ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Βάτος φλεγόμενη

Καλοκαίρι! Η Ελλάδα καίγεται! Γιατί να μην καεί; Στη θέση των άχρηστων
δρυμών θα φυτρώσουν βίλες και ξενοδοχειακά συγκροτήματα. Αυτό απαιτεί η Νέα
Οικονομία του κ. Ανδριανόπουλου, του κ. Παπαντωνίου και όλων των
εκσυγχρονιστών: τζόγο και υπηρεσίες (γκαρσόνια, καθαρίστριες κ.λπ.).

Η γεωργία και η κτηνοτροφία, αρχαϊκές μορφές οικονομίας, δεν αποδίδουν.
Αντίθετα, πλουτίζεις αγοράζοντας αέρα και πουλώντας αέρα.

Λοιπόν η Ελλάδα καίγεται και οι υπουργοί μας ψυχαγωγούνται στο Ηρώδειο, στην
Επίδαυρο, ή απολαμβάνουν τις ομορφιές της θάλασσας. Άνθρωποι είναι και αυτοί!
Άνθρωπος και εγώ, κάθομαι στην αυλή του σπιτιού μας (χωρίον Κάδρος) και
απολαμβάνω τη μαγεία της μεσαίας λαγκαδιάς της επαρχίας Σελίνου. (Για τους
αγεωγράφητους, όπως εγώ, το Σέλινο είναι μία από τις 5 επαρχίες του Νομού
Χανίων).

Η εν λόγω κατάφυτη λαγκαδιά έχει μήκος περίπου 25 χιλιόμετρα, στο βάθος της
κυλάει ένας μικρός ποταμός, και οι πλαγιές της είναι κατάσπαρτες από
«γειτονιές» (όπου πηγή, εκεί και γειτονιά). Τα χωριά αυτά έζησαν τρεις, αν όχι
τέσσερις χιλιάδες χρόνια. Όπου και αν σκάψεις, θα βρεις μινωικά και ρωμαϊκά
κατάλοιπα. Δεκάδες βυζαντινές εκκλησίες δηλώνουν την ακμή των χωριών κατά τη
βυζαντινή περίοδο και την περίοδο της ενετοκρατίας. Ακόμα και οι Σαρακηνοί
άφησαν τα σημάδια τους, και τα φαντάσματά τους τη νύχτα τρομοκρατούν τις
αγαθές χωρικές και τα παιδιά (τώρα δεν υπάρχουν πια παιδιά!).

Τα ονόματα των χωριών και των δημοτικών σχολείων δίνουν ένα μέτρο του άλλοτε
ανθρώπινου πλούτου. Καταγράφω λοιπόν τα ονόματα των σχολείων: Παλαιόχωρας,
Ανύδρων, Στράτων, Προδρομίου, Τσαλιανών, Σπανιάκου, Καλάμου, Κάδρους,
Κακοδικίου, Κουλουρίδας, Πλεμενιανών, Δρυών, Καντάνου, Φλωρίων. Δεκατέσσερα
σχολεία. Τα 12 είναι σήμερα κλειστά και ερειπωμένα. Η κοινότητά μου (η τέως,
πλέον, βυζαντινή κοινότητα Κακοδικίου), είχε τρία σχολεία. Σήμερα, αν δεν κάνω
λάθος, δεν έχει ούτε έναν μαθητή του Δημοτικού.

Τι έγινε λοιπόν; Έπεσε πανούκλα και χάθηκαν οι άνθρωποι; Πανούκλα ερχόταν σε
άλλες εποχές. Επίσης οι ντόπιοι σφάζονταν από Ρωμαίους, Σαρακηνούς, Ενετούς,
Τούρκους και Γερμανούς. Όμως, όπως λέει και ο Μακρυγιάννης, πάντα έμενε κάποια
μαγιά.

Τι έγινε λοιπόν; Το Σέλινο ήταν σχεδόν αυτάρκης περιοχή: λάδι (κύριο προϊόν),
δημητριακά, κτηνοτροφία, μελισσοκομία, οπωρικά, άφθονα νερά και αντίστοιχα
λαχανικά. Ο μαρξίζων και ο εκσυγχρονιστής θα μορφάσουν περιφρονητικά: Κλειστή,
καθυστερημένη οικονομία! Χαμηλή παραγωγικότητα! Χαμηλό επίπεδο παραγωγικών
δυνάμεων! Σωστά! Αλλά τα χωριά έζησαν επί αιώνες και εδημιούργησαν πολιτισμό
με μορφές τέχνης και με ηθικές αξίες ­ όχι τον πολιτισμό της τηλεόρασης, των
«ημίγυμνων τίγρεων» (Ελύτης), του ποδοσφαίρου και των… πάνελ!

Και μετά ήλθαν, όχι «οι μέλισσες»! Η καπιταλιστική ανάπτυξη! Η καπιταλιστική
ανάπτυξη απαιτούσε εργατικά χέρια. Οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις, δεξιές και
κεντρώες, φρόντισαν λοιπόν να προλεταριοποιήσουν την εργατική δύναμη της
υπαίθρου. Η συνταγή ήταν απλή: Χαμηλές τιμές των αγροτικών προϊόντων, υψηλές
των βιομηχανικών. Πληρωμή δηλαδή της εργατικής δύναμης κάτω από την αξία της.
Ταυτόχρονα: εγκατάλειψη των χωριών. Δρόμοι, τηλέφωνο, γιατρός, συχνά δάσκαλος,
συνήθως σπάνιζαν, κυρίως στα ορεινά και στα ημιορεινά χωριά. Έτσι, μετά το
1950 άρχισαν να αδειάζουν τα χωριά της Ελλάδας. Οι νέοι έπαιρναν τον δρόμο
προς την Αθήνα και τις άλλες πόλεις, ή τους δρόμους προς τη Γερμανία, την
Αμερική, την Αυστραλία…

Έτσι συνετελέσθη το καραμανλικό θαύμα. Και μετά ήρθε η νέα κοσμογονία της
χούντας, και τέλος ο «σοσιαλιστικός» εκσυγχρονισμός του ΠΑΣΟΚ και της ΕΟΚ. Δεν
είμαι εναντίον της επιστημονικής, της τεχνολογικής και της οικονομικής
ανάπτυξης. (Εδώ ακόμα και ο κ. Χριστόδουλος, και ο πάλαι ποτέ συναγωνιστής μου
Ράμφος, δηλώνουν εκσυγχρονιστές, και αυτό εδώ το άρθρο στάλθηκε από το Κάδρος
στην εφημερίδα με e-mail…). Αλλά η ανάπτυξη και ο εκσυγχρονισμός δεν είναι
κοινωνικά ουδέτερες διαδικασίες. Θα ήμουν συνεπώς υπέρ μιας ανάπτυξης που θα
σεβόταν τη φύση και τους ανθρώπους. Είμαι εναντίον της κεφαλαιοκρατικής
ανάπτυξης στην εποχή των υπερεθνικών μονοπωλίων, που έχει ως θεμελιώδη σχέση
τον γενικευμένο ανταγωνισμό ­ τον πόλεμο όλων εναντίον όλων.

Να αναπτυχθούμε λοιπόν και να εκσυγχρονιστούμε με δρόμους, αεροδρόμια, μετρό,
με τον μισό πληθυσμό στο Λεκανοπέδιο, με αεριτζίδικα και μη παραγωγικά
επαγγέλματα, με τον πολιτισμό του Ι.Χ., του ποδοσφαίρου και της γκλαμουριάς.

Η βάτος της Παλαιάς Διαθήκης καιγόταν και παρέμενε χλωρά! Η κάποτε παραγωγική
ύπαιθρος της χώρας, εγκαταλελειμμένη, γέμισε βάτους. Βάτους που καίγονται!

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.