Οργανώνοντας τον διάλογο για το Ασφαλιστικό

Μετά την «έκρηξη» που προκάλεσε η ξαφνική και ανορθόδοξη παρουσίαση από την
κυβέρνηση των προτάσεων για το Ασφαλιστικό και την αποδοχή για έναν ανοικτό
διάλογο, καλό είναι να δούμε πώς θα μεθοδευτεί ένα τέτοιο έργο.

Η μεθοδολογία που μπορεί τώρα να υιοθετηθεί είναι μια διαδικασία που
περιλαμβάνει δύο ενέργειες: μια επεξεργασμένη παρουσίαση του προβλήματος
αρχικά και ένα οργανωμένο πλαίσιο κοινωνικού διαλόγου. Διαδικασίες που έχουν
ακολουθήσει πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιρλανδία και η Πορτογαλία, και που
μπορούν να χρησιμεύσουν για συγκριτικές επεξεργασίες. Και εξηγώ, το υπουργείο
Εργασίας:

1. Θα συγκροτήσει την τεκμηριωμένη έκθεση (ίσως με τη βοήθεια και μιας
επιστημονικής επιτροπής) παρουσιάζοντας το πρόβλημα και τις κοινωνικές και
τεχνικο-οικονομικές διαστάσεις του, και αν επιθυμεί μαζί με πλαίσιο προτάσεων.
Θα είναι η έκθεση-τεκμήριο για τη μεθόδευση και την υποστήριξη στη συνέχεια
του προγραμματισμένου διαλόγου. Θα περιέχει υλικό, αποτέλεσμα συνθετικής
εργασίας, βασισμένο στις διάφορες μελέτες από ερευνητικά κέντρα και φορείς
τεκμηρίωσης ­ΓΣΕΕ, Βρετανών κ.λπ. Η Ιρλανδία δούλεψε μ’ αυτόν τον τρόπο. Το
αντίστοιχο υπουργείο παρουσίασε αρχικά μια έκθεση για συζήτηση (discussion
document), 150 σελίδων.

2. Θα προχωρήσει (ίσως και παράλληλα με το παραπάνω έργο) στον μεθοδικά
οργανωμένο διάλογο. (Να σημειώσουμε ότι παλαιότερα η Φάση Α του κοινωνικού
διαλόγου κατέληξε στον «μίνι» ασφαλιστικό νόμο του 1998 και είχε αποφασισθεί η
συνέχιση στη Φάση Β που θα μελετούσε το «μεγάλο» Ασφαλιστικό, στη βάση της
μεθοδολογίας που προτείνουμε και τώρα και που αν την ακολουθούσαμε θα είχαμε
αποφύγει τη σημερινή «έκρηξη» και τις πολιτικές παραδοξολογίες.)

Η πρότασή μου βασίζεται στο «Πορτογαλικό Μοντέλο» που γνωρίζω πολύ καλά,
(συγκεκριμένα τον Ιούλιο του 1998 ο τότε υπουργός Μιλτιάδης Παπαϊωάννου μού
ζήτησε μια σχετική πρόταση, την οποία υπέβαλε στο Υπουργικό Συμβούλιο). Οι
Πορτογάλοι κατάφεραν, συντονίζοντας τις δύο παραπάνω ενέργειες, να
δημιουργήσουν ένα καταπληκτικό συναινετικό πλαίσιο των πολιτικών και
κοινωνικών φορέων και της επιστημονικής κοινότητας και να φθάσουν, «ομαλά» και
αποτελεσματικά, στη μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού τους ζητήματος. Θαυμάστε τον
τρόπο προσέγγισης και το πολιτικό μάνατζμεντ!

Την πρώτη περίοδο η Επιτροπή Κοινωνικού Διαλόγου έπρεπε να παραγάγει την
«πράσινη βίβλο» (green paper) μέχρι τον Ιούλιο 1997 και έξι μήνες πριν από την
τελική έκθεση (white paper), παρουσιάζοντας και τεκμηριώνοντας το πρόβλημα,
δίνοντας τις εναλλακτικές μορφές προσέγγισης καθώς και εναλλακτικές προτάσεις.
Αυτή η πρώτη έκθεση (κείμενο 160 σελίδων) συντάχθηκε στη βάση:

* Ειδικών μελετών που υπήρχαν ή είχαν ανατεθεί ή παραχθεί από υποομάδες, οι
οποίες μάλιστα εξέδιδαν κατά τη διάρκεια της μελέτης κείμενα εργασίας (working
and discussion papers).

* Ακροάσεων (hearings) από συναφείς φορείς και μελετητές του θέματος της
κοινωνικής ασφάλισης που αποτέλεσε την «ψυχή» του κοινωνικού διαλόγου μεταξύ
εργατικών ενώσεων, πολιτικών κομμάτων, εκπροσώπων Ταμείων και σχετικών φορέων,
ομοσπονδιών και συλλόγων επαγγελματιών, καθηγητών πανεπιστημίου,
εμπειρογνωμόνων, σχετικών ινστιτούτων, πρώην υπουργών οικονομικών, εργασίας,
υγείας κ.λπ. Τη δεύτερη περίοδο η Επιτροπή επεξεργάσθηκε τις γνώμες και
αντιδράσεις (πάνω από 200 ανταποκρίσεις) που προξένησε η «πράσινη βίβλος», η
οποία είχε διανεμηθεί σε ένα ευρύτερο φάσμα κοινωνικών φορέων, ινστιτούτων και
προσώπων (2.000 αντίγραφα!). Την τρίτη περίοδο συντάχθηκε η τελική έκθεση
(«λευκή βίβλος») ­βασισμένη στην παραπάνω επεξεργασία­ και παραδόθηκε στην
κυβέρνηση (Σεπτέμβριος 1997). Πρόκειται για ένα συγκροτημένο κείμενο 230
σελίδων, στο οποίο περιέχονται οι προτάσεις της Επιτροπής και διακρίνονται
στις από κοινού συμφωνημένες και σε αυτές όπου υπήρχε διάσταση απόψεων (σε
παράρτημα παρουσιάστηκαν και οι απόψεις της μειοψηφίας).

Τέλος, η κυβέρνηση, στηριζόμενη στις προτάσεις της Επιτροπής Διαλόγου καθώς
και στις δικές της πολιτικές επιλογές, ανακοίνωσε (Μάρτιος 1998) τις προτάσεις
της ως βάση προετοιμασίας του νέου Νόμου για την Κοινωνική Ασφάλιση και
δεσμεύτηκε να τον φέρει στη Βουλή τον Σεπτέμβριο του 1998. Δύο συναπτά χρόνια
προετοιμασίας και συναίνεσης!! Πραγματικά αναρωτιέται κανείς πώς οι άλλοι τα
καταφέρνουν τόσο καλά κι εμείς πυροδοτούμε τις πιο παράδοξες κρίσεις!

Ο Άρης Σισσούρας είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών και πρώην
διοικητής του ΙΚΑ.