Τα δάκρυα του Βούδα

Μάταια τους καλούσε να αλλάξουν γνώμη η διεθνής κοινότητα. Μάταια
επιχείρησε να τους μεταπείσει ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν. Οι
Ταλεμπάν δεν υποχώρησαν. Τα δύο γιγαντιαία αγάλματα του Βούδα στο Μπαμιάν
έπεσαν και αυτά θύματα του φανατισμού τους.

Ο Βούδας. Στρατιώτες ξεκουράζονται μπροστά στο κολοσσιαίο άγαλμα έξω από την πόλη Μπαμιάν

«Το θέμα αυτό είναι εσωτερική θρησκευτική μας υπόθεση», δήλωνε χθες ο υπουργός
Εξωτερικών των Ταλεμπάν, Ουακίλ Αχμέντ Μουταουακέλ. «Η καταστροφή των
αγαλμάτων θα ολοκληρωθεί από στιγμή σε στιγμή», προσέθετε ο εκπρόσωπος των
Ταλεμπάν, Αμπντούλ Χάγι Μουτμάεν. Περισσότερα από 1.500 χρόνια ιστορίας
χάθηκαν πίσω από τη σκόνη που σήκωσαν οι εκρήξεις δυναμίτιδας.

Τα δύο γιγαντιαία αγάλματα του Βούδα, που κρίθηκαν «βλάσφημα» και
καταδικάσθηκαν εις θάνατον από τους Ταλεμπάν, ήταν λαξευμένα σε έναν απότομο
βράχο έξω από την πόλη Μπαμιάν. Το ένα είχε ύψος 38 μέτρα και εχρονολογείτο
στον 2ο αιώνα μ.Χ. Το δεύτερο είχε ύψος 53 μέτρα και εχρονολογείτο στον 5ο
αιώνα μ.Χ. Αμφότερα είχαν χαρακτηριστεί από την ΟΥΝΕΣΚΟ «πολιτιστική
κληρονομιά της ανθρωπότητας». Ανήκαν, όμως, στην προϊσλαμική περίοδο, και ως
εκ τούτου «προσέβαλλαν» τα θρησκευτικά συναισθήματα των Ταλεμπάν.

Η απόφαση για την καταστροφή όλων των προϊσλαμικών αγαλμάτων ελήφθη έναν μήνα
αφότου ο ΟΗΕ επέβαλε νέες κυρώσεις κατά των Ταλεμπάν, προκειμένου να τους
αναγκάσει να παραδώσουν τον Σαουδάραβα Οσάμα μπιν Λάντεν, ο οποίος
κατηγορείται για τη βομβιστική επίθεση εναντίον δύο αμερικανικών πρεσβειών. Ο
υπουργός Εξωτερικών των Ταλεμπάν, όμως, απέρριψε τις καταγγελίες που θέλουν
την καταστροφή των αγαλμάτων να αποτελεί ουσιαστικά ένα μέσον εκδίκησης για τη
διεθνή απομόνωση του Αφγανιστάν. «Η απόφαση αυτή δεν έχει πολιτική βάση»,
επέμεινε.

«Είναι ένα εσωτερικό θρησκευτικό ζήτημα», επανέλαβε στον γενικό γραμματέα του
ΟΗΕ, Κόφι Ανάν, στη διάρκεια της συνάντησης που είχαν στο Ισλαμαμπάντ.
Προσθέτοντας ότι η κυβέρνηση των Ταλεμπάν εμμένει στη δέσμευσή της να
καταστρέψει «όλα τα αγάλματα που θεωρεί ειδωλολατρικά».

Η οργάνωση Ισλαμική Διάσκεψη έστειλε χθες αντιπροσωπεία της στο Αφγανιστάν σε
μία ύστατη προσπάθεια τερματισμού της καταστροφής. Μια προσπάθεια που
θεωρείται, ωστόσο, καταδικασμένη.

Η καταστροφή έχει μακρά ιστορία

Η απόφαση της σκληροπυρηνικής ισλαμικής κυβέρνησης του Αφγανιστάν να
καταστρέψει όλα τα αγάλματα της χώρας έχει προκαλέσει την αγανάκτηση της
διεθνούς κοινότητας. Ακόμα και το Πακιστάν, ο στενότερος σύμμαχος των
Ταλεμπάν, τους κάλεσε να επιδείξουν μεγαλύτερη ανεκτικότητα. Η καταστροφή
αγαλμάτων για ιδεολογικούς ή θρησκευτικούς λόγους όμως έχει μακρά ιστορία. Και
δεν περιορίζεται στον μουσουλμανικό κόσμο. Ποιος δεν θυμάται την περίφημη
εικονομαχία του 8ου μ.Χ. αιώνα, τον αγώνα κατά της λατρείας των ιερών εικόνων
και των εικονολατρών;

Άλλο παράδειγμα: στη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα, ο Μάο
Τσετούνγκ ξεκίνησε μία μαζική εκστρατεία με σκοπό να ξεριζώσει το «παλιό» ­
τον παλιό πολιτισμό, τον παλιό τρόπο σκέψης, τις παλιές ιδέες και τις παλιές
συνήθειες.

Στο Θιβέτ, όπου η βουδιστική κοινότητα έδινε μεγάλη έμφαση στα ιερά κειμήλια,
εικόνες και αγάλματα, η εκστρατεία αυτή είχε ιδιαίτερα καταστροφικά
αποτελέσματα.

«Οι Μαοϊστές πίστευαν ότι τα παραδοσιακά σύμβολα και η θρησκευτική ιδεολογία
εμπόδιζαν την οικοδόμηση του νέου Θιβέτ», εξηγεί ο Τσερίνγκ Σακιά, ένας
Θιβετιανός ιστορικός που εργάζεται στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών
Σπουδών του Λονδίνου.

«Η παρουσία των αγαλμάτων υπενθύμιζε το παρελθόν και την αφοσίωση των ανθρώπων
στην παράδοση», λέει. «Ο Μάο συνήθιζε να λέει ότι αν κάνεις κάποιο λάθος, δεν
έχει νόημα να προσπαθείς να το διορθώσεις σταδιακά, πρέπει να το σβήσεις και
να δημιουργήσεις έναν τελείως νέο πολιτισμό. Στη διάρκεια της Πολιτιστικής
Επανάστασης, λοιπόν, έγινε μία προσπάθεια να καταστραφούν όλα τα θρησκευτικά
κειμήλια».

Παραδείγματα καταστροφής θρησκευτικών εικόνων για λόγους ανάλογους με αυτούς
που επικαλούνται σήμερα οι Ταλεμπάν συναντά κανείς και κατά την περίοδο της
αγγλικής μεταρρύθμισης.

«Ήταν ένα είδος εκστρατευτικής προπαγάνδας που διοργανώθηκε με αριστοτεχνικό
τρόπο από τον Τόμας Κρόμγουελ», εξηγεί ο δρ Μάργκαρετ Άστον, ιστορικός και
συγγραφέας του βιβλίου «Οι Εικονοκλάστες της Αγγλίας». Ο «πόλεμος» εναντίον
των θρησκευτικών αγαλμάτων ήταν τόσο λυσσαλέος που ελάχιστα παρόμοια έργα
τέχνης έχουν απομείνει σήμερα στη χώρα.