ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Βig brother: Το αυγό του φιδιού

Δώδεκα άνθρωποι κλείνονται σ’ ένα σπίτι για τρεις μήνες και η αδιάκριτη
βιντεοκάμερα καταγράφει αδιάλειπτα όλες τις στιγμές της ανθρώπινης λειτουργίας
τους. Τι μ’ ενοχλεί προσωπικά σ’ αυτή την ιστορία του big brother;

Κατ’ αρχήν, μ’ ενοχλεί αφάνταστα ότι μια υπέροχη στιγμή της ζωής μας, δηλαδή η
συμβίωση με άλλους ανθρώπους, εμπορευματοποιείται αδιάντροπα από τους
διάφορους τηλεοπτικούς μικρο-Μπερλουσκόνηδες και πλασάρεται στην κοινωνία των
πολιτών σαν ένα αναλώσιμο προϊόν (μήλα ή πορτοκάλια). Έτσι, εμείς οι τρίτοι
εξασφαλίζουμε την «πρόσβαση» για ν’ απολαύσουμε τους συνανθρώπους μας την ώρα
που τρώνε ή συνομιλούν στο σαλόνι! Υπ’ αυτό το πρίσμα τα αδηφάγα επικοινωνιακά
δίκτυα υφαίνουν στη σημερινή εποχή της «πρόσβασης» έναν τυραννικό ιστό γύρω
από την ολότητα της ανθρώπινης ζωής (Rifkin).

Τι μ’ ενοχλεί σε πολιτικό επίπεδο; Η ηγεμονία των διάφορων Μπερλουσκόνηδων που
σε λίγο θα ελέγχουν ολοκληρωτικά την πολιτιστική και την προσωπική μας ζωή για
ν’ αυξήσουν τα κέρδη και την ανταγωνιστικότητά τους. Ενώ, λοιπόν, παλιότερα η
κουλτούρα και οι τέχνες αποτελούσαν το καταφύγιο των επικριτών του συστήματος
που αναζητούσαν σ’ αυτά τα πεδία μια διαφορετική αυτοολοκλήρωση, σήμερα,
αντίθετα, το τραγούδι, ο χορός, τα θεάματα και οι προσωπικές στιγμές γίνονται
αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης από τα ηλεκτρονικά μέσα. Επομένως, τα
μεγάλα δίκτυα προσπαθούν με τον big brother να καταστήσουν σχεδόν νόμιμη στη
συνείδηση του κόσμου την ηλεκτρονική παρακολούθηση της ιδιωτικής μας ζωής.

Όμως, υπάρχει και κάτι άλλο. Γιατί, άραγε, τόσα εκατομμύρια άνθρωποι στην
Ευρώπη παρακολουθούν ευχάριστα κάποιους συνανθρώπους μας την ώρα που
βρίσκονται στην τουαλέτα ή στο μπάνιο; Γιατί άραγε και στην Ελλάδα πολλοί θα
παρακολουθήσουν τον big brother με μία κρυφή και ακατανόητη περιέργεια; Η
επισήμανση αυτή μου θυμίζει, δυστυχώς, την ιστορία των φυλετικών διακρίσεων
στην Αμερική. Η μεταρρυθμιστική Αριστερά στις ΗΠΑ πίστευε, λοιπόν, ότι η
κακομεταχείριση των αδυνάτων και οι φυλετικές διακρίσεις θα περιορίζονταν
σταδιακά, όσο θα μειώνονταν αντίστοιχα οι οικονομικές ανισότητες. Αργότερα,
βέβαια, έγινε αντιληπτό ότι ο φυλετικός σαδισμός είχε βαθύτερες ρίζες.
Θεωρήθηκε, δηλαδή, ότι η γλυκιά απόλαυση που προκαλείται από τη δημιουργία
μιας τάξης ανθρώπων που είναι υποδεέστεροι και ταπεινώνονται συνεχώς, δεν
εξαλείφεται ακόμη κι αν όλοι γίνουν πλούσιοι. Έτσι, ο Marx αντικαταστάθηκε από
τον Freud στην ερμηνεία του κοινωνικού γίγνεσθαι. Μήπως, λοιπόν, αυτή η
απόκρυφη και ανεξήγητη απόλαυση μπορεί να «ερμηνεύσει» σε κάποιο βαθμό τη
μεγάλη τηλεθέαση του big brother στην Ευρώπη; Άλλωστε, ο Pascal μιλούσε
ένθερμα για τον κόσμο των φαντασιώσεων ή των ονείρων που κουβαλά μέσα του ο
άνθρωπος.

Πάντως, πρέπει να υπάρχει ένας κώδικας δεοντολογίας των τηλεοπτικών
προγραμμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε ν’ απορρίπτονται από τα ίδια τα δίκτυα
τα προϊόντα της πολιτισμικής παρακμής. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, έστω κι αν η
προσβολή της ιδιωτικότητας γίνεται με την αβίαστη συναίνεση των παθόντων,
προσβάλλεται βαθύτερα η ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως εγγενής αξία του ευρωπαϊκού
πολιτισμού. Επιπλέον, μήπως σε τελευταία ανάλυση επιδιώκουν με αυτή τη φιέστα
να μας κάνουν περισσότερο ανεκτικούς απέναντι σε οποιοδήποτε φαινόμενο; «Να
μην αισθάνεσαι δέος για τίποτε, Νουμίκιε.

Αυτό είναι στην πράξη ο μόνος τρόπος για να είσαι ευτυχής», έλεγε ο Οράτιος.
Μήπως, λοιπόν, μ’ αυτή την ιδιόμορφη ευτυχία επωάζεται από τους διάφορους
Μπερλουσκόνηδες το αυγό του φιδιού σε παγκόσμιο επίπεδο;

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.