Η Ανατολική Ευρώπη μπορεί να υιοθετήσει άμεσα το ευρώ

Το ευρώ, αν πιστεύετε τους υποστηρικτές του, είναι ένα θείο δώρο για τα 300
εκατομμύρια Ευρωπαίων που είναι πλέον υποχρεωμένοι να το χρησιμοποιούν. Αν,
όμως, είναι τόσο καλό, δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιείται και από τις άλλες
χώρες της Ευρώπης; Οι οπαδοί του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος δεν δίνουν μια
καλή απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Γεννημένο το 1999, το ευρώ χρησιμοποιήθηκε
για τρία χρόνια ως λογιστική μονάδα για την πραγματοποίηση ηλεκτρονικών
συναλλαγών. Για παράδειγμα, οι μετοχές στα χρηματιστήρια αποτιμούνταν σε ευρώ.
Ωστόσο, την 1η Ιανουαρίου 2002 το ευρώ έγινε υποχρεωτικά το νόμιμο νόμισμα για
τις 12 χώρες της ευρωζώνης, καθώς άρχισε να κυκλοφορεί σε φυσική μορφή. Η
γέννηση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος σε φυσική μορφή υποστηρίχθηκε και από
μια διαφημιστική καμπάνια πολλών δισεκατομμυρίων. Το βασικό σλόγκαν αυτής της
καμπάνιας ήταν: «Το ευρώ. Το δικό μας νόμισμα».

Μιλάμε για τη διαφήμιση ενός προϊόντος που παρέχει μια κυβέρνηση; Αυτό μας
κάνει να αναρωτιόμαστε αν οι ιθύνοντες της Ευρωπαϊκής Ένωσης φοβούνταν μια
μαζική αντίδραση εναντίον των κερμάτων και των χαρτονομισμάτων του ευρώ που
τέθηκαν σε κυκλοφορία. Οι Βρυξέλλες έκαναν ό,τι μπορούσαν για να δελεάσουν και
τις εκτός ευρωζώνης χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απαλλαγούν από τα εθνικά
τους νομίσματα και να υιοθετήσουν το ευρώ. Η Βρετανία είναι η κυριότερη
υποψήφια για την υιοθέτηση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος. Αν ο Τόνι Μπλερ
μπορούσε να λάβει μόνος του τη σχετική απόφαση, θεωρείται σίγουρο ότι η
Βρετανία θα βρισκόταν στην ευρωζώνη. Ωστόσο, τον Νοέμβριο, ο υπουργός
Οικονομικών του Τόνι Μπλερ, ο πανέξυπνος Γκόρντον Μπράουν, έθαψε το όνειρο του
πρωθυπουργού του. Εν ολίγοις, ο Μπράουν είπε ότι το ευρώ δεν πρόκειται να
διασχίσει τη Μάγχη όσο ο ίδιος είναι υπουργός Οικονομικών.

Στροφή στην Ανατολή

Πάντως, ο ενθουσιασμός των Βρυξελλών για νέες υποψηφιότητες εισόδου στην
ευρωζώνη ενισχύεται όταν οι ιθύνοντες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στρέφουν τη ματιά
τους ανατολικά. Για την ελίτ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι 13 χώρες της Κεντρικής
και Ανατολικής Ευρώπης, που επιθυμούν να γίνουν μέλη της, φαίνονται ζητιάνοι.
Ο Κριστιάν Νογιέ, αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, και τα
στελέχη της επιβλητικής γερμανικής κεντρικής τράπεζας (Μπούντεσμπανκ) δεν
θέλουν να δουν καμιά χώρα να χρησιμοποιεί το ευρώ, αν προηγουμένως δεν έχει
ικανοποιήσει τα κριτήρια που προβλέπει η Συνθήκη του Μάαστριχτ, όπως τον
ισοσκελισμό των προϋπολογισμών τους (ή τουλάχιστον τη σημαντική μείωση του
δημοσιονομικού ελλείμματος, σε βαθμό που να προσεγγίζει τον ισοσκελισμό).

Γιατί να μην μπορούν χώρες όπως η Πολωνία να χρησιμοποιήσουν άμεσα το ευρώ;
Ούτως ή άλλως, αν το νέο νόμισμα είναι ένα ελιξίριο για την οικονομία της
Δυτικής Ευρώπης, όπως υποστηρίζουν οι Βρυξέλλες, δεν θα είναι ένα εξίσου καλό
φάρμακο και για την οικονομία της υπόλοιπης Ευρώπης;

Από το παράθυρο

Η Ρωσία και άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης θα μπορούσαν να υιοθετήσουν το ευρώ, παρακάμπτοντας τις συμπληγάδες της Συνθήκης του Μάαστριχτ

Όμως, αναλογιστείτε το εξής: Χώρες όπως η Πολωνία θα μπορούσαν να
χρησιμοποιήσουν το ευρώ ως λογιστική μονάδα, χωρίς προηγουμένως να εισέλθουν
στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση. Θα μπορούσαν να παρακάμψουν τις
συμπληγάδες του Μάαστριχτ, δίνοντας απλώς το δικαίωμα σε ιδιωτικές τράπεζες να
εκδώσουν τα δικά τους χαρτονομίσματα ευρώ. Στη συνέχεια, υγιείς και με
κεφαλαιακή επάρκεια ξένες ιδιωτικές τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην
Πολωνία θα μπορούσαν να εκδώσουν χαρτονομίσματα που θα αποτιμώνται σε ευρώ και
θα μπορούσαν να ανταλλαγούν με πραγματικά ευρώ. Τα οφέλη από την ιδιωτική
έκδοση ευρώ θα ενισχύσουν τόσο την πολωνική οικονομία όσο και την παγκόσμια.
Ένα νόμισμα καλύτερης ποιότητας θα μεγάλωνε την ευκολία με την οποία η
Ανατολική και η Κεντρική Ευρώπη θα εμπορεύονταν προϊόντα και υπηρεσίες με τη
Δύση. Τα χαρτονομίσματα που θα εξέδιδαν οι ιδιωτικές τράπεζες θα ήταν κάτι
ανάλογο με τις ταξιδιωτικές επιταγές (traveller’s checks). Οι πολίτες θα
δέχονταν τα χαρτονομίσματα αυτά, αν είχαν εμπιστοσύνη στον εκδότη τους, ή θα
τα απέρριπταν, αν δεν τον εμπιστεύονταν. Η ΑΒΝ Amro, το Citigroup και η ING
Barrings θα απολάμβαναν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Πράγματι, θα μπορούσαν να
απαιτούν περισσότερο σεβασμό σε σχέση με τις κεντρικές τράπεζες που εκδίδουν
χρήμα στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να
μηνυθούν από κανέναν. Ωστόσο, αν μια εμπορική τράπεζα δεν τηρήσει τη δέσμευσή
της να ανταλλάξει ένα από τα ιδιωτικά χαρτονομίσματά της ευρώ με πραγματικά
χαρτονομίσματα ευρώ, ο κάτοχος του χαρτονομίσματος μπορεί να ξεκινήσει νομικές
διαδικασίες εναντίον της. Οι δυνάμεις της αγοράς θα βοηθήσουν, επίσης, στην
τήρηση της δέσμευσης των ιδιωτικών τραπεζών να ανταλλάσσουν τα δικά τους
χαρτονομίσματα με πραγματικά ευρώ. Η παραμικρή αμφιβολία για την αξιοπιστία
μιας ιδιωτικής εκδότριας τράπεζας θα στρέψει τους χρήστες των χαρτονομισμάτων
στα χαρτονομίσματα ευρώ μιας άλλης ιδιωτικής τράπεζας.

Παλιά πρακτική

Τα χαρτονομίσματα που εκδίδονται από ιδιωτικές τράπεζες δεν είναι κάτι
καινούργιο. Πριν από τον 20ό αιώνα, οι εμπορικές τράπεζες εξέδιδαν δικά τους
χαρτονομίσματα σε τουλάχιστον 50 χώρες. Οι αμέτρητοι τύποι χαρτονομισμάτων δεν
προκαλούσαν μεγαλύτερη σύγχυση στους πολίτες από αυτήν που προκαλούν σήμερα οι
αμέτρητοι τύποι ταξιδιωτικών επιταγών. Οι κυβερνήσεις ανέλαβαν τη δικαιοδοσία
της έκδοσης χαρτονομισμάτων από τις εμπορικές τράπεζες, όχι επειδή οι
τελευταίες δεν έκαναν καλή δουλειά, αλλά επειδή ήθελαν τα σχετικά κέρδη να
μπαίνουν στα ταμεία τους. Πάντως, σε ορισμένες χώρες, οι χρεοκοπίες τραπεζών
προκάλεσαν ζημίες στους κατόχους των χαρτονομισμάτων. Ωστόσο, αυτές οι ζημίες
είναι σχετικά μικρές σε σχέση με τις ζημίες που προκάλεσαν οι κινήσεις των
κεντρικών τραπεζών που ανέλαβαν την έκδοση χρήματος. Ακόμη και σήμερα,
ιδιωτικές τράπεζες στη Βόρεια Ιρλανδία και τη Σκωτία εκδίδουν χαρτονομίσματα
τα οποία είναι ανταλλάξιμα με βρετανικές λίρες. Στο Χονγκ Κονγκ, ιδιωτικές
τράπεζες εκδίδουν χαρτονομίσματα που είναι ανταλλάξιμα με δολάρια του Χονγκ
Κονγκ.

Αν το ευρώ είναι το νόμισμα που θα βασιλεύσει στο μεγαλύτερο μέρος της
Ευρώπης, τότε τα χαρτονομίσματα ιδιωτικών τραπεζών θα πρέπει να κάνουν την
εμφάνισή τους. Οι κεντρικοί τραπεζίτες πρέπει να αντιμετωπίσουν κάποιας μορφής
ανταγωνισμό.

(c) Forbes Global Inc.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης