Πόλεμος στο τσιγάρο

Δύο μέτωπα εναντίον των καπνοβιομηχανιών ανοίγει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ένα
αφορά την υγεία και το άλλο στο λαθρεμπόριο τσιγάρων.

Είναι, άραγε, πιθανό να εκδοθεί στην Ευρώπη μία δικαστική απόφαση όπως εκείνη
που εκδόθηκε στις 14 Ιουλίου στη Φλώριδα των ΗΠΑ, η οποία καταδίκαζε τις
καπνοβιομηχανίες στην καταβολή προστίμων ύψους 145 δισ. δολαρίων; Όχι σήμερα,
αλλά πάντως σίγουρα στο άμεσο μέλλον. Πριν από το τέλος του έτους, η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή θα έχει αναθεωρήσει ριζικά την οδηγία του 1985, η οποία καθόριζε τους
όρους του παιχνιδιού ανάμεσα στις επιχειρήσεις και τα «θύματά» τους. Αυτή η
αναθεώρηση αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο ­ και όχι μόνο όσον αφορά τα
προϊόντα καπνού ­ σε διαδικασίες «αμερικανικού τύπου».

Κοινωνικό κόστος

Αμερικανοκαναδική μεθόριος. Λαθρέμποροι περνούν με το εμπόρευμά τους τον ποταμό Ρακέτ

Ο στόχος που επιδιώκουν οι Βρυξέλλες είναι να μεταφερθεί στις επιχειρήσεις
μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης, ώστε να αναλάβουν το «κοινωνικό κόστος» που
προκύπτει από τη χρήση των προϊόντων τους. Έτσι, η ευρωπαϊκή νομοθεσία
αναμένεται να υιοθετήσει συλλογικές διαδικασίες ­ «μαζικές αγωγές» των θυμάτων
­, όπως εκείνες που υποχρεώθηκαν να αντιμετωπίσουν οι αμερικανικές
καπνοβιομηχανίες. Με λίγα λόγια, οι καπνοβιομηχανίες θα είναι δυνατόν να
θεωρούνται εκ των προτέρων υπεύθυνες για τις βλάβες που προκαλεί στην υγεία η
κατανάλωση των προϊόντων τους.

Ήδη, από το 1999, η Πράσινη Βίβλος προβλέπει την υιοθέτηση ειδικών μέτρων τα
οποία θα διευκολύνουν την προσφυγή των θυμάτων στη Δικαιοσύνη, συγκεκριμένα με
«συλλογικές δράσεις», δηλαδή κάτι ανάλογο των «μαζικών αγωγών» οι οποίες
γονάτισαν τις αμερικανικές καπνοβιομηχανίες. Αυτές οι συλλογικές διαδικασίες
απουσιάζουν σήμερα από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Κάτι που θα μπορούσε να
ευαισθητοποιήσει περισσότερο τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε αυτό το πρόβλημα
είναι οι τεράστιες οικονομίες που αναμένεται να προκύψουν από τη μετακύλιση
του κοινωνικού κόστους στις καπνοβιομηχανίες. Το φθινόπωρο, η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή θα εκφράσει την οριστική γνωμοδότησή της και οι Δεκαπέντε θα πρέπει
μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου να πάρουν θέση για το σχέδιο της νέας οδηγίας.

Συνέπειες

Το κοινωνικό κόστος από τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος είναι δύσκολο
να υπολογιστεί. Σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Παρισιού-Ι, Πιερ
Κοπ, θα πρέπει να προσμετρηθούν σε αυτό οι δαπάνες για την υγεία (νοσοκομειακή
και ιατρική περίθαλψη), οι απώλειες εισοδήματος από τον πρόωρο θάνατο ατόμων ή
από τη νοσηλεία τους, οι απώλειες των υποχρεωτικών εισφορών, οι απώλειες
παραγωγής από την εργασία τους, οι δαπάνες σε σχέση με τις πυρκαγιές των δασών
που αποδίδονται σε αναμμένα τσιγάρα, καθώς και οι δαπάνες των κρατικών
προγραμμάτων ενημέρωσης του κοινού. Συνολικά, υπολογίζει ο καθηγητής Κοπ, το
κόστος ξεπερνάει το 1,3 δισ. ευρώ, ποσό που αναλογεί στο 1,1% του ακαθάριστου
εγχώριου προϊόντος της Γαλλίας. Αυτός ο υπολογισμός προσεγγίζει παρόμοιο
υπολογισμό που έχουν κάνει Βρετανοί ειδικοί, σύμφωνα με τους οποίους το
κοινωνικό κόστος του καπνίσματος ανέρχεται σε 1,5 δισ. ευρώ στη Βρετανία.

Αγωγές και για το… λαθρεμπόριο

Ιταλία. Ταχύπλοο της υπηρεσίας δίωξης οικονομικού εγκλήματος εν δράσει εναντίον λαθρεμπόρων τσιγάρων

Ανοίγοντας άλλο ένα μέτωπο κατά των καπνοβιομηχανιών, αυτή τη φορά των
αμερικανικών, η Ευρωπαϊκή Ένωση υποσχέθηκε προχθές να ασκήσει αγωγές εναντίον
των καπνοβιομηχανιών προκειμένου να ανακτήσει ένα μέρος από τα τεράστια έσοδα
που χάνει κάθε χρόνο λόγω του λαθρεμπορίου τσιγάρων.

Η απόφαση, που κλιμακώνει τον ευρωπαϊκό «πόλεμο» κατά των καπνοβιομηχανιών,
έρχεται ύστερα από νέα στοιχεία, τα οποία, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες,
αποδεικνύουν την εμπλοκή των εταιρειών σε μεγάλες απάτες. Περίπου 60 δισ.
τσιγάρα εισάγονται λαθραία κάθε χρόνο στην Ευρώπη, γεγονός που σημαίνει
τεράστιες απώλειες εσόδων για τις ευρωπαϊκές χώρες. Μόνο στη Βρετανία, σύμφωνα
με την εφημερίδα «Ιντιπέντεντ», οι ετήσιες απώλειες ανέρχονται σε 3,8 δισ.
ευρώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις των βρετανικών τελωνείων. Το λαθρεμπόριο
πραγματοποιείται καθώς τα τσιγάρα βρίσκονται εν διελεύσει (transit) από τον
τόπο παραγωγής στον τόπο πωλήσεώς τους. Μεγάλα λιμάνια, όπως η Αμβέρσα του
Βελγίου, επωφελούνται από την προσωρινή μη επιβολή δασμών και φόρου
προστιθέμενης αξίας κατά τη διαδικασία transit. Έτσι, τα τσιγάρα αγοράζονται
σε τιμή που αντιπροσωπεύει ένα μικρό κλάσμα της αγοραίας αξίας τους, εξάγονται
πάλι και επανεισάγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τεράστιο κέρδος για τους
λαθρεμπόρους. Τι γίνεται όμως όταν οι λαθρέμποροι είναι οι ίδιες οι
καπνοβιομηχανίες;