Ελληνικοί φόβοι για τη στάση της … νέας Τουρκίας

Μολύβια, χαρτιά, υπολογιστές, αρχεία, εγχειρίδια, επιστημονικές ομάδες,
brain-storming και άλλα ουκ ολίγα μέσα μετέρχονται τούτες τις ημέρες στο
υπουργείο Εξωτερικών, μετά τις εξελίξεις της τελευταίας εβδομάδας στο
Κυπριακό, το τουρκικό βέτο στο ΝΑΤΟ για τον Ευρωστρατό και τις ευρωπαϊκές
αντιδράσεις. Στόχος να «προσαρμοσθεί» και η Αθήνα στη… νέα Τουρκία που
ενέσκηψε στο σκηνικό.

Όπως σημειώνουν παλαιότεροι διπλωμάτες, σημασία δεν έχει τόσο πολύ εάν έχουμε
να κάνουμε με μια αλλαγή πολιτικής ή με μια αλλαγή τακτικής της Άγκυρας –
διότι, απλούστατα, τα δεδομένα είναι διαφορετικά κι έτσι και η Αθήνα πρέπει να
(ανα)προσαρμόσει την στρατηγική της.

Τα νέα δεδομένα είναι τρία: η έναρξη ουσιαστικά των διαπραγματεύσεων για το
Κυπριακό, η συμφωνία της Τουρκίας να άρει το βέτο της στη χρήση ΝΑΤΟϊκών
εγκαταστάσεων από τον Ευρωστρατό έναντι λιγότερων ανταλλαγμάτων από αυτά που
διεκδικούσε, αλλά και η επανεμφάνιση του αιτήματος για έναρξη ενταξιακών
διαπραγματεύσεων με την Ένωση.

Δύο μέτωπα

Φυσικά, η αλλαγή πλεύσης δεν υπαγορεύθηκε από κάποια επιφοίτηση στην πολιτική
ή την στρατιωτική ηγεσία της Τουρκίας. Αλλά από τη συνειδητοποίηση, έστω και
στο «παρά πέντε», πως κινδυνεύουν να χάσουν σε δύο μέτωπα: και η Κύπρος να
εισέλθει στην Ένωση χωρίς προηγούμενη επίλυση του Κυπριακού και η Τουρκία να
απομονωθεί από την Ευρώπη – με ολέθριες συνέπειες για την τουρκική οικονομία
και κοινωνία.

Έτσι η Άγκυρα αποφάσισε… να διαπραγματευθεί – να συμπεριφερθεί, δηλαδή, όπως
και κάθε κράτος που θεωρεί ότι δεν έχει αυτά που αξιώνει, χωρίς να επιχειρεί
βίαια να επιβληθεί.

Αυτό το γεγονός από μόνο του έχει μια θετική επίδραση κιόλας για την Τουρκία.
Δεν είναι τυχαίο, για παράδειγμα, πως όταν έγινε γνωστή η «φόρμουλα» των
Άγγλων για τον Ευρωστρατό, που παρέχει μεν κάποιες εγγυήσεις στην Τουρκία,
αλλά δεν της αναγνωρίζει το δικαίωμα θεσμικής και ισότιμης συμμετοχής στη λήψη
των αποφάσεων, σχεδόν όλοι οι εταίροι έσπευσαν να ανασάνουν με ανακούφιση και
να αποδεχθούν το αγγλοτουρκικό κείμενο. Ακόμη και οι Γάλλοι ή οι Βέλγοι
εξέφρασαν ικανοποίηση, παρ’ ότι το κείμενο αυτό καθαυτό βάλλει κατά της
κοινοτικής ανεξαρτησίας. Ασχέτως του πώς θα λήξει η διαπραγμάτευση της Αθήνας
για μεταβολή του κειμένου, ένας κίνδυνος για την ελληνική κυβέρνηση διεφάνη
ήδη: Ο κίνδυνος να απομονωθεί πλέον η Ελλάδα – και να είναι η Ελλάδα αυτή που
θα χαρακτηρίζεται ως πείσμων. Εν ολίγοις, ξαφνικά η αδιάλλακτη Τουρκία έγινε
διαλλακτική και η ευρωπαία Ελλάδα επέστρεψε στις… εμμονές και τις φοβίες
της.

Είναι, λοιπόν, προφανές ότι – επικουρούμενων και των εξελίξεων στο Κυπριακό –
η Τουρκία στο επόμενο διάστημα θα κάνει μια αντεπίθεση… διαλλακτικότητας,
επιδιώκοντας φυσικά – όπως και κάθε καλός διαπραγματευτής – τα μέγιστα δυνατά
οφέλη.

Ο στόχος έχει ήδη διαφανεί, διά των χειλέων τόσο του Ισμαήλ Τζεμ όσο και του
Μεσούτ Γιλμάζ – και δεν είναι άλλος από την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων
με την Ένωση. Φυσικά όλοι – και στην Άγκυρα και στις Βρυξέλλες – γνωρίζουν πως
διαπραγματεύσεις είναι αδύνατον να ξεκινήσουν στο ορατό μέλλον, διότι η
Τουρκία δεν πληροί κανένα από τα απαιτούμενα κριτήρια. «Ας αρχίσουμε τότε την
προδιαπραγματευτική διαδικασία, το screaning», λένε οι Τούρκοι. «Ούτε γι’ αυτό
είναι έτοιμη η Τουρκία», ανταπαντούν (διακριτικά, βέβαια), οι Ευρωπαίοι. Τι
μένει, λοιπόν; Μα… η διαπραγμάτευση! Κι αν η Τουρκία παίξει καλά τα χαρτιά
της και λυθεί και το Κυπριακό, ποιος θα της αρνηθεί στη σύνοδο κορυφής της
Κοπεγχάγης, όταν θα αποφασισθεί η ένταξη των 10 νέων μελών, να πάρει κι αυτή
μια «λεκτική αναβάθμιση» των ευρωτουρκικών σχέσεων;

Το «κάτι»

Φυσικά, εάν θέλει να πει κανείς και του… στραβού το δίκιο, θα πρέπει να
αναγνωρίσει ότι και η τουρκική ηγεσία πρέπει να δείξει στην κοινή της γνώμη –
και, κυρίως, στους στρατηγούς – πως κάτι έλαβε για να κάνει τις κατά τη γνώμη
τους υποχωρήσεις στο Κυπριακό και τον Ευρωστρατό. Και το «κάτι» πρέπει να
φαίνεται – όχι απλώς να είναι η γνώση πως διαφορετικά τα πράγματα οδηγούνταν
σε αδιέξοδο.

Με βάση τα παραπάνω είναι φανερό ότι η Αθήνα θα χρειασθεί να σκεφθεί πώς θα
αντιμετωπίσει και την επίθεση διαλλακτικότητας της Άγκυρας και τις απόπειρες
ορισμένων εταίρων να γείρουν την πλάστιγγα λίγο παραπάνω υπέρ της γείτονος. Η
αποδοτική μέχρι τούδε δικαιολογία πως «εμείς μιλάμε, αυτοί είναι αδιάλλακτοι –
εμείς κάνουμε όλες τις κινήσεις, αυτοί δεν κάνουν βήμα» δεν θα υφίσταται
πλέον. Όμως η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να απολέσει όσα πέτυχε με την έως
τώρα πολιτική της…