Τουρκοκύπριοι, οι μεγάλοι χαμένοι της 25ετίας

Χαμόγελα, κατήφεια, ανακοινώσεις και ομπρέλες. Βροχή και συγκρατημένη αισοδοξία στο Κυπριακό

«Του μέλλοντος οι μέρες στέκοντ’ εμπροστά μας σα μια σειρά κεράκια
αναμμένα…» Ο γνωστός στίχος του Καβάφη δεν ταιριάζει μόνο οπτικά, αλλά και
ουσιαστικά, στις τελευταίες εξελίξεις στην Κύπρο. Αν οι απλοί Τουρκοκύπριοι
πολίτες υποδέχθηκαν τον Γλαύκο Κληρίδη με κεριά στα κατεχόμενα, είναι γιατί το
ψευδοκράτος του Ραούφ Ντενκτάς μετράει μέρες. Στο τέρμα της διαδρομής
βρίσκεται η διεύρυνση της Ε.Ε. «Έστω και με κάποια καθυστέρηση», επισημαίνουν
καλά ενημερωμένες πηγές στην Αθήνα, «Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι αντιλαμβάνονται
ότι δεν μπορούν να τη ματαιώσουν».

Αν υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ Κύπρου και ψευδοκράτους, αυτή
βρίσκεται στην οικονομία. Το κατά κεφαλήν εισόδημα στην Κύπρο είναι της τάξεως
των 18.000 δολαρίων, ενώ στο ψευδοκράτος είναι μόνο 1.000 δολάρια. Η οικονομία
της Κύπρου είναι πολύ κοντά στον μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε., ενώ το
ψευδοκράτος βρίσκεται στην άβυσσο. Ακόμη χειρότερα: το εμπάργκο έχει οδηγήσει
σε οικονομική εξάρτηση με την Τουρκία, από το έδαφος της οποίας
διεκπεραιώνονται εισαγωγές και εξαγωγές του ψευδοκράτους. Αυτό σημαίνει ότι η
οικονομική κατάρρευση της Άγκυρας και η κατακρήμνιση της τουρκικής λίρας
επηρεάζουν άμεσα και τη Βόρεια Κύπρο. Από το ψευδοκράτος απουσιάζουν επίσης οι
επενδύσεις, διότι οι ελληνοκυπριακές περιουσιακές διεκδικήσεις ανησυχούν τους
ξένους.

Από αυτήν την άποψη, οι Τουρκοκύπριοι είναι, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, «οι
μεγάλοι χαμένοι της τελευταίας 25ετίας». Η de facto διχοτόμηση δεν έφερε
ευημερία, αλλά ερήμωση. Γι’ αυτό και εγκαταλείπουν συστηματικά τη Βόρεια Κύπρο
για την Αυστραλία, τον Καναδά και το Λονδίνο ­ όπου η τουρκοκυπριακή κοινότητα
αριθμεί πάνω από 80.000 άτομα. Τη θέση τους παίρνουν έποικοι από την Τουρκία,
με χαμηλές προσδοκίες και μέτριες δυνατότητες.

Το βυσσινί διαβατήριο

Οι εναπομείναντες Τουρκοκύπριοι γνωρίζουν ότι η ένταξη της Λευκωσίας στην
ενωμένη Ευρώπη θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση αυτή. Μέσα στην
Ε.Ε. η Κύπρος θα είναι ακόμη πιο ισχυρή από οικονομικής πλευράς, ενώ θα μπορεί
και να κινηθεί θεσμικά (μέσω της Επιτροπής και της Ευρωβουλής) και να «πνίξει»
τα κατεχόμενα. Μπροστά σε έναν τέτοιο εφιάλτη, οι απλοί Τουρκοκύπριοι θα
προτιμούσαν να συμμετάσχουν στην ευημερία του νότιου τμήματος και, βεβαίως,
στα προνόμια των βυσσινί διαβατηρίων της Ε.Ε.

Ασφαλώς, οι ανησυχίες των λαών δεν επηρεάζουν τις ηγεσίες. Ωστόσο, η
τουρκοκυπριακή ηγεσία έχει τους δικούς της πονοκεφάλους ­ κι αυτοί δεν είναι
οικονομικοί, αλλά νομικοί. Αν η Κύπρος ενταχθεί πρώτη στην Ε.Ε., χωρίς το
βόρειο τμήμα, τότε δημιουργείται η εξής κατάσταση. Θεμέλιος λίθος της Ε.Ε.
είναι η ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, επιχειρήσεων και εργαζομένων
μεταξύ των χωρών-μελών. Να μπορεί δηλαδή ο Γερμανός οδοντογιατρός να δουλέψει
στην Ελλάδα, και αντιστρόφως. Αυτό θα βαρύνει σημαντικά, αν μετά την ένταξη
της Κύπρου στην Ε.Ε. λυθεί μέσω διαπραγματεύσεων το «πολιτικό πρόβλημα» και
εξομαλυνθεί η σχέση με το βόρειο τμήμα. Γιατί η ελευθερία διακίνησης της Ε.Ε.
θα υπερισχύσει οποιασδήποτε διμερούς συμφωνίας.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι όπως ο κάθε Γερμανός οδοντίατρος θα μπορεί να
πάει να πιάσει δουλειά στην Αμμόχωστο, το ίδιο θα ισχύει και για κάθε
Ελληνοκύπριο. Αυτό όμως θα ανοίξει αυτομάτως την πόρτα σε αυτό που τρέμει η
τουρκοκυπριακή ηγεσία. Δηλαδή το πλούσιο ελληνικό νότιο τμήμα της Κύπρου θα
κατακτήσει οικονομικά τον φτωχό Βορρά. Τούτο μάλιστα θα γίνει «με βούλα Ε.Ε.»
για λόγους θεσμικούς. Στην πραγματικότητα, λέγουν οι ίδιες πηγές, «οποιαδήποτε
συμφωνία μεταξύ Κύπρου και ψευδοκράτους θα μοιάζει με την ενοποίηση των δύο
Γερμανιών: η Δυτική απορρόφησε την Ανατολική, που έπαψε να υπάρχει ως θεσμική
οντότητα».

Μπροστά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η μόνη εναλλακτική των Τουρκοκυπρίων είναι
να διαπραγματευθούν λύση με τους Ελληνοκυπρίους πριν από την ένταξη. Τότε
μπορεί να συμφωνηθεί, αν φυσικά συναινέσει η ελληνοκυπριακή πλευρά, ένα
καθεστώς σε θέματα μετακινήσεων, μετεγκαταστάσεων και οικονομικής
δραστηριότητας εν γένει, που να περιφρουρεί κάπως το status των Τουρκοκυπρίων.
Τότε η Κύπρος, ενοποιημένη, θα μπει στην Ε.Ε. με το ειδικό αυτό καθεστώς που
θα γίνει κομμάτι της συμφωνίας ένταξης.

Η ανάλυση αυτή έχει μια ενδιαφέρουσα συνέπεια. Η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν
έχει λόγο να βιάζεται να κλείσει το Κυπριακό πριν από την ένταξη. Γιατί μετά
την ένταξη, η διαπραγματευτική της θέση είναι πολύ ισχυρότερη. Διπλωματικοί
κύκλοι στην Αθήνα προβληματίζονταν το φθινόπωρο με την αδιαλλαξία του Ντενκτάς
και είχαν την απορία: «Καλά, δεν το καταλαβαίνει;» Τελικώς, το κατάλαβε ­ ή
μάλλον του το εξήγησαν. Συναφής ήταν ο φόβος της Αθήνας μήπως η Λευκωσία δεν
πάει στο τραπέζι γι’ αυτούς τους λόγος, και έτσι βρεθεί υπόλογη έναντι της
διεθνούς κοινής γνώμης. Ο φόβος όμως δεν επιβεβαιώθηκε.