Οι ήρωες που έγιναν βασανιστές

Η καταστροφή. Το Γκρόζνι, μετά την περυσινή μάχη μεταξύ των ρωσικών δυνάμεων και των Τσετσένων ανταρτών. Η Άννα Πολιτκόφσκαγια ταξίδεψε στην Τσετσενία, για να ανακαλύψει πληροφορίες σχετικά με βασανιστήρια Τσετσένων από Ρώσους στρατιώτες

Η Άννα Πολιτκόφσκαγια ανήκει στην κατηγορία των έγκριτων δημοσιογράφων της
Ρωσίας. Γράφει στην εφημερίδα «Νοβάγια Γκαζέτα» («Novaya Gazeta») της Μόσχας
και πρόσφατα ταξίδεψε στην Τσετσενία, για να ερευνήσει πληροφορίες για
βασανιστήρια, βιασμούς και στρατόπεδα συγκέντρωσης του ρωσικού στρατού. Αν
υπήρχαν οποιεσδήποτε αμφιβολίες, όσον αφορά την υπόσταση των συγκλονιστικών
ιστοριών που είχε ακούσει, εξαφανίστηκαν. Η δημοσιογράφος έπεσε θύμα κράτησης
από Ρώσους στρατιώτες. Ένας μαζικός τάφος με περισσότερα από 30 πτώματα
ανακαλύφθηκε έξω από το Γκρόζνι και ήδη έχει ξεκινήσει έρευνα…

«Όλα άρχισαν, όταν 90 οικογένειες που ζουν σε χωριά της περιοχής Βέντενο, στη
Νότια Τσετσενία, εξέφρασαν από κοινού τη διαμαρτυρία τους στην εφημερίδα μας.
Το κείμενο που διαβάσαμε δεν είχε προηγούμενο. Εκατοντάδες άνθρωποι ζητούσαν
βοήθεια για να φύγουν από την Τσετσενία και να μεταφερθούν οπουδήποτε στη
Ρωσία, το συντομότερο δυνατόν. Αιτίες: πείνα, αφόρητο κρύο, απόλυτη απομόνωση
από τον υπόλοιπο κόσμο, ελλιπής ιατρική περίθαλψη και μια ειδική αναφορά για
επιδρομές των ομοσπονδιακών δυνάμεων (που στάθμευαν στα περίχωρα του χωριού
Χοτούνι) στις περιοχές τους. Τα γεγονότα που περιγράφονταν θεωρήθηκαν
απίστευτα όσο και προκλητικά. Έτσι έπρεπε να διασταυρωθούν. Η επίσκεψη
ξεκίνησε στις 18 Φεβρουαρίου. Είχα ακούσει δεκάδες τρομακτικές ιστορίες από
ανθρώπους που είχαν εκτεθεί σε βασανιστήρια και κακομεταχείριση από Ρώσους
στρατιώτες. Ιστορίες τόσο φοβερές που το χέρι αρνιόταν να καταγράψει…
Ύστερα, έγινα μάρτυρας γεγονότων, κατά τα οποία θύμα ήμουν εγώ η ίδια. Ήταν
λες και ζωντάνεψαν εικόνες για να επιβεβαιώσουν ό,τι είχα ακούσει μέχρι τότε.
Τώρα το άτομο στο οποίο φώναζαν: «Στοπ! Μην κουνηθείς», ήμουν εγώ. Και ένας
αξιωματικός της FSB ­ διαδόχου της KGB ­ ένας νεαρός υπολοχαγός, ψιθύριζε
βρώμικα λόγια στο αυτί μου: «Είσαι μία από αυτούς… θα ‘πρεπε να σε
πυροβολήσουμε…».

Από τους πρώτους που μου περιέγραψαν σκηνές βασανισμού ήταν η Ροζίτα, από το
χωριό Τοβζενί. Με δυσκολία κινεί τα χείλη της και τα πόδια της, ενώ τα μάτια
της είναι ανέκφραστα. Πονά στα πόδια και τους πνεύμονες. Πριν από ένα μήνα την
μετέφεραν σε ένα πραγματικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, στα περίχωρα του Χοτούνι,
στην περιοχή Βέντενο, εκεί όπου σταθμεύουν η 45η βάση αεροπορίας και το 145ο
σύνταγμα αλεξιπτωτιστών.

Η Ροζίτα δεν είναι πια νέα. Έχει πολλά παιδιά και πολλά εγγόνια. Το πιο μικρό
από αυτά είναι τριών ετών και αν και δεν μιλούσε καθόλου ρωσικά, από τότε που
είδε τη σύλληψη της γιαγιάς του φωνάζει: «Πέσε κάτω στο έδαφος». Η Ροζίτα
συνελήφθη στο σπίτι της ξημερώματα, όταν όλοι βρίσκονταν στα κρεβάτια τους.
Την αιφνιδίασαν. Την πέταξαν σε μια λακκούβα, στο στρατόπεδο έξω από το
Χοτούνι. «Σε έσπρωξαν; Σε κλώτσησαν;». «Ναι, αυτό είναι σύνηθες». Δώδεκα
ημέρες έμεινε έτσι, εκεί. Μια νύχτα ο φρουρός την λυπήθηκε και της πέταξε ένα
χαλάκι. «Κουλουριάστηκα γύρω του. Πάνω απ’ όλα, τελικά, ο στρατιώτης είναι
άνθρωπος», λέει. Καμία κατηγορία δεν της απαγγέλθηκε, αν και την ανέκριναν
τρεις φορές. Οι αξιωματικοί, τόσο νέοι που θα μπορούσαν να είναι παιδιά της,
της συστήθηκαν ως μέλη της FSB. Πήραν ένα καλώδιο, έβαλαν τη μια άκρη του στα
δάχτυλα του ενός χεριού της, και την άλλη στα δάχτυλα του άλλου, με το κεφάλι
της ανάμεσα, έτσι ώστε το καλώδιο να εφάπτεται στο πίσω μέρος το λαιμού της.

«Ναι, είπα κάτι τρομερό, ούρλιαξα», θυμάται. «Πόνεσα πολύ όταν άνοιξαν το
ρεύμα. Όμως φοβήθηκα ότι θα τους προκαλούσα. Γι’ αυτό και δεν ξαναφώναξα.
Ύστερα είπαν: “Δεν χορεύεις αρκετά καλά. Ας ενισχύσουμε το ρεύμα”. Και το
έκαναν». Και η Ροζίτα φώναζε όλο και πιο δυνατά.

«Γιατί σας βασάνισαν; Ξέρατε;». «Όχι, δεν ρώτησαν τίποτα συγκεκριμένο». Στο
μεταξύ, οι αξιωματικοί διεμήνυσαν σε συγγενείς της να συγκεντρώσουν χρήματα,
προκειμένου να την απελευθερώσουν. Τους είπαν να βιαστούν, γιατί η Ροζίτα δεν
θα άντεχε πολύ. Τα χρήματα δεν άργησαν να φτάσουν και η Ροζίτα, βρώμικη και
αξιολύπητη, έφτασε σερνάμενη στο φυλάκιο και βγήκε έξω. Ποια είναι λοιπόν η
Ροζίτα από το Τοβζενί; Μια αντάρτισσα; Αν όχι, γιατί την συνέλαβαν; Αν ναι,
γιατί την άφησαν;

Ο διοικητής του 45ου συντάγματος είναι ελκυστικός στην εμφάνιση και με ξεναγεί
εκεί ακριβώς όπου κρατήθηκε η Ροζίτα. Μου δείχνει τους λάκκους λέγοντας: «Μόνο
τους αντάρτες βάζουμε εκεί. Όχι απλούς ανθρώπους». Ύστερα, η αφήγηση του Ίσα,
που ζει στο Σελμεντάουζεν, επίσης στο Βέντενο. Τον έφεραν στο στρατόπεδο τον
Φεβρουάριο. Έσβηναν τσιγάρα πάνω του, του έβγαλαν τα νύχια, τον χτύπησαν στους
πνεύμονες με μπουκάλια Πέπσι Κόλα που περιείχαν νερό. Μετά τον πέταξαν στον
λάκκο που ονόμαζαν «μπανιέρα». Ήταν γεμάτος νερό. Εκεί πετούσαν καιόμενες
ράβδους. Ο Ίσα επιβίωσε. Άλλοι όχι. Στον ίδιο λάκκο βρίσκονταν άλλοι πέντε. Οι
νεαροί αξιωματικοί που τους ανέκριναν, τους είπαν ότι είχαν ωραία οπίσθια και
τους βίασαν. Προσθέτοντας ως δικαιολογία: «Οι γυναίκες σας δεν θα μας
άφηναν…».

Οι εμπειρίες σαν κι αυτές της Ροζίτα και του Ίσα δείχνουν ότι στον πόλεμο στην
Τσετσενία οι ρόλοι βασανιστών και θυμάτων έχουν αντιστραφεί. Δύο λεπτά αφότου
αποχαιρέτησα τον διοικητή με συνέλαβαν. «Είσαι μία από αυτούς. Τα έγγραφά σου
είναι ψευδή», μου είπαν. Με ανέκριναν σε μία σκηνή επί ώρες. Νεαροί
αξιωματικοί μού θύμισαν επιτιμητικά ότι ενεργούσαν μόνο κατ’ εντολήν του
προέδρου Πούτιν. Παραλείπω τις πιο αηδιαστικές λεπτομέρειες των ανακρίσεων,
γιατί είναι απόλυτα αισχρές. Ήταν όμως αυτές οι λεπτομέρειες ­ που οι
βασανιστές μου δεν μπορούσαν να φανταστούν ­ που παρείχαν τη βασική απόδειξη
ότι όλα όσα μου είχαν πει νωρίτερα οι Τσετσένοι ήταν αληθινά…».

«Αν δούλευες για μας, θα ‘χες τα πάντα. Αλλά ήρθες για να δεις τους λάκκους»

Ο λάκκος. Πριν από λίγες ημέρες, λίγο έξω από το Γκρόζνι, ανακαλύφθηκε ένας μαζικός τάφος Τσετσένων ανταρτών

«…Κάποιες φορές έμπαινε μέσα ένας ανώτερος αξιωματικός, ένας
αντισυνταγματάρχης με σκούρα, βλακώδη μάτια, που μου έλεγε ότι αν φερόμουν
καλά θα είχα “ευνοϊκή μεταχείριση”. Στο μεταξύ, οι “νεώτεροι” ασχολούνταν με
το να αγγίζουν τα πιο ευαίσθητα σημεία: κοιτούσαν τις φωτογραφίες των παιδιών
μου και δεν παρέλειπαν να μου λένε τι θα τους συνέβαινε. Τελικά, ο
αντισυνταγματάρχης που προσπάθησε να με συγκινήσει, λέγοντας ότι ξοδεύει
αδίκως τον χρόνο του, κοίταξε το ρολόι του και είπε: “Πάμε. Θα σε πυροβολήσω”.
Με έβγαλε έξω, στο σκοτάδι. “Έτοιμη ή όχι, έρχομαι”, μου είπε. Ξαφνικά,
ακούστηκε ένας δυνατός κρότος, στριγγλιές, και είδα φλόγες. Φάνηκε να του
αρέσει που με είδε να τρέμω από φόβο. Με είχε οδηγήσει σε κοντινή απόσταση από
τη ζώνη πυρός. “Έλα”, μου είπε. “Εδώ είναι το μπάνιο. Βγάλε τα ρούχα σου”.
Όταν αντιλήφθηκε ότι δεν θα το έκανα, θύμωσε πολύ. “Ένας αντισυνταγματάρχης σε
θέλει με όλη του την καρδιά, πανάθλια σκύλα”, επαναλάμβανε… Ένας άλλος
αξιωματικός, που μου είπε ότι ανήκε στην FSB, μπήκε στο μπάνιο. “Δεν θέλει να
κάνει μπάνιο”, του είπε ο αντισυνταγματάρχης. Ο άλλος, της FSB, ακούμπησε
κάποια μπουκάλια στο τραπέζι και είπε: “Τότε θα την πάρω”. Κάναμε βόλτες στο
σκοτάδι. Τελικά, με διέταξε να κατεβώ τις σκάλες. Ήταν η αποθήκη όπου θα έμενα
μέχρι να με απελευθερώσουν, στις 22 Φεβρουαρίου. Στον τοίχο ένα πόστερ έγραφε
“119ο Παραστρατιωτικό Σύνταγμα”. Ζήτησα να μου απαγγελθούν κατηγορίες. Ή να με
στείλουν φυλακή, όπου θα με επισκέπτονταν συγγενείς μου. “Αποκλείεται. Είσαι
μία από τους ληστοσυμμορίτες. Αν δούλευες για μας, θα ‘χες τα πάντα. Αλλά
ήρθες για να δεις τους λάκκους. Είσαι μια σκύλα…”.

Ο εφιάλτης τελείωσε με μια πτήση στο Μοζντόκ και από εκεί στη Μόσχα. Όλα αυτά
συμβαίνουν στη χώρα μας, εδώ, τώρα. Υπό το υπάρχον Σύνταγμα. Υπό έναν
“θεληματικό” πρόεδρο, εγγυητή. Ενώ το γραφείο του γενικού εισαγγελέα
λειτουργεί ακόμη. Ενώ υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κυβερνητικών
και ανεξάρτητων οργανώσεων, εργάζονται για να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των
πολιτών.

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν λάκκοι, ηλεκτροφόρα καλώδια, “χοροί”, “έτοιμη ή όχι,
έρχομαι”. Και κανείς δεν θα τολμήσει να πει ότι δεν τα είδα, δεν τα άκουσα,
δεν τα άγγιξα. Τα έζησα η ίδια…».

LINKS:

* www.novayagazeta.ru/

* www.guardianunlimited.co.uk/