Τουρκικός ελιγμός με τα νησιά

Νέα «καραμέλα» βρήκαν οι Τούρκοι μετά τις «γκρίζες ζώνες».

Η Άγκυρα, στη συνεχή προσπάθειά της να ανακαλύπτει νέες ελληνοτουρκικές
«διαφορές», προωθεί τώρα την «αξιοποίηση» του καθεστώτος που διέπει τα νησιά
του Ανατολικού και Νοτιοανατολικού Αιγαίου θέτοντας θέμα αποστρατικοποίησής
τους. Όπως απ’ το 1996, με τα Ίμια, έθεσε και έκτοτε συντηρεί θέμα «γκρίζων
ζωνών», έτσι και τώρα ανέσυρε και «αναβαθμίζει» συστηματικά την παλιά της
αξίωση για μη εξοπλισμό των νησιών απ’ την Ελλάδα: Η απόρριψη της αίτησης για
πτήση του στρατιωτικού ελικοπτέρου που θα μετέφερε, μέσω Ρόδου, τον αρχηγό του
Πολεμικού Ναυτικού, σε τουρκική ναυτική βάση, είναι ο δεύτερος κρίκος του
τουρκικού σχεδίου, που όπως εκτιμάται απ’ την Αθήνα, θα συνεχίσει να
εκτυλίσσεται. Η «αναβαθμισμένη» επιχείρηση των Τούρκων ξεκίνησε τον περασμένο
Οκτώβριο στο πλαίσιο της ΝΑΤΟϊκής άσκησης και τότε αφορούσε κυρίως τη Λήμνο
και την Ικαρία. Διπλωματικοί και στρατιωτικοί κύκλοι στην Αθήνα εντάσσουν τις
κινήσεις αυτές της Άγκυρας σε σχέδιο να θέσει ένα ακόμα θέμα στο τραπέζι
καθώς, όπως λένε, «στριμώχνεται» στην ευρωπαϊκή της πορεία και στο Κυπριακό.
Και επιπροσθέτως, γιατί θεωρεί ότι το γράμμα κάποιων διεθνών συνθηκών τήν
ευνοεί να δημιουργήσει θόρυβο.

Από το 1964

Άλλωστε και 37 χρόνια πριν, το 1964, όταν για πρώτη φορά, έθεσε παρόμοιο θέμα
η Τουρκία, ο χρόνος δεν ήταν τυχαίος: Είχε τότε απειλήσει κατάληψη της Κύπρου,
η οποία αποσοβήθηκε την τελευταία στιγμή με μεσολάβηση των ΗΠΑ. Όπως αναφέρει
μελέτη του Ινστιτούτου Διεθνούς Δημοσίου Δικαίου και Διεθνών Σχέσεων, «ήταν
αυτονόητο ότι η Τουρκία θα καταλάμβανε ένα μέρος των Δωδεκανήσων για να έχει
επιπλέον τη δυνατότητα να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος για τη λύση των
διαφορών στην Κύπρο». Στην ίδια λογική ενέταξε χθες και τις τελευταίες
ενέργειες της Άγκυρας ο κ. Α. Τσοχατζόπουλος. «Είναι τακτικές κινήσεις που δεν
έχουν αποτέλεσμα» τόνισε απ’ την Κρήτη ο υπουργός Άμυνας, που συμβούλευσε την
Άγκυρα, αντί για «έωλες διεκδικήσεις», εκείνο που επείγει είναι «να
προσαρμοσθεί στις αξίες, στις αρχές και στο διεθνές δίκαιο που ισχύει στην
Ε.Ε.».

Ευθύς εξ αρχής πάντως η Τουρκία έθεσε ψηλά τον πήχυ όσον αφορά τις αξιώσεις
της στο θέμα της αποστρατικοποίησης των νησιών. Στις 23 Οκτωβρίου 2000,
μεσούσης της ΝΑΤΟϊκής άσκησης «Ντέστινγκ Γκλόρι», έφτασε στο σημείο να
προειδοποιήσει με ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών ότι δεν θα επιτρέψει
οποιαδήποτε άσκηση ­ ακόμα και ελληνική! ­ εφόσον σ’ αυτή περιλαμβάνονται
νησιά που η ίδια θεωρεί ότι θα έπρεπε να είναι αποστρατικοποιημένα.

«Η χρησιμοποίηση των νησιών αυτών σε οποιαδήποτε στρατιωτική δραστηριότητα,
συμπεριλαμβανομένων και των ΝΑΤΟϊκών ασκήσεων, συνιστά παραβίαση του
καθεστώτος αποστρατικοποίησης», υποστήριζε χαρακτηριστικά και ανέφερε ότι «δεν
είναι δυνατόν η Τουρκία να επιτρέψει κάτι τέτοιο».

Βεβαίως, τα επιχειρήματά της ούτε τότε ­ ούτε και τώρα ­ αποδέχθηκε το ΝΑΤΟ.
Μάλιστα για πρώτη φορά τότε η Νομική Υπηρεσία της Συμμαχίας γνωμάτευσε ρητά
περί δύο θεμάτων:

* Πρώτον, ότι δεν ισχύουν πλέον οι όροι αποστρατικοποίησης που προέβλεπε η
Συνθήκη της Λωζάννης, και

* Δεύτερον, ότι ακόμη κι αν ίσχυε η Συνθήκη αυτή, δεν αφορά τις υπερπτήσεις
στρατιωτικών αεροσκαφών που ήθελε η Τουρκία να απαγορευθούν.

Τα νησιά του Α. Αιγαίου, ανάλογα με τις διεθνείς συνθήκες που ισχύουν σ’ αυτά,
μπορούν να καταταγούν σε τρεις κατηγορίες:

α) Νησιά Β. Αιγαίου:

Είναι τα ελληνικά νησιά Λήμνος, Σαμοθράκη και Άγ. Ευστράτιος και τα νησιά
Ίμβρος, Τένεδος, Λαγούσες, που ανήκουν στην Τουρκία. Γι’ αυτά ίσχυε η Συνθήκη
της Λωζάννης του 1923, που επικύρωνε την ελληνική κυριαρχία χωρίς περιορισμό.
Η περί Στενών Σύμβαση της Λωζάννης της ίδιας ημέρας όριζε ωστόσο περιορισμούς
για τα νησιά αυτά που ίσχυσαν μέχρι το 1936, όταν η Σύμβαση αντικαταστάθηκε
από άλλη (Μοντρέ) αίροντας οτιδήποτε αφορούσε την αποστρατικοποίηση. «Γνώμη
μας, αναφέρει χαρακτηριστικά η νομική ερμηνεία του ΝΑΤΟ του 2000, είναι ότι η
Συνθήκη της Λωζάννης δεν είναι σε ισχύ τώρα, επομένως, οι όροι της
αποστρατικοποίησης δεν ισχύουν πλέον».

β) Νησιά του Α. Αιγαίου:

Είναι τα ελληνικά νησιά Λέσβος, Χίος, Σάμος, Ικαρία, Ψαρά και Αντίψαρα. Και
γι’ αυτά ισχύει η Συνθήκη της Λωζάννης, η οποία ωστόσο επέβαλε στην παρουσία
των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων ορισμένους περιορισμούς: Να μην
εγκατασταθούν ναυτικές βάσεις ή να μην κατασκευασθούν οχυρώσεις, οι
σταθμεύουσες στρατιωτικές δυνάμεις να περιορίζονται στις τοπικές
επιστρατευόμενες. Επίσης απαγόρευε σε ελληνικά αεροπλάνα να υπερίπτανται της
Μικράς Ασίας και αμοιβαία στα τουρκικά να υπερίπτανται των ελληνικών νησιών.

Η Ελλάδα τηρεί τη συμφωνία αυτή έχοντας μόνο αμυντικές δυνάμεις, το μέγεθος
των οποίων εξαρτάται απ’ τις απειλές εις βάρος της, καθώς και από το πνεύμα
του άρθρου 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, που ορίζει ότι κάθε χώρα
προσδιορίζει όπως νομίζει η ίδια την άμυνά της.

γ) Νησιά ΝΑ Αιγαίου (Δωδεκάνησα)

Για τα νησιά ισχύει η Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων (1947), με την οποία
παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα απ’ την Ιταλία. Η Συνθήκη, στο παράρτημα, ορίζει ότι
τα νησιά έπρεπε να παραμείνουν αποστρατικοποιημένα.

Όμως η Τουρκία δεν υπέγραψε την Συνθήκη των Παρισίων, γιατί δεν συμμετείχε
στον πόλεμο ­ συνεπώς δεν απορρέουν δικαιώματα γι’ αυτήν. Η Ιταλία και η
Ελλάδα που τις αφορά η συμφωνία αυτή δεν αποδέχθηκαν ποτέ το καθεστώς
αποστρατικοποίησης που προβλεπόταν τόσο για τα βόρεια σύνορα της Ιταλίας και
ορισμένα νησιά της όσο και για τα Δωδεκάνησα. Μάλιστα κάποιο ιταλικό νησί που
αρχικά αποστρατικοποιήθηκε (Pantellaria) αργότερα στρατικοποιήθηκε μονομερώς.
Όλα αυτά νομιμοποιούν την Ελλάδα να προβεί σε ανάλογες ενέργειες με βάση τη
Συμφωνία της Βιέννης (1969) ­ πέραν βεβαίως του άρθρου 51 του Χάρτη του ΟΗΕ.
Αλλά και η ίδια η Τουρκία μέχρι το 1964 ουδέποτε είχε εγείρει θέμα για τα
Δωδεκάνησα.

Φιλοδοξία της Τουρκίας είναι, σύμφωνα με εκτιμήσεις κυβερνητικών πηγών, να
προκαλέσει συζήτηση επί όλων των θεμάτων αυτών σε διεθνή φόρα ­ εξ ου και η
προσπάθειά της να μπλοκάρει επισκέψεις πλοίων του ΝΑΤΟ στα Δωδεκάνησα, όπως
έγινε προ μηνών. Ενώ δεν παρέλειψε τις προάλλες να «αξιοποιήσει», με
δημοσιεύματα, τη διαμαρτυρία κατοίκων – εθνοφυλάκων της Πάτμου, που κατέθεσαν
τα τουφέκια τους για φορολογικούς λόγους.

«Ιδού η Ρόδος», λένε Αμερικανοί και Γάλλοι

Αμερικανικό αεροπλανοφόρο. Στη Ρόδο κατέπλευσε τις προάλλες το πυρηνοκίνητο «Χάρι Τρούμαν», ο κυβερνήτης του οποίου επισκέφθηκε τον στρατιωτικό διοικητή του νησιού

Εκτός από το ΝΑΤΟ και αρκετές άλλες χώρες αποδέχονται τις ελληνικές θέσεις για
το καθεστώς των νησιών. Αμερικανικά πολεμικά πλοία έχουν πραγματοποιήσει
πολλές επισκέψεις στην Ρόδο ­ μάλιστα ίσως εγκαταστήσουν μονιμότερη υποδομή
για την εξυπηρέτηση των πληρωμάτων τους. Τις προάλλες μάλιστα κατέπλευσε στη
Ρόδο το αεροπλανοφόρο «Χάρι Τρούμαν» το οποίο επισκέφθηκε και ο Αμερικανός
πρεσβευτής. Μάλιστα ο κ. Μπερνς απαντώντας σε ερώτηση για τις τουρκικές
αντιδράσεις είπε χαρακτηριστικά: «Όπως βλέπετε σήμερα είμαστε στη Ρόδο»…

Τις τουρκικές αξιώσεις δεν συμμερίζεται ούτε η Γαλλία, φρεγάτα της οποίας θα
επισκεφθεί το λιμάνι της Ρόδου στις 6 Ιουνίου για 4 ημέρες. Ο Γάλλος
πρεσβευτής κ. Ζαν Μορίς Ριπέρ, ο οποίος πήγε προχθές στη Ρόδο για να
προετοιμάσει την επίσκεψη, απαντώντας σε σχετική ερώτηση δήλωσε, όπως
μεταδίδει ο ανταποκριτής των «ΝΕΩΝ» Γ. Ζαχαριάδης:

«Όταν η Γαλλία στέλνει τα πολεμικά της στην Ελλάδα, συνεννοείται μόνο με την
κυβέρνησή της και κανέναν άλλο». Και πρόσθεσε με νόημα: «Καμία άλλη τρίτη χώρα
δεν μπορεί να υπεισέλθει σ’ αυτή τη θέση και να έχει απόψεις».

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Γάλλος πρεσβευτής πραγματοποίησε επίσκεψη και στον
στρατιωτικό διοικητή Ρόδου, υποστράτηγο Δ. Κωνσταντόπουλο, με τον οποίο
συζήτησε τις λεπτομέρειες για τον κατάπλου της γαλλικής φρεγάτας στο νησί.
Παλαιότερα έχουν προσγειωθεί και βρετανικά αεροσκάφη.