«Τα Μαθηματικά βοηθούν να γίνουμε πιο λογικοί»

Σπούδασε Αεροναυπηγική για να φθάσει μέχρι τα Μαθηματικά… Αργότερα έγινε
γιατρός, αλλά κάτι τον έσπρωχνε και πάλι στα Μαθηματικά. Ο Κεφαλονίτης που
αγαπά την όπερα και τις μικρές απολαύσεις της καθημερινότητας, είναι ο πρώτος
καθηγητής στη νέα έδρα που ίδρυσε το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και κάτοχος
μιας από τις κορυφαίες σε όλον τον κόσμο διακρίσεις στα Μαθηματικά. «Ζωή και
Μαθηματικά είναι άρρηκτα δεμένα μεταξύ τους», λέει ο καθηγητής Θανάσης Φωκάς
στα «ΝΕΑ».

Ο καθηγητής Μαθηματικών Θανάσης Φωκάς είναι από αυτή την εβδομάδα ο πρώτος
καθηγητής της νεοϊδρυθείσας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ έδρας Μη Γραμμικών
Επιστημών. Η έδρα ανήκει στην πιο ιστορική σχολή του Πανεπιστημίου, στο Τμήμα
Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Θεωρητικής Φυσικής (DAMTP), στην οποία δίδασκε ο
Νεύτων και σήμερα ο μεγάλος αστροφυσικός Στίβεν Χόκινγκ.

Η αγάπη του για τα Μαθηματικά τον κυνηγούσε από τα παιδικά του χρόνια. Όταν
κατάλαβε ότι είχε το «μικρόβιο», δεν έχασε χρόνο και αποφάσισε να φύγει για το
Λονδίνο. Επειδή όμως, όπως λέει, «ήξερα ότι στην Ελλάδα αν γινόμουν
μαθηματικός δεν θα έβρισκα δουλειά», αποφάσισε να σπουδάσει ένα μηχανολογικό
αντικείμενο, στο οποίο όμως θα υπήρχαν και μαθηματικές σπουδές. «Διάλεξα την
Αεροναυπηγική και έφυγα για το Ιμπέριαλ στο Λονδίνο», θυμάται.

Τέλειωσε την Αεροναυπηγική πρώτος σε βαθμολογία και έφυγε για την Αμερική, για
να κάνει μεταπτυχιακές σπουδές. «Εκεί κατάλαβα ότι τα Μαθηματικά τα αγαπούσα
πιο πολύ και συνέχισα σε σπουδές Μαθηματικών», λέει. Το 1983 άφησε και πάλι τα
Μαθηματικά για κάτι άλλο που τον γοήτευε, την Ιατρική. «Είχα μάθει ότι ένας
μεγάλος μαθηματικός, ο Gelfand, είχε κάνει και σπουδές Βιολογίας, είχα το PhD
και μπορούσα να μπω σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα για να κάνω τις βασικές
σπουδές».

Τα Μαθηματικά, όμως, τον κερδίζουν άλλη μια φορά. «Τελικά, γύρισα στα
Μαθηματικά», λέει. Η Ιατρική είναι πια γι’ αυτόν ένα χόμπι, αφού «μπορεί να
ανήκω στις συντακτικές επιτροπές 12 επιστημονικών περιοδικών, αλλά στον
ελεύθερο χρόνο μου διαβάζω ό,τι έχει σχέση με την Ιατρική». Όσο για το αν
συνδέονται όλες αυτές οι σπουδές μεταξύ τους, η απάντηση είναι «και ναι και
όχι. Πάντως, το σίγουρο είναι ότι σου καλλιεργούν τη λογική. Και η καλή λογική
σε βοηθά να είσαι καλός παντού».

Τα Μαθηματικά για τον καθηγητή Φωκά δεν είναι απλώς μια επιστήμη. Είναι η ίδια
η ζωή. Γι’ αυτό πιστεύει ότι «τα Μαθηματικά θα ‘πρεπε να τα βλέπουμε ως μια
σημαντική άποψη της κουλτούρας μας. Όπως η Τέχνη βελτιώνει την αισθητική μας,
τα Μαθηματικά βοηθούν να γίνουμε πιο λογικοί, άρα πιο ολοκληρωμένοι»,
υποστηρίζει. Και επειδή η λογική δεν διδάσκεται, τα Μαθηματικά είναι ο
καλύτερος τρόπος για να την καλλιεργήσουμε.

Η πρόταση να διδάξει στη νέα έδρα Μη Γραμμικών Επιστημών που ιδρύει το
Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ τού έγινε πριν από μερικούς μήνες. «Είναι μια πολύ
σημαντική πρόταση, κυρίως επειδή δημιουργείται μια έδρα η οποία θα συντονίζει
όλες τις ερευνητικές δραστηριότητες που γίνονται στο Κέιμπριτζ σε αυτόν τον
τομέα», λέει, εξηγώντας ότι «τα Μη Γραμμικά Μαθηματικά είναι ένας κλάδος των
Μαθηματικών που έχει επίδραση σε διάφορες επιστήμες, όπως στη μετάδοση
πληροφοριών με οπτικές ίνες, στα λεγόμενα smart materials, στη θεωρία της
σχετικότητας».

Η κυριότερη συνεισφορά του, η οποία του έδωσε το βραβείο Naylor, είναι το
γεγονός ότι «βρήκα μια νέα μέθοδο, που λύνει μια μεγάλη κατηγορία γραμμικών
και μη γραμμικών εξισώσεων, οι οποίες ήταν μέχρι σήμερα άλυτες». Το θεωρεί
σημαντικό, ωστόσο. Οπως λέει, «μην ξεχνάτε ότι ασχολούμαι 20 χρόνια με αυτό.
Και ήταν πολύ πιο δύσκολο και πλούσιο απ’ όσο φανταζόμουν, και αυτό ίσως κάνει
την ανακάλυψη πιο σημαντική». Για τον ίδιο, το πιο γοητευτικό στην επιστήμη
του είναι ότι «ανακαλύπτεις μια αλήθεια που υπάρχει ανεξάρτητα από σένα τον
ίδιο».

Ο καθηγητής Φωκάς δεν θεωρεί τον εαυτό του ιδιοφυΐα. Τελείωσε πρώτος την
Αεροναυπηγική, από τους πρώτους την Ιατρική, είναι ο πρώτος καθηγητής στη νέα
έδρα του Κέιμπριτζ, ο νεώτερος και πρώτος μη Βρετανός επιστήμονας που τιμήθηκε
με το βραβείο Naylor και παρ’ όλο που, όπως λέει, «όσο περνούσαν τα χρόνια
υποψιαζόμουν ότι ίσως να έχω ένα μικρό ταλέντο», χρησιμοποιεί πάλι τη λογική
του για να απαντήσει: «Αποκλείεται να έχω κλίση σε όλα!».

Γι’ αυτό πιστεύει πως το τρίπτυχο της επιτυχίας είναι «εργασία, πειθαρχία και
ψυχολογική δύναμη». Παραδέχεται πως η κλίση βοηθά, αλλά δεν είναι απαραίτητη.
Και η αρχή που ακολουθεί πιστά στη ζωή του είναι «ό,τι κάνεις, να το
απολαμβάνεις». «Δεν υπήρξα ποτέ στη ζωή μου αυτό που λέμε “σπασίκλας”. Είχα
έντονη ζωή σε όλα μου τα φοιτητικά χρόνια, είχα ασχοληθεί κιόλας με την
πολιτική. Ποτέ δεν πιέστηκα εξαιτίας της επιστήμης μου, μόνο λίγο στα χρόνια
της Ιατρικής».

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΦΩΚΑΣ

Ο καθηγητής Αθανάσιος Φωκάς διορίστηκε στην έδρα Μαθηματικών του Ιμπέριαλ
Κόλετζ του Λονδίνου το 1996. Κατέχει πτυχίο Αεροναυπηγικής από το Ιμπέριαλ
(1975), ντοκτορά στα Εφαρμοσμένα Μαθηματικά από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της
Καλιφόρνιας (1979) και πτυχίο Ιατρικής από το Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι (1985).
Το 2000 κέρδισε το βραβείο Naylor της Μαθηματικής Εταιρείας του Λονδίνου, μία
από τις σημαντικότερες παγκοσμίως διακρίσεις στην επιστήμη των Μαθηματικών. Το
1999 το βραβείο είχε δοθεί στον διάσημο αστροφυσικό Στίβεν Χόκινγκ. «Έτυχε να
είμαι ο αμέσως επόμενος που βραβεύθηκε μετά τον Χόκινγκ κι έτσι έκλεψα λίγη
από τη φήμη του», λέει με χιούμορ στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Φωκάς, ο οποίος
βρίσκεται ακόμα στο Ιμπέριαλ Κόλετζ του Λονδίνου και από τον Ιανουάριο της
επόμενης χρονιάς θα αναλάβει τα καθήκοντά του στη νέα του έδρα στο
Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Πατέρας δύο παιδιών, του 10χρονου Αλέξανδρου και
της 4χρονης Αναστασίας, ζει σήμερα στο Λονδίνο με τη σύζυγό του, λατρεύει την
όπερα και δηλώνει πως «όσο περισσότερες πηγές ηδονής έχει ένας άνθρωπος, τόσο
καλύτερα. Ποτέ δεν υπήρξα ο μονοδιάστατος επιστήμονας που είναι αποκομμένος
από τον υπόλοιπο κόσμο».