Το παλιό μίσος δεν σβήνει εύκολα

Οι πρόεδροι της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν, με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλάντιμιρ Πούτιν

Μέχρι πρόσφατα, που οι ελπίδες για τη διευθέτηση της οδυνηρής 13ετούς διένεξης
ανάμεσα στους Αρμένιους και τους Αζέρους ξαφνικά αναπτερώθηκαν, οι συζητήσεις
που γίνονταν στη Δύση και προέβλεπαν το μέλλον ρόδινο για τον νότιο Καύκασο
φάνταζαν σαν ένα κακό αστείο. Αν και επιφυλακτικά, η εντύπωση που
δημιουργείται είναι ότι πράγματι υπάρχουν ελπίδες για την επίτευξη διαρκούς
ειρήνης.

Η συνάντηση

Πρόσφατα, μάλιστα, και με αφορμή τη συνάντηση που είχε με τους προέδρους της
Γεωργίας, της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν, ο Ρώσος πρόεδρος, Βλάντιμιρ
Πούτιν, δήλωσε ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να επιταχύνει τις ειρηνευτικές της
προσπάθειες στη βασανισμένη αυτή περιοχή.

Με τους όρους της θεωρητικής διπλωματίας, τα τρία μικρά κράτη της περιοχής ­ η
Γεωργία, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν ­ υποτίθεται ότι θα παρείχαν μια φυσική
αρτηρία-δίοδο ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία για το αέριο και το πετρέλαιο
από τη Θάλασσα της Κασπίας και την Κεντρική Ασία. Στην πράξη όμως, μία
δεκαετία και πλέον συγκρούσεων, έχουν μετατρέψει την περιοχή σε ένα
συνονθύλευμα από γραμμές εκεχειρίας που επιτηρούνται ανεπαρκώς, ναρκοπέδια και
αδιέξοδα, παρεμποδίζοντας και την ομαλή διεξαγωγή του τοπικού εμπορίου, αν
εξαιρέσουμε τις μεγάλες διεθνείς συμφωνίες.

Η Ταλίς είναι μια κοινότητα Αρμενίων που περιβάλλεται από στρατεύματα, τα
οποία επιτηρούν τη γραμμή εκεχειρίας στο βορειοανατολικότερο άκρο της στο
Ναγκόρνο Καραμπάχ, μια διαφιλονικούμενη περιοχή υπό αρμενικό έλεγχο που
διεθνώς αναγνωρίζεται ως τμήμα του Αζερμπαϊτζάν. Η κύρια πηγή παροχής νερού
των χωρικών, ο ποταμός Ιντζαχάι, δεν προσεγγίζεται. Παλιότερα, η πόλη του
Αζερμπαϊτζάν, Γκάνιε, με όλες τις επιχειρηματικές ευκαιρίες που προσέφερε,
απείχε μόλις 50 χιλιόμετρα. Σήμερα, η κοντινότερη εστία οικονομικής
δραστηριότητας είναι η αρμενική πρωτεύουσα, το Ερεβάν, που για να φτάσει
κανείς χρειάζεται να οδηγήσει προς τα δυτικά οκτώ ώρες μια παρακαμπτήρια οδό
γεμάτη στροφές.

Έπειτα από έξι χρόνια αλληλοσπαραγμού, κατά τα οποία οι δύο πλευρές
εναλλάσσονταν στους βομβαρδισμούς και τις εθνικές εκκαθαρίσεις, δείχνοντας
ελάχιστη σημασία στη ζωή των πολιτών, κάποιοι κάτοικοι εμφανίστηκαν απρόθυμα
ικανοποιημένοι το 1994, όταν η πλευρά που έχανε, αυτή του Αζερμπαϊτζάν,
συμφώνησε σε εκεχειρία. Η οικονομική ανάπτυξη δεν ευνοήθηκε, και αυτό λόγω της
απουσίας μακροπρόθεσμης διευθέτησης.

Ωστόσο σήμερα τα πράγματα μοιάζουν καλύτερα μετά την πενθήμερη διάσκεψη στο Κι
Γουέστ της Φλόριδα, που έφερε μαζί τους προέδρους του Αζερμπαϊτζάν και της
Αρμενίας Χαϊντάρ Αλίεφ και Ρόμπερτ Κοτσαριάν, τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών
Κόλιν Πάουελ και ανώτατους Ρώσους και Γάλλους αξιωματούχους. Το Στέιτ
Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι σημειώθηκε «ουσιαστική πρόοδος» στις συνομιλίες,
μετά την κατάθεση των προτάσεων από τους διαπραγματευτές προς τις ηγεσίες των
δύο πλευρών, οι οποίες στη συνέχεια πήγαν στην Ουάσιγκτον και συναντήθηκαν με
τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Τζορτζ Μπους. Οι συνομιλίες έχει
προγραμματιστεί να επαναληφθούν σε λίγο καιρό στη Γενεύη και υπάρχουν ελπίδες
οι δύο Καυκάσιοι πρόεδροι να καταλήξουν ακόμη και σε υπογραφή συμφωνίας, όταν
θα συναντηθούν εκ νέου στη Μόσχα.

Το πλαίσιο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας καθίσταται όλο και πιο σαφές. Οι
Αρμένιοι είναι πιθανό να επιστρέψουν στο Αζερμπαϊτζάν έξι από τις επτά
περιοχές που κατέλαβαν. Το Ναγκόρνο Καραμπάχ και η γειτονική Λατσίν που το
συνδέει με την Αρμενία ενδέχεται να υπόκεινται σε καθεστώς αυτοδιοίκησης ενώ
το Αζερμπαϊτζάν μπορεί να αποζημιωθεί με μία διεθνώς προστατευόμενη οδό, που
θα το συνδέει με το απομονωμένο Νακιτσεβάν.

Για να κατακτηθεί μια διαρκής ειρήνη, θα πρέπει να πειστούν και οι πολίτες,
όπως οι χωρικοί της Ταλίς, για τα πλεονεκτήματά της. Και μέχρι στιγμής, οι
ηγέτες της περιοχής υιοθετούν τη σοβιετική πρακτική να κρατούν τους πολίτες
τους στο σκοτάδι.