Ευρώ εναντίον δολαρίου

«Το δολάριο εξακολουθεί να κυριαρχεί παρά το ευρώ. Ό,τι και αν πιστεύουν
για την Αμερική, οι λαοί και οι χώρες όλου του κόσμου προτιμούν το πράσινο
νόμισμα».

Το ευρώ. Αυτός ο Σούπερμαν είναι Ευρωπαίος (σκίτσο από τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς»)

Κακό γούστο, αλαζονεία ή κάποιος αδιόρατος φόβος; Πάντως, έτσι τιτλοφορούσε το
πρωτοσέλιδό της μεγάλη αμερικανική εφημερίδα τις προάλλες για την πρεμιέρα του
ευρώ. Και ακόμη πιο κακόγουστα σημείωνε πως το δολάριο είναι το πιο
επιτυχημένο προϊόν που υπήρξε ποτέ και πως λατρεύτηκε περισσότερο ακόμη και
από τη Βίβλο.

Το δολάριο είναι το κυριότερο παγκόσμιο νόμισμα επειδή η Αμερική είναι η
κυριότερη παγκόσμια δύναμη ­ πολιτικά, στρατιωτικά, οικονομικά. Από τις
ζούγκλες της Κολομβίας μέχρι τις στέπες της Ρωσίας, άνθρωποι χρησιμοποιούν,
κλέβουν και παραχαράσσουν δολάρια. Μια Αμερικανίδα δημοσιογράφος είχε πει πως
όποτε πηγαίνει σε τριτοκοσμικές χώρες, δύο πράγματα παίρνει πάντα μαζί της:
Μάρλμπορο και μονοδόλαρα. Τα μεν για να κάνει φίλους και τα δε για να τους
αγοράζει.

Τώρα που ο άνθρωπος του Μάρλμπορο δεν είναι πια μόνος του και εκείνοι που
μπορούν να αγοράζουν φίλους δεν είναι πια μόνο οι Αμερικανοί, πολλοί
αναρωτιούνται αν η χρυσή εποχή του δολαρίου βρίσκεται στο τέλος της.

Βέβαια, το ευρώ δεν φαίνεται να πείθει ακόμη, έχοντας ήδη χάσει το 20% της
αρχικής αξίας του έναντι του δολαρίου (από 1,17 στις αρχές του 1999 στο 0,88
στο τέλος του 2001). Όμως, η ευρωζώνη δείχνει απειλητική για την αμερικανική
παγκόσμια ηγεμονία, με πληθυσμό περίπου 300 εκατομμυρίων και μια οικονομία
σχεδόν ισοδύναμη με την αμερικανική.

Την ίδια ώρα, τα επιχειρήματα που αρθρώνει η αμερικανική πλευρά δεν είναι
οικονομικά αλλά πολιτικά. «Το παγκόσμιο νόμισμα συνήθως ανήκει στη χώρα που
έχει κερδίσει τον τελευταίο πόλεμο», λέει ο Άνταμ Πόζεν του αμερικανικού
Ινστιτούτου Διεθνούς Οικονομίας. Έχει άραγε στον νου του τον πόλεμο στο
Αφγανιστάν;

Η οικονομική πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας
οικονομικός και εμπορικός χώρος ισοδύναμος με τις ΗΠΑ. Διαθέτει μεγάλη και
ανεπτυγμένη χρηματοπιστωτική αγορά. Έχει καλές επιδόσεις στον πληθωρισμό που
υπόσχονται σταθερό νόμισμα. Το μερίδιό της στο παγκόσμιο προϊόν και τις
εξαγωγές είναι αντίστοιχο με το αμερικανικό. Αν, λοιπόν, η διεθνής χρήση του
ευρώ αναπτυχθεί ώστε να αντιστοιχεί σε αυτό το μερίδιο, τότε το ευρώ θα γίνει
ένα νόμισμα το ίδιο σημαντικό με το δολάριο. Αυτό σημαίνει ότι η διεθνής χρήση
του δολαρίου θα περιοριστεί από το 60% που είναι σήμερα στο 40-45%, με περίπου
ανάλογο μερίδιο για το ευρώ, ενώ το υπόλοιπο θα μοιραστούν το γιεν και μερικά
μικρότερα νομίσματα.

Ίσως, όμως, ο μεγαλύτερος εχθρός του δολαρίου να μην είναι το ευρώ αλλά το
αστρονομικό εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ. Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι το
έλλειμμα, τελικά, θα χαλιναγωγηθεί με μια πτώση της αξίας του δολαρίου, όπως
το 1985 – 1987, όταν το πράσινο νόμισμα είχε χάσει το 40% της αξίας του έναντι
του μάρκου και του γιεν. Αυτό μπορεί να ξανασυμβεί, υποστηρίζει ο
οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν. Οι ξένοι επενδυτές αγοράζουν σήμερα δεκαετή
δολαριακά ομόλογα, δηλαδή, πιστεύουν πως το δολάριο θα διατηρήσει τη δύναμή
του τουλάχιστον δέκα χρόνια ­ πράγμα απίθανο με τέτοιο έλλειμμα. Κάποια μέρα
αυτοί οι επενδυτές θα κοιτάξουν κάτω και θα δουν πως βρίσκονται στο κενό.

Οι απόψεις

Η αμερικανική κεντρική τράπεζα υπολογίζει ότι τα δύο τρίτα του συνολικού όγκου
των δολαρίων βρίσκονται στο εξωτερικό. Χωρίς την υποχρέωση να δανείζεται και
να πληρώνει τόκους γι’ αυτά τα χρήματα, η Αμερική εξοικονομεί 15-18 δισ.
δολάρια ετησίως. Αν ένα μέρος αυτού του ποσού απορροφηθεί από το ευρώ, τότε το
«αμερικανικό όνειρο» θα γίνει πολύ πιο ακριβό. Μόνο και μόνο γι’ αυτό, η
Αμερική δεν μπορεί να αγνοήσει το ευρώ.

Ο Καναδός νομπελίστας της Οικονομίας Ρόμπερτ Μαντέλ πιστεύει πως το ευρώ θα
συμβάλει στη σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος, για το οποίο κάνει την
εξής προφητεία: σε λίγο ο κόσμος θα στηρίζεται πάνω σε δύο νομισματικούς
πυλώνες, το δολάριο και το ευρώ, που θα λειτουργούν συμπληρωματικά. Όποτε
εξασθενεί το ένα, θα ενισχύεται το άλλο. Όχι, όμως, υπερβολικά. Γιατί τότε θα
γκρεμιστούν οι πυλώνες. Γι’ αυτό προτείνει μια κοινή διαχείριση των ισοτιμιών
των δύο νομισμάτων, έναν συντονισμό, κατά προτίμηση από την ομάδα των
πλουσιότερων χωρών του κόσμου. Κάτι τέτοιο, όμως, θα ισοδυναμούσε με παραίτηση
από τη νομισματική κυριαρχία. Ποιος θα ήταν διατεθειμένος να κάνει το πρώτο βήμα;