Ο τελευταίος «πολιτικός παίκτης»

«Έχει την αγωνία τής Ιστορίας». Η παρατήρηση αυτή ενός από τα πρεσβύτερα
στελέχη της Ρηγίλλης αφορά τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Μόνο που δεν ειπώθηκε
μέσα στον σάλο των τελευταίων ημερών με αφορμή τους ισχυρισμούς Γρυλλάκη, αλλά
πριν από έναν χρόνο.

Τότε, με αφορμή την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για το θέμα της
βασιλικής περιουσίας, ο επίτιμος της Ν.Δ. είχε εγκλωβιστεί στο επίκεντρο της
πολιτικής διαμάχης. Από το «ανφέαρ» και τα κοντέινερ που άδειασαν το Τατόι έως
τον νόμο Παλαιοκρασσά και τις διαπραγματεύσεις που προηγήθηκαν, ο κ.
Μητσοτάκης είχε βρεθεί και πάλι «στο μάτι ενός πολιτικού κυκλώνα», ο οποίος
ερχόταν από το παρελθόν. Και τότε, όπως και τώρα, ο πρώην πρωθυπουργός είχε
αντιδράσει με δηλώσεις και διαψεύσεις.

Η «αγωνία της Ιστορίας» αφορά την ανησυχία που έχουν οι πρωταγωνιστές της
πολιτικής για την υστεροφημία τους. Γιατί ο γνωστός στίχος του Έλιοτ από τα
«Κουαρτέτα», που ισχυρίζεται ότι οι ηλικιωμένοι είναι απλώς «γνώστες νεκρών
μυστικών», δεν ισχύει στη δημόσια ζωή. Απομνημονεύματα, αυτοβιογραφίες, αρχεία
και έγγραφα μπορεί να περιέχουν μυστικά που να τινάξουν στον αέρα την εικόνα
ενός πολιτικού ­ ή να επιβεβαιώσουν αυτό που όλοι υποπτεύονταν.

Μετά την έξοδο του Ανδρέα Παπανδρέου και του Κωνσταντίνου Καραμανλή από τα
εγκόσμια, τη διετία 1996-98, ο Μητσοτάκης είναι ο τελευταίος εν ενεργεία
πολιτικός «παίκτης» των τελευταίων δεκαετιών. Ευθυτενής, διέρχεται το
Περιστύλιο της Βουλής ή, καθισμένος στα πρώτα έδρανα, παρακολουθεί απαθής τα
διαδραματιζόμενα στην Ολομέλεια ­ και ενίοτε παρεμβαίνει. Κρίνοντας από το
ενδιαφέρον του για την τελευταία αναθεώρηση του Συντάγματος και το πολιτικό
κουτσομπολιό, δεν έχει εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες του, ιδίως για την Προεδρία
­ αν και ένας από τους αντιπάλους του στη συντηρητική παράταξη, ο Κωστής
Στεφανόπουλος, θα κλείσει δεκαετία στην Ηρώδου Αττικού.

Οι πρωταγωνιστές

Οι πολιτικοί πρωταγωνιστές της ελληνικής δημόσιας ζωής αντιμετώπισαν το
παρελθόν με δικό του τρόπο ο καθένας. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής βιογραφήθηκε
από θαυμαστές. Το πολύτομο αρχείο του είναι συγκροτημένο με τρόπο που να
παρέχει καραμανλική εκδοχή της πολιτικής ιστορίας των τελευταίων δεκαετιών. Το
Ίδρυμα Καραμανλή στα «ψηλά» της Φιλοθέης, όλο μάρμαρα και επιβλητική ησυχία,
διαφυλάσσει διακριτικά τη μνήμη του. Μια έδρα στη Σχολή Νομικής και
Διπλωματίας Φλέτσερ στη Βοστώνη κρατά ζωντανό το όνομά του στις ΗΠΑ.

Σε αυτήν τη μεγαλοπρεπή σκηνοθεσία, η προσέγγιση Παπανδρέου υπήρξε εντελώς
αφαιρετική. Η εντύπωση προσώπων που ήταν κοντά του είναι πως σχεδόν
αδιαφορούσε για την υστεροφημία του. Ούτε καθοδηγούμενες βιογραφίες ούτε
προσπάθεια για απομνημονεύματα (έστω και στο μαγνητόφωνο) ούτε καν
τακτοποιημένο αρχείο, αφού τα χαρτιά του είναι μοιρασμένα μεταξύ διαφορετικών
νομέων. Το ενδιαφέρον στην περίπτωση του Παπανδρέου είναι ότι η πολιτική μνήμη
του παραμένει ζωντανή, όπως και η απήχησή του στο ΠΑΣΟΚ. Κάθε φορά που κάποιος
πάει να τον εμπλέξει σε κάποια σκοτεινή πτυχή του παρελθόντος, όπως επιχείρησε
πέρσι ο Μητσοτάκης στο θέμα της βασιλικής περιουσίας, οι συνεργάτες τον
υπερασπίζουν δημόσια.

Αντιθέτως, ο Μητσοτάκης φαίνεται να πέφτει θύμα των σπασμών της δημόσιας ζωής.
Ανεξαρτήτως από την ουσία των ισχυρισμών, σε αυτό συμβάλλουν δύο συστημικά
στοιχεία. Το πρώτο είναι η απουσία ενός φερέγγυου μηχανισμού αρχειοθέτησης της
ελληνικής δημόσιας ζωής. Παρά κάποιες προσπάθειες στο ΥΠΕΞ, η ελληνική
πολιτική παραμένει υπόθεση ατεκμηρίωτη. Τούτο δεν αφορά μόνο επιμέρους θέματα
που χειρίζονται υπουργεία, αλλά και για το πρωθυπουργικό γραφείο ­ πράγμα που
έχει φλέγουσα σημασία. Έτσι, η αναμόχλευση παλαιών θεμάτων δεν έχει έναν, έστω
και κατ’ επίφασιν, αντικειμενικό κριτή, τα αρχεία, όπως γίνεται σε άλλες
χώρες.

Από την άποψη αυτή, δεν είναι τυχαίο ότι ο τυπικός, παρατηρητικός και
σχολαστικός Κώστας Σημίτης έχει δρομολογήσει από καιρό τη δημιουργία
πρωθυπουργικού αρχείου. Ή ότι καταλήγουν εκεί τα έγγραφα που ανταλλάσσει με
τους υπουργούς και τους συνεργάτες του, τα οποία φέρουν τις πασίγνωστες
χειρόγραφες σημειώσεις του. Σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές στο Μέγαρο
Μαξίμου, το πρωθυπουργικό αρχείο Σημίτη φιλοξενείται σε μια βιβλιοθήκη που
καλύπτει έναν ολόκληρο τοίχο, μήκους 12-14 μέτρα. Το μέλλον είναι ήδη
καταγεγραμμένο.

Οι εξωθεσμικοί

Στην περίπτωση Μητσοτάκη, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Εδώ εισέρχεται
το δεύτερο συστημικό στοιχείο. Πρόκειται για τη χρήση εξωθεσμικών παραγόντων
και ομάδων. «Υπηρεσίες» που λειτουργούν σε υπόγεια κομμάτων, ειδικά πρόσωπα
εντεταλμένα να συναντήσουν ξένους ηγέτες για κρίσιμα θέματα και η
«παρα-κυβερνητική» νοοτροπία, εν γένει, ενέχουν κινδύνους. Χωρίς πρωτόκολλα,
δημόσια έγγραφα ή άλλα αντικειμενικά στοιχεία, οι κυβερνώντες είναι στο έλεος
του μέλλοντος ­ ή, μάλλον, των εξωθεσμικών συνεργατών τους που είναι ελεύθεροι
να δώσουν τη δική τους εκδοχή. Ο δημόσιος βίος τους, αντί να καταγράφεται σε
αρχεία, θυμίζει περισσότερο τον περιβόητο «σκελετό στην ντουλάπα».