Πολίτες του κόσμου

Οι πολέμιοι της παγκοσμιοποίησης βρήκαν επιτέλους τον «μάστορά» τους. Δεν
είναι στέλεχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ούτε της Παγκόσμιας Τράπεζας·
είναι ο άνθρωπος που κατηγορήθηκε ως ηγέτης της ιταλικής επαναστατικής
Αριστεράς τη δεκαετία του 1970: ο Αντόνιο Νέγκρι.

Αντόνιο Νέγκρι. Το νέο του βιβλίο, «Η Αυτοκρατορία», χαιρετίστηκε ως «το κομμουνιστικό μανιφέστο της σύγχρονης εποχής»

Τριάντα και πλέον χρόνια αφότου έγινε διάσημος με τις φοιτητικές εξεγέρσεις
του 1968, το νέο του βιβλίο, «Η Αυτοκρατορία», χαιρετίστηκε ως «το
κομμουνιστικό μανιφέστο της σύγχρονης εποχής». Είναι μια απάντηση τόσο στους
Ιερεμίες της Αριστεράς, που θεωρούν την παγκοσμιοποίηση το απόλυτο κακό, όσο
και στους μοιρολάτρες της Δεξιάς που την αντιμετωπίζουν ως ένα τετελεσμένο
γεγονός που ουδείς έχει τη δύναμη να αλλάξει.

Για τον (μαρξιστή) Νέγκρι, που παραμένει διαποτισμένος από την αισιοδοξία μιας
προγενέστερης εποχής, η παγκοσμιοποίηση αποτελεί μια σπουδαία ευκαιρία: για
μια οικονομία της γνώσης όπου «πρώτη ύλη της παραγωγής» γίνεται η ίδια ζωή·
για μία μετατόπιση από την «αντιπροσωπευτική δημοκρατία» που επιβάλλει λύσεις
«ενός μεγέθους» σε ανόμοιους ανθρώπους, σε μία «εκφραστική δημοκρατία», όπου η
πολιτική βασίζεται στην άμεση συμμετοχή· για τη γένεση ενός αληθινού «πολίτη
του κόσμου», καθώς ένας ολοένα πιο κινητικός πληθυσμός αλληλεπιδρά για τη
δημιουργία νέων μορφών ταυτότητας· και, πάνω από όλα, για μία αριστερή
πολιτική που ενδιαφέρεται για την ελευθερία και την ποιότητα της ζωής και δεν
«ξοδεύεται» στην αναζήτηση μιας ισότητας μεταξύ των ομάδων.

Οι κατηγορίες

Η «επίσημη» βιογραφία του Νέγκρι ξεκινάει το 1979, όταν ο αξιοσέβαστος
καθηγητής του Πανεπιστημίου της Πάντοβα συνελήφθη και κατηγορήθηκε ως μυστικός
ηγέτης της τρομοκρατικής οργάνωσης Ερυθρές Ταξιαρχίες. Ο Νέγκρι απηλλάγη
επισήμως της συγκεκριμένης κατηγορίας, αλλά αντιμετώπισε εκείνες της «ένοπλης
εξέγερσης εναντίον του κράτους» και της «ηθικής υπαιτιότητας» για τις
συγκρούσεις μεταξύ ακτιβιστών και αστυνομίας στο Μιλάνο, τη δεκαετία του 1970.
Αφέθηκε ελεύθερος το 1983, έπειτα από τέσσερα χρόνια «προληπτικής κράτησης»
και αφότου εξελέγη βουλευτής με το Ριζοσπαστικό Κόμμα. Δύο μήνες αργότερα, το
Κοινοβούλιο ήρε την ασυλία του και ψήφισε υπέρ της «επιστροφής» του στη
φυλακή. Ο Νέγκρι διέφυγε στη Γαλλία, άρχισε να διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του
Παρισιού και σύντομα μετετράπη σε cause celebre της γαλλικής ιντελιγκέντσια.

Στο μεταξύ, στη Ρώμη, καταδικαζόταν ερήμην σε 30 χρόνια φυλάκιση, παρά τις
καταγγελίες της Διεθνούς Αμνηστίας περί «σοβαρών παρατυπιών» στη δίκη. Το
1997, έπειτα από 14 χρόνια εξορίας, ο Νέγκρι παραδόθηκε στις ιταλικές αρχές.
Φυλακίστηκε, αλλά του επετράπη να περνάει την ημέρα στο σπίτι του. Πριν από
λίγες εβδομάδες, τον ενημέρωσαν ότι μπορούσε πλέον και να κοιμάται σε αυτό ­
αρκεί να μη βγαίνει μεταξύ 7 μ.μ. και 7 π.μ. Το σχόλιό του; «Σας μιλώ
ειλικρινά, το να κοιμάμαι μαζί με μια γυναίκα το βράδυ είναι υπέροχο».

Το νέο του βιβλίο, το οποίο και συνέγραψε μαζί με έναν πρώην φοιτητή του, τον
Μάικλ Χαρντ, αρχίζει με ένα παράδοξο. Από τη μία πλευρά, η παγκοσμιοποίηση
είναι μια νέα καπιταλιστική «αυτοκρατορία», η οποία ενώνει όλα τα κράτη κάτω
από μία ενιαία λογική· από την άλλη, αυτή η αναζήτηση παγκόσμιων κανόνων
επιτρέπει στα άτομα να διάγουν πιο ολοκληρωμένες, ευέλικτες και ενδιαφέρουσες
ζωές. «Πολιτικό μας καθήκον», υποστηρίζει ο Νέγκρι, «δεν είναι να αντισταθούμε
σε αυτές τις διαδικασίες, αλλά να τις επαναπροσανατολίσουμε και να τις
αναδιοργανώσουμε προς νέους στόχους».

Η σκέψη, πρώτη ύλη της παραγωγής

Ο Νέγκρι υποστηρίζει ότι ο εκσυγχρονισμός είχε ανέκαθεν θετικά αποτελέσματα.
Κάθε νέα φάση του καπιταλισμού βελτίωσε τη θέση της εργατικής τάξης και
δημιούργησε μία πλατφόρμα για περαιτέρω απελευθέρωση. Δηλώνει επίσης
ενθουσιασμένος με τη μετατόπιση προς μία μεταβιομηχανική οικονομία: «Στο
παρελθόν, το εργατικό δυναμικό εξαρτούνταν από το κεφάλαιο για να παράσχει το
εργοστάσιο και όλα τα εργαλεία παραγωγής. Σήμερα, έχουμε όλα τα εργαλεία που
χρειαζόμαστε για να εργασθούμε στο κεφάλι μας. Αυτό είναι το τέλος της
διάκρισης μεταξύ παραγωγής και ζωής, η ζωή και η εργασία έχουν γίνει ένα και
το αυτό. Δεν είναι, όμως, η ζωή που έχει περιοριστεί στην εργασία, όπως σε μία
απολυταρχική κοινωνία. Είναι η εργασία που έχει ταυτιστεί με τη ζωή».

«Ο καπιταλισμός σήμερα», υποστηρίζει ο Νέγκρι, «χρειάζεται να κάνει ελεύθερους
ανθρώπους να εργάζονται, ελεύθερους ανθρώπους που έχουν τα δικά τους μέσα, τα
δικά τους εργαλεία. Ελεύθερους ανθρώπους που μπορεί να αρχίσουν μια μέρα να
σκέπτονται με διαφορετικό τρόπο. Διότι πρώτη ύλη της παραγωγής είναι πλέον η σκέψη».