ΔΡΟΜΟΙ

Το μυστικό…

… της σύγχρονης οικονομίας λέει ότι ανακάλυψε ο αρθρογράφος της
εφημερίδας «Ουάσιγκτον Ποστ» Ρόμπερτ Σάμουελσον. Το μυστικό λοιπόν είναι ότι
κανείς δεν την καταλαβαίνει. Ούτε ο πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ
Άλαν Γκρίνσπαν. Ούτε ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Λόρενς Σάμερς. Ούτε η
«μάντισσα» της Γουώλ Στρητ Άμπι Τζόζεφ Κόεν. Ο κόσμος ακούει τους χρησμούς
τους και πίσω από αυτούς προσπαθεί να διακρίνει κάποια αχτίδα φωτός. Είναι οι
ειδικοί. Όμως, πολύ πιο σημαντικά από αυτά που γνωρίζουν ίσως αποδειχτούν
εκείνα που δεν γνωρίζουν.

Η άγνοια…

… μπορεί να αποδειχτεί μια πανίσχυρη δύναμη. Τα σενάρια για το μέλλον
της οικονομίας πότε ανεβάζουν και πότε κατεβάζουν τις αγορές. Τα σενάρια
μπορεί να είναι αντιφατικά. Μα αν ο κόσμος δεν ξέρει τι να πιστέψει,
οποιοδήποτε σενάριο μπορεί να γίνει πιστευτό. Λέγοντας βέβαια κανείς πως ο
Γκρίνσπαν και οι άλλοι δεν καταλαβαίνουν την οικονομία, δεν σημαίνει πως δεν
ξέρουν τίποτα. Συχνά, οι οικονομολόγοι κάνουν αναλύσεις που ρίχνουν άπλετο φως
στις περασμένες οικονομικές τάσεις. Εκεί που δυσκολεύονται είναι στην πρόβλεψη
των μεγάλων οικονομικών αναταράξεων. Ένας λόγος γι’ αυτό είναι η προοδευτική
κατάρρευση του κλασικού μοντέλου (ή θεωρίας) για το πώς λειτουργεί η
οικονομία. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, η οικονομία έχει μια δεδομένη
παραγωγική ικανότητα. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτή την ικανότητα μέσω της
κατανάλωσης, η οποία εξαρτάται από τους μισθούς και τα κέρδη. Η συνολική
κατανάλωση (ζήτηση) αντιστοιχεί πάντα στην παραγωγική ικανότητα (προσφορά). Αν
η κατανάλωση επιταχυνθεί, προκαλείται πληθωρισμός. Αυτό μπορεί να φέρει ύφεση,
γιατί η κεντρική τράπεζα θα υποχρεωθεί να αυξήσει τα επιτόκια για να
συγκρατήσει τον πληθωρισμό. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, η σταθερότητα της
οικονομίας εξαρτάται από την εξασφάλιση μιας σχετικής ισορροπίας μεταξύ
προσφοράς και ζήτησης.

Το πρόβλημα…

… είναι ότι σήμερα είναι δύσκολο να μετρηθούν η προσφορά και η
ζήτηση. Οι νέες τεχνολογίες έχουν αυξήσει εντυπωσιακά την παραγωγική
ικανότητα. Όμως, στο παλιό μοντέλο οι παραγωγικές τάσεις είχαν διάρκεια. Με
τις νέες τεχνολογίες προχωρούν με «σπασμούς». Στο παλιό μοντέλο, πίστευαν ότι
αν η ανεργία έπεφτε κάτω του 5,5-6% θα έφερνε πληθωρισμό. Από το 1998, η
ανεργία στην Αμερική είναι κάτω του 4,5%, χωρίς πληθωρισμό. Πού βρίσκεται
άραγε σήμερα το επικίνδυνο όριο; Στο παλιό μοντέλο, το αμερικανικό εμπόριο
περιοριζόταν στο 9% του ΑΕΠ. Με την παγκοσμιοποίηση έχει φτάσει στο 24%, κάτι
που αφήνει την αμερικανική οικονομία περισσότερο εκτεθειμένη στις διεθνείς
οικονομικές μεταβολές. Όσο για τα χρηματιστήρια, που σήμερα τροφοδοτούν το
βαλάντιο του καταναλωτικού κοινού, το παλιό μοντέλο δεν τους αφιέρωνε παρά
μερικές «υποσημειώσεις». Πώς θα αντιδράσει όμως αυτό το κοινό στις ολοένα και
πιο πιθανές χρηματιστηριακές κρίσεις;

Το καλό…

… με τη δεκαετία του 1990 ήταν πως επιφύλαξε μόνο ευχάριστες
εκπλήξεις. Όμως, οι εκπλήξεις μπορεί να μην είναι πάντα ευχάριστες. Η
τεχνολογία μπορεί να απογοητεύσει. Η παγκοσμιοποίηση μπορεί να προκαλέσει
κρίσεις. Ακόμη και τα καλύτερα οικονομικά μυαλά δεν έχουν καταφέρει να
συνδυάσουν σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο τους νέους παράγοντες της οικονομίας:
την τεχνολογία, την παγκοσμιοποίηση και τις χρηματοοικονομικές αγορές. Δεν τα
κατάφεραν, γιατί κάτι τέτοιο είναι δύσκολο να γίνει. Δεν ξέρουν αν αυτοί οι
παράγοντες θα κάνουν μακροπρόθεσμα την οικονομία λιγότερο ή περισσότερο
ασταθή. Δεν το ξέρουν αλλά δεν το ομολογούν. Το κρατούν μυστικό.