σειρά αποτυχιών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου οι οποίες εξανέμισαν
δισεκατομμύρια δολάρια και κλόνισαν τις οικονομίες που υποτίθεται ότι θα
έσωζαν. Ωστόσο, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις σχετικά με την αποτυχία του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην Αργεντινή. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο
διεθνής οικονομικός οργανισμός ήταν εξαιρετικά επιεικής. Άλλοι υποστηρίζουν
ότι ήταν πολύ αυστηρός.

Τα προβλήματα ξεκίνησαν με τον υπερπληθωρισμό της δεκαετίας του ’80. Για να
καταπολεμηθεί ο πληθωρισμός, οι προσδοκίες έπρεπε να μεταβληθούν. Η σύνδεση
της ισοτιμίας του νομίσματος της Αργεντινής με το αμερικανικό δολάριο
υποτίθεται ότι θα έκανε ακριβώς αυτό. Η επιλογή αυτή ήταν μια επιστροφή στη
λογική του κανόνα χρυσού. Αν ο πληθωρισμός συνέχιζε την αυξητική του πορεία, η
πραγματική ισοτιμία του πέσο της Αργεντινής θα ανετιμάτο, η ζήτηση για τις
εξαγωγές της θα μειωνόταν, η ανεργία θα αυξανόταν και αυτό θα συγκρατούσε τις
μισθολογικές αυξήσεις και τις τιμές των προϊόντων. Οι συμμετέχοντες στις
αγορές, γνωρίζοντας τα παραπάνω, θα συνειδητοποιούσαν ότι οι υψηλοί ρυθμοί
πληθωρισμού δεν θα μπορούσαν να διατηρηθούν. Όσο το συναλλαγματικό σύστημα
διατηρούσε την αξιοπιστία του, τόσο θα διατηρείτο και η βούληση για την
καταπολέμηση του πληθωρισμού.

Αν οι πληθωριστικές προσδοκίες άλλαζαν, τότε ο πληθωρισμός θα αποκλιμακωνόταν,
χωρίς να ανέβει η ανεργία. Η συνταγή αυτή έφερε αποτέλεσμα για λίγο καιρό σε
κάποιες χώρες, αλλά ήταν επικίνδυνη. Τουλάχιστον αυτό έδειξε η Αργεντινή.

Ενθάρρυνση

Ο JOSEPH STIGLITZ είναι καθηγητής Οικονομικών στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Κολούμπια, πρώην επικεφαλής του συμβουλίου οικονομικών εμπειρογνωμόνων του προέδρου Μπιλ Κλίντον και πρώην επικεφαλής οικονομολόγος και αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ενθάρρυνε αυτό το συναλλαγματικό σύστημα. Τώρα
είναι λιγότερο ενθουσιώδες γι’ αυτό το σύστημα, παρά το γεγονός ότι η
Αργεντινή, και όχι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πληρώνει το τίμημα. Η
σύνδεση του πέσο με το δολάριο κατάφερε, πράγματι, να ρίξει τον πληθωρισμό.
Ωστόσο, δεν κατάφερε να βάλει την οικονομία της Αργεντινής σε τροχιά
διατηρήσιμης ανάπτυξης. Η Αργεντινή θα έπρεπε να ενθαρρυνθεί για τη δημιουργία
ενός περισσότερο ευέλικτου συναλλαγματικού συστήματος, ή τουλάχιστον μιας
ισοτιμίας που θα αντανακλούσε περισσότερο τον βαθμό και τον τρόπο συμμετοχής
της οικονομίας της στο διεθνές εμπόριο.

Λάθη έγιναν και στη σχεδίαση του προγράμματος οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Η
Αργεντινή απέσπασε θετικές κριτικές επειδή επέτρεψε τη συμμετοχή ξένων στην
ιδιοκτησία των τραπεζών της. Για κάποιο χρονικό διάστημα, αυτό δημιούργησε ένα
φαινομενικά πιο αξιόπιστο τραπεζικό σύστημα. Ωστόσο, αυτό το τραπεζικό σύστημα
απέτυχε να παράσχει δάνεια σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Μετά την
ολοκλήρωση της αναπτυξιακής έκρηξης που συνέπεσε με το τέλος της περιόδου
υπερπληθωρισμού, οι ρυθμοί ανάπτυξης επιβραδύνθηκαν. Αυτό συνέβη, εν μέρει,
επειδή οι επιχειρήσεις της Αργεντινής δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν επαρκή
χρηματοδότηση. Η κυβέρνηση της χώρας αναγνώρισε το πρόβλημα, αλλά επλήγη από
αναρίθμητα σοκ, η αντιμετώπιση των οποίων ήταν πέρα από τις δυνάμεις της.

Τα εισαγόμενα προβλήματα

Το πρώτο πλήγμα ήταν η κρίση των οικονομιών της Ανατολικής Ασίας το 1997. Εν
μέρει, λόγω των λαθών που έκανε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η κρίση αυτή
εξελίχθηκε σε παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, αυξάνοντας κατακόρυφα τα
επιτόκια για όλες της αναδυόμενες οικονομίες, περιλαμβανομένης της Αργεντινής.
Το συναλλαγματικό σύστημα της Αργεντινής επέζησε, αλλά με βαρύ τίμημα ­ την
αύξηση της ανεργίας σε διψήφιο νούμερο.

Σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα τα υψηλά επιτόκια στράγγισαν τον
προϋπολογισμό της Αργεντινής. Παρ’ όλα αυτά, το δημόσιο χρέος της Αργεντινής
ως ποσοστό του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος ­ ακόμη και όταν η οικονομία της
χώρας άρχισε να καταρρέει ­ παρέμεινε σε λογικά επίπεδα, περίπου στο 45%,
χαμηλότερο από το αντίστοιχο της Ιαπωνίας. Ωστόσο, με τα επιτόκια στο 20%, το
9% του οικονομικού προϊόντος της Αργεντινής εδαπανάτο ετησίως για τη
χρηματοδότηση του χρέους της. Η κυβέρνηση εφήρμοσε πρόγραμμα δημοσιονομικής
πειθαρχίας, το οποίο όμως δεν αποδείχθηκε επαρκές για την αντιμετώπιση της
πίεσης.

Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση που ακολούθησε την κρίση των οικονομιών της
Ανατολικής Ασίας προκάλεσε μια δραματική μεταβολή στις συναλλαγματικές
ισοτιμίες. Το δολάριο, με το οποίο το πέσο της Αργεντινής ήταν συνδεδεμένο,
ενισχύθηκε σημαντικά. Στο μεταξύ, η γειτονική Βραζιλία είδε το νόμισμά της να
διολισθαίνει ­ κάποιοι υποστήριξαν ότι υποτιμήθηκε σημαντικά. Οι μισθοί και οι
τιμές έπεσαν, χωρίς ωστόσο να επιτρέψουν στην Αργεντινή να ανταγωνιστεί
αποτελεσματικά, κυρίως επειδή τα αγροτικά προϊόντα τα οποία αποτελούν τα
φυσικά συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας αντιμετωπίζουν μεγάλα εμπόδια στην
είσοδό τους στις αγορές των πλουσίων χωρών. Αμέσως μετά την ανάκαμψη από τη
χρηματοπιστωτική κρίση του 1997-98, η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνθηκε,
επιδεινώνοντας την κατάσταση της Αργεντινής. Σε αυτό το σημείο το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο έκανε ένα θανάσιμο σφάλμα. Ενεθάρρυνε την εφαρμογή μιας
περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής, κάνοντας ακριβώς το ίδιο λάθος που
είχε κάνει στην Ανατολική Ασία. Το λάθος αυτό είχε τις ίδιες καταστροφικές
συνέπειες.

Η δημοσιονομική αυστηρότητα υποτίθεται ότι θα αποκαθιστούσε την εμπιστοσύνη.
Ωστόσο, οι αριθμοί στο πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ήταν…
επιστημονική φαντασία ­ οποιοσδήποτε οικονομολόγος θα προέβλεπε ότι οι
περιοριστικές πολιτικές προκαλούν οικονομική επιβράδυνση με αποτέλεσμα να μην
εκπληρώνονται οι στόχοι του προϋπολογισμού. Είναι περιττό να πούμε ότι οι
στόχοι του προγράμματος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δεν εκπληρώθηκαν
ποτέ. Η εμπιστοσύνη αποκαθίσταται πολύ σπάνια όταν μια οικονομία βυθίζεται σε
ύφεση και η ανεργία ανεβαίνει σε διψήφια νούμερα.

Τα έξι μαθήματα

1. Σε έναν κόσμο μεταβαλλόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών, η σύνδεση
ενός νομίσματος με ένα άλλο, όπως το δολάριο, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Η
Αργεντινή θα έπρεπε να ενθαρρυνθεί να εγκαταλείψει το συγκεκριμένο
συναλλαγματικό σύστημα πριν από πολλά χρόνια.

2. Η παγκοσμιοποίηση εκθέτει μια χώρα σε μεγάλα σοκ, τα οποία οι χώρες
πρέπει να αντιμετωπίζουν. Οι προσαρμογές των συναλλαγματικών ισοτιμιών είναι
μέρος του μηχανισμού αντιμετώπισης αυτών των σοκ.

3. Μην αγνοείτε τις κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις των οικονομικών
σας πολιτικών. Όποια κυβέρνηση ακολουθεί πολιτικές που αφήνουν μεγάλα μέρη του
πληθυσμού άνεργα και υποαπασχολούμενα, αποτυγχάνει στον πρωταρχικό της στόχο.

4. Η μονόφθαλμη εστίαση στον πληθωρισμό ­ χωρίς την ανησυχία για την
ανεργία και την ανάπτυξη ­ είναι επικίνδυνη.

5. Κανείς δεν μπορεί να αποκαταστήσει την οικονομική ισχύ ­ ή την
εμπιστοσύνη ­ με πολιτικές που ωθούν μια οικονομία σε βαθιά ύφεση. Η
μεγαλύτερη ευθύνη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου είναι ότι επιμένει στις
περιοριστικές οικονομικές πολιτικές.

6. Απαιτούνται καλύτερες λύσεις για προβλήματα όπως αυτό της
Αργεντινής. Κατέθεσα αυτήν την άποψη κατά τη διάρκεια της ασιατικής κρίσης. Το
ΔΝΤ επιχειρηματολόγησε εναντίον μου, προτιμώντας τις δικές του συνταγές. Τώρα,
το ΔΝΤ παραδέχεται ότι πρέπει να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο θα προσπαθήσει να μετατοπίσει τις ευθύνες ­ θα
εκτοξεύσει κατηγορίες για διαφθορά και θα πει ότι η Αργεντινή δεν έλαβε τα
απαιτούμενα μέτρα. Βεβαίως, η χώρα χρειαζόταν άλλου είδους μεταρρυθμίσεις,
ωστόσο ακολουθώντας τη συνταγή του ΔΝΤ για περιοριστικές δημοσιονομικές
πολιτικές επιδείνωσε την κατάσταση της οικονομίας της. Η κρίση της Αργεντινής
θα πρέπει να μας θυμίσει τις πιέσεις για τη μεταρρύθμιση του παγκόσμιου
χρηματοπιστωτικού συστήματος ­ και η μεταρρύθμιση του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου είναι το σημείο από το οποίο πρέπει να ξεκινήσουμε.

(c) Project Syndicate, Δεκέμβριος 2001

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης