Πόλεμος, πείνα και πετρέλαιο

Τα παιδιά. Μικρός Σουδανός με ένα μωρό στην αγκαλιά του μπροστά σε στρατιωτικό όχημα στην αυλή του σχολείου του. Τα παιδιά κυρίως υποφέρουν από τις αποφάσεις των μεγάλων

«Όλα αυτά εξαιτίας του πετρελαίου», παραπονείται ο Στίβεν Μανγκόνγκ. Αγρότης
κάποτε σε ένα μικρό χωριό στην καρδιά της πετρελαϊκής περιοχής του Νότιου
Σουδάν, ο κ. Μανγκόνγκ ζει τώρα πάμπτωχος σε έναν προσφυγικό καταυλισμό στο
Ρούμπεκ, 300 χιλιόμετρα μακριά. Πήρε την οικογένειά του και έφυγαν από το
σπίτι τους πριν από δύο μήνες. «Στην αρχή άκουσα πυροβολισμούς», λέει, «ύστερα
ήχο από άρματα μάχης και μετά άρχισαν να πέφτουν βόμβες. Παραμείναμε στην
περιοχή με την ελπίδα κάποτε να επιστρέψουμε. Το έχουμε ξανακάνει πολλές φορές
στο παρελθόν. Όμως αυτήν τη φορά, οι Άραβες πολιτοφύλακες και οι κυβερνητικοί
στρατιώτες δεν έφυγαν». Δεκάδες άλλοι άνθρωποι στο στρατόπεδο λένε την ίδια
ιστορία: «Εμείς οι νότιοι πολεμούμε τους Άραβες από πολλά χρόνια, όμως αυτός ο
πόλεμος είναι διαφορετικός. Πολεμούν για το πετρέλαιό μας», λέει ένας άλλος
αγρότης. Το σχέδιο της κυβέρνησης να απογυμνώσει την περιοχή φαίνεται
προμελετημένο.

Αιματοκύλισμα

Ο πόλεμος ανάμεσα στον αραβόφωνο μουσουλμανικό Βορρά και τον αφρικανικό
χριστιανικό και ανιμιστικό Νότο έχει αιματοκυλίσει επανειλημμένως το Σουδάν τα
τελευταία 45 χρόνια. Η ανακάλυψη όμως πετρελαίου, υπολογίζεται στα δύο
δισεκατομμύρια βαρέλια σε μια διαφιλονικούμενη περιοχή μεταξύ Βορρά και Νότου,
έχει μεταβάλει τη στρατηγική της κυβέρνησης του Χαρτούμ. Έως το τέλος του
1999, οπότε άρχισε η ροή πετρελαίου, η κυβέρνηση εξόπλιζε τις ομάδες των
Αράβων πολιτοφυλάκων στη συνοριακή ζώνη και τους ενθάρρυνε να επιχειρούν
εναντίον των νοτίων γειτόνων τους που είτε έχαναν τα βοοειδή τους είτε
γίνονταν οι ίδιοι σκλάβοι. Αυτό προκαλούσε αντιπαλότητες και μεγάλη ανησυχία,
όμως δεν οδηγούσε σε μετακίνηση πληθυσμού. Τώρα, η κυβέρνηση θέλει οι νότιοι
να φύγουν.

Το πετρέλαιο έχει ενισχύσει οικονομικά την κυβέρνηση να αγοράσει καινούργια
όπλα, καθώς και να δημιουργήσει τη δική της βιομηχανία όπλων. Πριν από έναν
χρόνο ξεκίνησε στρατιωτική εκστρατεία εναντίον περιοχής νότια του Μπεντιού.
Έδωσε στους πολιτοφύλακές της νέα όπλα και τους έστειλε να εκδιώξουν τους
κατοίκους, ακόμη και να τους εξοντώσουν. Οι ιστορίες που μαρτυρούσαν οι
πρόσφυγες στο Ρούμπεκ επιβεβαιώνονται από μια πρόσφατη έκθεση της
φιλανθρωπικής οργάνωσης Christian Aid, ηξ οποία εδρεύει στη Βρετανία. Σύμφωνα
με αυτή, η κυβέρνηση και οι πολιτοφύλακες, που ενισχύει, επιδίδονται στην
«πολιτική της καιόμενης γης συστηματικά, τόσο στο εσωτερικό όσο και γύρω από
τα κοιτάσματα πετρελαίου». Στην έκθεση προστίθεται ότι δεκάδες χιλιάδες
άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από τότε που άρχισαν οι εργασίες εγκατάστασης
του πετρελαιαγωγού, το 1998.

Το αντάρτικο κίνημα των νοτίων, ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός του Σουδάν
(SPLA), δεν έχει ούτε τα οπλικά μέσα ούτε την ενότητα που απαιτείται για να
εμποδίσει τις εκκαθαρίσεις. Την περασμένη εβδομάδα απείλησαν να επιτεθούν σε
ξένους εργαζόμενους στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις όμως, προς το παρόν, δεν
είναι σε θέση να τους προσεγγίσουν ούτε και να παράσχουν προστασία στον
πληθυσμό των νοτίων που τελεί υπό επίθεση.

Δύο λιμοί απειλούν το Σουδάν φέτος. Περίπου τρία εκατομμύρια άνθρωποι
κινδυνεύουν. Ο ένας, ως συνέχεια της ξηρασίας, έχει κάνει ήδη την εμφάνισή του
πλήττοντας κυρίως τις επαρχίες Νταρφούρ και Κορντοφάν. Ο δεύτερος, ενδέχεται
να επηρεάσει τις ζωές 2 εκατομμυρίων 400 χιλιάδων ανθρώπων και, κατά μεγάλο
μέρος, θα ενσκήψει ως απόρροια του πολέμου. Πριν από λίγους μήνες, ο ΟΗΕ
απηύθυνε έκκληση για βοήθεια ύψους 135 εκατομμυρίων δολαρίων προς το Σουδάν,
όμως δεν συγκέντρωσε παρά ελάχιστα. Στις 29 Μαρτίου, η έκκληση επαναλήφθηκε.

Το επείγον της κατάστασης δεν μπορεί παρά να εμπλέξει τις εταιρείες πετρελαίου
που επιχειρούν στο Σουδάν. Χωρίς αμφιβολία, οι εταιρείες αυτές θα ισχυριστούν
ότι παρέχουν τροφή, καταφύγιο και βοήθεια για τη βελτίωση των συνθηκών
ανάπτυξης στα θύματα. Θα εκμεταλλευτούν την περίσταση ώστε να εμφανιστούν ως
μέρος της λύσης, ενώ κάποιοι θα τονίσουν ότι είναι μέρος του προβλήματος. Και
αυτό, γιατί τη δυνατότητα και την έγκριση λειτουργίας τους τη δίνει η
κυβέρνηση, η οποία επιδίδεται σε ανηλεή εκκαθάριση του τοπικού πληθυσμού από
τις πετρελαϊκές περιοχές, διοχετεύοντας τα έσοδα από το πετρέλαιο στη
χρηματοδότηση του πολέμου.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μαύροι Αμερικανοί, συγκλονισμένοι από τις πληροφορίες
περί βιαιοτήτων και δουλείας, επιτίθενται στην κυβέρνηση μαζί με χριστιανικές
οργανώσεις που υποστηρίζουν τον Νότο, γιατί διαθέτει ομόθρησκο πληθυσμό. Στην
άλλη πλευρά όμως βρίσκονται οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες, οι οποίες
επίσης ασκούν πιέσεις για να μπουν στο παιχνίδι της εκμετάλλευσης των νέων
πλουτοπαραγωγών πηγών του Σουδάν. Η Αμερική επέβαλε κυρώσεις στο Σουδάν που
απαγορεύουν, μεταξύ άλλων, τις επενδύσεις στην αφρικανική χώρα, μετά την
υποστηριζόμενη από το Χαρτούμ απόπειρα δολοφονίας του Αιγύπτιου Προέδρου Χόσνι
Μουμπάρακ, το 1995. Ο Αμερικανός Πρόεδρος, ανταποκρινόμενος στα αιτήματα των
διαφόρων λόμπι, έχει ζητήσει αναθεώρηση της αμερικανικής πολιτικής.

Στο Σουδάν, οι προοπτικές για ειρήνευση αρκετές φορές έμοιαζαν περισσότερο
περιθωριοποιημένες. Μια προσπάθεια από κάποιους γείτονές του φαίνεται
καταδικασμένη. Μια άλλη, με πρωτοβουλία της Αιγύπτου και της Λιβύης, δεν
γίνεται αποδεκτή από το αντάρτικο κίνημα, γιατί θέτει ως απαραίτητη προϋπόθεση
την ενότητα της χώρας. Οι αντάρτες είναι κατηγορηματικοί στη διενέργεια
δημοψηφίσματος με το ερώτημα της ανεξαρτητοποίησης των νοτίων, κάτι στο οποίο,
αν και απρόθυμα, η κυβέρνηση συμφώνησε το 1994. Όσο όμως ο πόλεμος
συνεχίζεται, όποια ελπίδα για να συμβεί αυτό φαντάζει εξωπραγματική.