Το… DΝΑ της 17Ν σε έκθεση της Σκότλαντ Γιαρντ

Μια ξανθιά τρίχα. Δακτυλικά αποτυπώματα επάνω στη μονωτική ταινία που
ενώνει τα διαφορετικά τμήματα ενός αυτοσχέδιου εκτοξευτήρα. Ένα πλαστικό
ποτήρι. Τα ίχνη αυτά άφησαν πίσω τους μέλη της 17Ν σε μια παλαιότερη επίθεση
με ρουκέτα.

Πρόκειται για ορισμένα μόνο από τα πειστήρια που απαριθμούνται και αναλύονται
εξαντλητικά σε μια πολυσέλιδη έκθεση, την οποία παρέδωσαν πριν από μερικές
εβδομάδες οι Βρετανοί στον υπουργό Δημόσιας Τάξης Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. Η έκθεση
αριθμεί περισσότερες από 200 σελίδες και είναι προϊόν της «ιστορικής έρευνας»
που πραγματοποίησαν στελέχη της Σκότλαντ Γιαρντ με αντικείμενο όχι μόνο τα
χτυπήματα, που εξετάζονται ένα προς ένα, αλλά και κάθε μορφής εκδηλώσεις
δραστηριότητας της 17Ν από το 1975 μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με πηγές ενήμερες για
το περιεχόμενο της έκθεσης, τα στοιχεία είναι τόσα που «ως αποδεικτικό υλικό
αρκούν για να στοιχειοθετηθούν κατηγορίες» εις βάρος προσώπων εφόσον, φυσικά,
αυτά εντοπισθούν. Είναι η πρώτη φορά στα χρονικά που η έρευνα μπορεί να
βασιστεί σε αντικειμενικά στοιχεία και όχι σε μαρτυρικές καταθέσεις ή
αμφισβητούμενες ομολογίες.

Ευάλωτη

Αποτελεί ειρωνεία όμως η συγκρατημένη αισιοδοξία Βρετανών, Αμερικανών, αλλά
και Ελλήνων, που οφείλεται ουσιαστικά στη μακροβιότητα της οργάνωσης. Αν η 17Ν
δεν ήταν ενεργός επί τόσα χρόνια (δεκαετίες μετά την εξάρθρωση της γερμανικής
RAF, της γαλλικής Action Directe ή των ιταλικών Ερυθρών Ταξιαρχιών), δεν θα
είχε αφήσει πίσω της τόσα πειστήρια, αλλά δεν θα ήταν ευάλωτη και στις νέες
επιστημονικές ερευνητικές μεθόδους. «Πριν δεκαπέντε χρόνια», λέγεται
χαρακτηριστικά, «δεν ήταν τόσο αναπτυγμένη η χρήση του DNA» (που καθιστά
σημαντικό το εύρημα της ξανθιάς τρίχας), «ούτε υπήρχαν υπολογιστές που να
συστηματοποιήσουν τις ενέργειες της 17Ν και να αναζητήσουν επαναλαμβανόμενα
σχήματα». Το 1975 μια προκήρυξη της 17Ν ερέθιζε την περιέργεια των αναγνωστών.
Το 2001 ενδέχεται να επανεξεταστεί ώστε να αποδώσει δακτυλικά αποτυπώματα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η έκθεση των Βρετανών συντάχθηκε με δευτερογενές
υλικό, δηλαδή με αναφορά τους φακέλους και τα ευρετήρια της ελληνικής
αστυνομίας που περιγράφουν το αποδεικτικό υλικό που άφησε πίσω της η 17Ν. Η
Σκότλαντ Γιαρντ είχε υλική πρόσβαση μόνο στα ευρήματα της έρευνας για τη
δολοφονία του Στίβεν Σόντερς. Πάντως, μεταξύ των ενεργειών που προτείνουν οι
συντάκτες της έκθεσης, περιλαμβάνεται και η επιστημονική επανεξέταση ορισμένων
εκ των πειστηρίων που φυλάσσονται από τις ελληνικές αστυνομικές αρχές.

Η επιστήμη έρχεται να δώσει μια νέα διάσταση στην αναζήτηση των μελών της 17Ν.
Ως τώρα η συζήτηση αφορούσε πρόσωπα και ονόματα. Τώρα αφορά εργαστηριακά
ευρήματα. Το DNA από το αίμα μέλους της οργάνωσης κατά την επίθεση εναντίον
της οικίας του γερμανού πρέσβη. Τα ίχνη που βρέθηκαν στο όχημα βαν που
χρησιμοποιήθηκε από την 17Ν σε σχέση με τη δολοφονία του Στίβεν Σόντερς.

Σε άμυνα

Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευμένες προκηρύξεις της, η οργάνωση αρνείται ότι το
εύρημα στην επίθεση κατά του Χανς Κούνα είναι πραγματικό, ενώ αποσιωπεί, ή, εν
πάση περιπτώσει, δεν λαμβάνει καθόλου θέση στο θέμα του βαν.

Ελληνικές και ξένες πηγές συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η οργάνωση ακολουθεί
την κλασική γραμμή άμυνας όσων βρίσκονται υπό κατηγορίαν, δηλαδή προσπαθεί να
αμφισβητήσει την αξιοπιστία των αποδεικτικών μέσων που συλλέγουν οι
αστυνομικές αρχές. «Ίσως», λέγεται, «και να ανησυχούν, γιατί έχουν αφήσει πίσω
τους κάποιο ενοχοποιητικό στοιχείο, το οποίο δεν έχουμε ακόμη εντοπίσει ή
ερμηνεύσει σωστά». Με ανάλογο τρόπο ερμηνεύεται επίσης η εμμονή του συντάκτη
των προκηρύξεων της 17Ν στο θέμα του Λόκερμπι. Η διαλεύκανση της βομβιστικής
ενέργειας κατά του αεροπλάνου της PanAm δεν ήταν μόνο προϊόν
αμερικανοβρετανικής συνεργασίας, αλλά αξιοποίησε και νέες επιστημονικές
μεθόδους, που μπορεί και να τις δούμε να χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα.

Βεβαίως, η έκθεση των Βρετανών δεν είναι πανάκεια. Ορισμένες από τις ενέργειες
που συστήνει η έκθεση τις είχε ήδη επιχειρήσει η ελληνική αστυνομία ­
παραδείγματος χάριν την προσπάθεια εντοπισμού των κινέζικων ρολογιών που
χρησιμοποιούσε η οργάνωση στους εκρηκτικούς μηχανισμούς ­ χωρίς αποτέλεσμα. Αν
όμως το να αναζητεί κανείς προμηθευτές και αγοραστές ρολογιών που κυκλοφορούν
κατά χιλιάδες στην ελληνική αγορά είναι «σαν να ψάχνει ψύλλους στα άχυρα», με
το DNA και τα δακτυλικά ίχνη «το αποτύπωμα του ψύλλου στο άχυρο αρκεί» όπως
γραφικά λέγεται. Ούτως ή άλλως, η έκθεση, που παραδόθηκε στον υπουργό Δημόσιας
Τάξης σε ένα αντίτυπο στα αγγλικά, μεταφράσθηκε και χρησιμοποιείται ήδη
αρμοδίως από την αντιτρομοκρατική υπηρεσία.

Τα «προφίλ» του FBI δείχνουν τους συνήθεις υπόπτους των Εξαρχείων

Τα επιστημονικά ευρήματα από τη δολοφονία του Στίβεν Σόντερς, αλλά και παλαιότερες ενέργειες της 17Ν, ενδέχεται να βοηθήσουν να λυθεί ο γρίφος της τρομοκρατίας στη χώρα μας

Αν η εργαστηριακή έρευνα έχει αλλάξει κάπως τα δεδομένα, το θέμα των υπόπτων
παραμένει ακανθώδες. Εδώ οι προσεγγίσεις είναι διαφορετικές. Παραδείγματος
χάριν, το FBI χρησιμοποιεί και στην Ελλάδα το «profiling». Αξιοποιώντας
παρελθούσα αστυνομική εμπειρία για ανάλογα εγκλήματα, τις παρατηρήσεις
ψυχολόγων για τον χαρακτήρα των δραστών και απλά επαγωγικά συμπεράσματα (το
επάγγελμα, ο τόπος κατοικίας, ακόμη και η ηλικία ή το φύλο του δράστη ανάλογα
με τα χαρακτηριστικά του εγκλήματος), οι Αμερικανοί δημιουργούν ένα «προφίλ»,
που υποστηρίζεται από τη στατιστική. Στρέφουν εκεί τις προσπάθειές τους, διότι
εκεί υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να συλληφθεί ο δράστης. Η δημιουργία προφίλ
τείνει να εξελιχθεί σε αστυνομική μονομανία στις ΗΠΑ. Μετά την πτώση της
πτήσης 800 της TWA το 1996, δημιουργήθηκε ένα ειδικό πρόγραμμα πρόληψης
τρομοκρατικών ενεργειών στα αεροδρόμια. Επειδή οι τρομοκράτες ταξίδευαν
συνήθως τελευταία στιγμή, πληρώνοντας μετρητά και χωρίς βαλίτσες, όποιος
συγκέντρωνε ανάλογα χαρακτηριστικά ήταν αυτομάτως ύποπτος. Το πρόβλημα με το
«profiling» είναι ότι δεν συνιστά επιστήμη. Μπορεί το ψυχολογικό σκιαγράφημα
να είναι ακριβές, όπως με τους μανιακούς δολοφόνους τύπου «Σιωπής των Αμνών».
Μπορεί όμως κάποιος να ταιριάζει στο προφίλ και να είναι αθώος. Κλασικό
παράδειγμα ο φρουρός Ρίτσαρντ Τζούελ που συνελήφθη ως ύποπτος για τη
βομβιστική ενέργεια στο «Centennial Park» στην Ατλάντα διότι ταίριαζε τέλεια
στο ψυχολογικό προφίλ που είχε δημιουργήσει το Τμήμα Συμπεριφορολογικής
Επιστήμης του FBI στο Κουάντικο της Βιρτζίνια. Τρεις μήνες αργότερα αφέθηκε
ελεύθερος και άρχισε τις μηνύσεις. Ο Τζούελ είναι κλασικό παράδειγμα των
βλαβερών συνεπειών που μπορεί να έχει η πίεση που δέχονται οι αμερικανικές
αστυνομικές αρχές προκειμένου να αποδώσουν γρήγορα αποτελέσματα.

Στην Ελλάδα μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να αποδώσει τους «συνήθεις υπόπτους»
των Εξαρχείων. Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, που προϋποθέτει συλλήψεις,
αρχίζει κανείς από την περιφέρεια, τα «μικρά ψάρια», και πιστεύει πως δι’
αυτών θα φθάσει στο κέντρο ­ με τον ίδιο τρόπο που το FBI στις ΗΠΑ έβαλε πρώτα
στόχο την εξάρθρωση των «μικρών μαφιόζων» και από τις καταθέσεις ή τις
πληροφορίες τους (μέσα από προγράμματα προστασίας μαρτύρων ή ασυλία) έφθασε
στους «capi», δηλαδή τους «νονούς», στο κέντρο. Πρόκειται για ερευνητική
νοοτροπία που δεν συμμερίζεται η ελληνική πλευρά. Το να γίνουν συλλήψεις σε
λάθος κατεύθυνση είναι ο εφιάλτης της κυβέρνησης Σημίτη, που δεν θα ήθελε να
κινηθεί ποινικά πριν βρεθούν αδιάσειστα στοιχεία, τα οποία να φωτογραφίζουν
τους εγκεφάλους της οργάνωσης. Διαφορετικά, με συλλήψεις «συνηθισμένων
υπόπτων» που θα μετατρέψουν την προανάκριση σε «τσίρκο», «η προσπάθεια να
δοθεί λύση στο θέμα της τρομοκρατίας θα καταρρεύσει», λένε κυβερνητικές πηγές.
Αναξιοποίητο θα μείνει και το νέο επιστημονικό αποδεικτικό υλικό, ενώ το κλίμα
που θα δημιουργηθεί θα είναι εντελώς απαγορευτικό.

Αρμόδιες κυβερνητικές πηγές επιμένουν ότι «το πρόβλημα της τρομοκρατίας στην
Ελλάδα απαιτεί πρωτίστως πολιτική αντιμετώπιση», δηλαδή το να αφυπνισθεί η
κοινή γνώμη και να στραφεί εναντίον της 17Ν.

Προς το παρόν, κάτι τέτοιο δεν έχει επιτευχθεί και όπως ανέδειξαν οι
αντιδράσεις εντός και εκτός Βουλής για τη νέα αντιτρομοκρατική νομοθεσία, η
πολιτική της κυβέρνησης στηρίζεται επάνω σε εύθραυστες ισορροπίες.

Ο υπουργός Δημόσιας Τάξης έχει τη σταθερή υποστήριξη του Πρωθυπουργού, αλλά
πλην του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Παπανδρέου που έχει λάβει δημοσίως θέση,
ανταποκρινόμενος στη διεθνή σημασία του θέματος, «ουδείς άλλος στην κυβέρνηση
φαίνεται να κόπτεται».

Κατά τα λοιπά, ο κ. Χρυσοχοΐδης αγωνίζεται να δημιουργήσει και να εφαρμόσει
μια πολιτική ασφάλειας που να ταιριάζει στις προοδευτικές καταβολές του ΠΑΣΟΚ,
χωρίς όμως αυτό να είναι εις βάρος της αποτελεσματικότητας.

Με την εξαίρεση του Στ. Παπαθεμελή, που ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με τα αρχεία, οι
προκάτοχοί του στην Κατεχάκη δεν επένδυσαν ιδιαίτερο πολιτικό κεφάλαιο στο
θέμα της τρομοκρατίας.

Φόβοι για νέο χτύπημα στον απόηχο της Γένοβας

Αμερικανοί και Έλληνες βεβαιώνουν ότι υπάρχει πολύ καλό κλίμα συνεργασίας,
«ίσως για πρώτη φορά εδώ και είκοσι πέντε χρόνια». Η αλήθεια είναι ότι σχόλια
ανώνυμων «Αμερικανών αξιωματούχων» προς εφημερίδες όπως η «Washington Post»
ότι η ελληνική κυβέρνηση συγκαλύπτει τους τρομοκράτες, είχαν δημιουργήσει
χειρότερη ατμόσφαιρα παρά ποτέ το 2000. Έκτοτε τα πράγματα έχουν βελτιωθεί,
ενώ κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι «οι Αμερικανοί έχουν σοβαρευτεί». Ο
νέος επικεφαλής του κλιμακίου του FBI στην Αθήνα Μπομπ Κλίφορντ, επισήμως
«νομικός ακόλουθος», διαθέτει μακρά εμπειρία διεθνών υποθέσεων και, έχοντας
καταγωγή από τον αμερικανικό Νότο, ήπιο τρόπο. Είναι, άλλωστε, εξίσου
αστυνομικός και διπλωμάτης. Αντιθέτως, πολύ καλή συνεργασία είχαν με τις
ελληνικές αρχές σχεδόν από το ξεκίνημα οι Βρετανοί. Η προσέγγισή τους είναι ως
επί το πλείστον εμπειρική και εστιάζεται στην εξονυχιστική ανάλυση των
στοιχείων. Στην επανεξέταση παλαιότερων υποθέσεων με κριτήριο τα νέα δεδομένα
βασίζει και το υπουργείο Δημόσιας Τάξης τις προσπάθειες να επιβεβαιώσει
υπόνοιες για κάποια λιγότερο γνωστά ονόματα.

Το κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ Ελλήνων και ξένων αναμένεται ότι θα ενισχυθεί εν
όψει του 2004. Ξένοι διπλωμάτες παραδέχονται ότι η 17Ν δεν αποτελεί απειλή για
τους αγώνες. Ήδη όμως οι συναντήσεις του κλιμακίου που ασχολείται με την
ασφάλεια των Ολυμπιακών έχουν φέρει πιο κοντά Έλληνες και ξένους αστυνομικούς.
Αμφότερες οι πλευρές εκτιμούν ότι η τριετία μέχρι το 2004 δημιουργεί μοναδικό
«παράθυρο ευκαιρίας» για τη σύλληψη των μελών της οργάνωσης, αφού οι υποδομές
και οι δεσμοί ασφάλειας που θα δημιουργηθούν είναι πρωτοφανείς. Άραγε οι
προσδοκίες αυτές θα επιβεβαιωθούν; Ελληνικές και ξένες πηγές μοιράζονται προς
το παρόν το ερώτημα αν η 17Ν θα μπει στον πειρασμό να ξαναχτυπήσει και ποιος
θα είναι ο στόχος. Θα μπορούσε η Γένοβα να βάλει στο στόχαστρό τους, κατά
γενική ομολογία, αφύλακτους Ιταλούς διπλωμάτες στην Αθήνα; Ούτως ή άλλως, η
οργάνωση αρέσκεται να αιφνιδιάζει ­ η πιο αιφνιδιαστική εξέλιξη θα είναι όμως
το να υπάρξει πρόοδος στην έρευνα για την ταυτότητα των μελών της.