[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Μπορεί η Ευρώπη να μετεξελιχθεί σε ομοσπονδία; Το κρίσιμο αυτό ερώτημα έχει
αποκτήσει καίρια πολιτική σημασία και επικαιρότητα μετά τις πρόσφατες σχετικές
προτάσεις του υπουργού Εξωτερικών της Γερμανίας J. Fischer. Το ερώτημα ακριβώς
αυτό επιχειρεί να απαντήσει με συστηματικό τρόπο και με εξαντλητική
επιχειρηματολογία ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε και που προκαλεί ήδη έντονα
σχόλια και συζητήσεις. Πρόκειται για το βιβλίο του καθηγητή του Πανεπιστημίου
της Οξφόρδης L. Siedentop με τίτλο «Democracy in Europe»/Δημοκρατία στην
Ευρώπη (Λονδίνο, Allen Lane/Penguin Press, 2000). Όπως γίνεται εμφανές από τον
τίτλο του βιβλίου, ο συγγραφέας εμπνέεται από το κλασικό έργο του Alexis de
Tocqueville «Democracy in America» και, βεβαίως, από την εμπειρία των Ηνωμένων
Πολιτειών στη διαδικασία οικοδόμησης του ομοσπονδιακού συστήματος.

Η απάντηση που δίνει ο συγγραφέας στο ερώτημα συνοψίζεται στην τελευταία
πρόταση του βιβλίου του: «η ομοσπονδία είναι ο ορθός στόχος για την Ευρώπη,
αλλά η Ευρώπη δεν είναι ακόμη έτοιμη για την ομοσπονδία». Και δεν είναι έτοιμη
γιατί απουσιάζουν ορισμένες βασικές προϋποθέσεις που η ανομοιογένεια του
ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου δεν επιτρέπει τουλάχιστον ακόμη τη δημιουργία
τους. (Το θέμα του ευρωπαϊκού χώρου εξετάζεται στο ογκώδες βιβλίο «Ο νέος
ευρωπαϊκός χώρος – Η διεύρυνση και γεωγραφία της ευρωπαϊκής ανάπτυξης» που με
επιμέλεια των καθηγητών Ε. Ανδρικοπούλου και Γρ. Καυκαλά μόλις κυκλοφόρησε από
τις εκδόσεις Θεμέλιο). Άποψή μου είναι ότι, μολονότι η ανάλυση του Siedentop
είναι ιδιαίτερα διεισδυτική, υπερτονίζει ωστόσο το παράδειγμα των ΗΠΑ ως
πρότυπο για την ευρωπαϊκή ομοσπονδία.

Όπως έχουμε επισημάνει επανειλημμένα, η ευρωπαϊκή ομοσπονδία θα έχει καινοτόμο
χαρακτήρα αφού εκ των πραγμάτων θα έχει ως αφετηρία το εθνικό κράτος. Αυτό
όμως που δεν πρέπει να γίνει είναι με οποιοδήποτε ομοσπονδιακό σχήμα να
καταργηθεί το υπερεθνικό, κοινοτικό πρότυπο θεσμικής συγκρότησης της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ομοσπονδιακό σύστημα μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε αυτό
το πρότυπο που θέτει στο επίκεντρο τους υπερεθνικούς θεσμούς και υποτάσσει σε
αυτούς τις εθνικές κυβερνήσεις, ιδιαίτερα τις κυβερνήσεις των ισχυρών
κρατών…

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.