ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το φάντασμα του Σουμπέτερ

Στο Χρηματιστήριο: οι πολίτες είναι απροστάτευτοι απέναντι στις διακυμάνσεις της αγοράς

Οι ιδρυτές της σοσιαλδημοκρατίας ήξεραν καλά ότι ο καπιταλισμός είναι ένα
ατίθασο θηρίο και ότι το ανεβοκατέβασμα των αγορών δεν αποτελεί την εξαίρεση,
αλλά τον κανόνα. Ο μεγάλος Αυστριακός οικονομολόγος Γιόζεφ Σουμπέτερ είχε
άλλωστε προειδοποιήσει εδώ και μισό αιώνα ότι ο αχαλίνωτος καπιταλισμός φέρνει
μια θύελλα δημιουργικής καταστροφής στην οικονομία. Το περίεργο είναι ότι οι
σημερινοί οπαδοί της ελεύθερης αγοράς, φιλελεύθεροι ή σοσιαλδημοκράτες,
θυμούνται από την παραπάνω φράση μόνο το «δημιουργική» και ξεχνούν το
«καταστροφή». Έχουν πειστεί ότι εάν οι παγκόσμιες αγορές αφεθούν να
λειτουργήσουν χωρίς κυβερνητικές παρεμβάσεις, θα οδηγήσουν την ανθρωπότητα σε
μια αδιάκοπη ευημερία. Η θύελλα που περιέγραφε ο Σουμπέτερ έχει μετατραπεί σε
απαλό αεράκι, λένε στους ψηφοφόρους τους. Ο καλύτερος μηχανισμός για την
εξασφάλιση των συντάξεων είναι το χρηματιστήριο. Προς τι λοιπόν οι τόσες
αντιδράσεις για τη συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους;

Μια γερή κρίση της Ουώλ Στρητ είναι αρκετή για να διαλύσει όλους αυτούς τους
μύθους, επισημαίνει στο περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν» ο Τζων Γκρέι, καθηγητής
Ευρωπαϊκής Σκέψης στο London School of Economics. Τα δύο ή τρία τελευταία
χρόνια, εκατομμύρια Αμερικανοί όχι μόνο σταμάτησαν να αποταμιεύουν για το
μέλλον τους, αλλά δανείστηκαν τεράστια χρηματικά ποσά για να αγοράσουν
υπερτιμημένες μετοχές. Έκτισαν έτσι μια χάρτινη παρουσία, χωρίς να
συνειδητοποιούν ότι το κλίμα πλούτου και χλιδής που θυμίζει «Μεγάλο Γκάτσμπυ»
μπορεί πολύ εύκολα να δώσει τη θέση του στη φτώχεια και τη μιζέρια που
περιγράφει ο Μπάσμπυ Μπέρκλεϋ στους «Χρυσοθήρες».

Είναι αλήθεια ότι οι νέες τεχνολογίες μεταμορφώνουν ριζικά την οικονομία. Η
ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου ασκεί μια ισχυρή αποπληθωριστική πίεση στις
επιχειρήσεις. Οι οικονομικές αλλαγές είναι τόσο απότομες, ώστε η έννοια της
μακρόχρονης σταδιοδρομίας ανήκει πλέον στο παρελθόν. Βρισκόμαστε απ’ όλες τις
απόψεις σε μια νέα οικονομική περίοδο. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι οι
επιχειρηματικοί κύκλοι έχουν εξαφανιστεί και ότι οι «φούσκες» της αγοράς δεν
σκάνε πια. Η οικονομική ιστορία δεν έχει τελειώσει. Πέρασε απλώς σε άλλη φάση.

Το πρόβλημα με τη σκέψη της σύγχρονης κεντροαριστεράς, γράφει ο Τζων Γκρέι,
δεν είναι ο ισχυρισμός της ότι οι σοσιαλδημοκρατικές στρατηγικές του
παρελθόντος είναι ξεπερασμένες. Αυτό είναι γεγονός. Η πολιτική που έρχεται
όμως να αντικαταστήσει αυτές τις στρατηγικές δεν παρέχει στους πολίτες κανένα
μέσο για να αντιμετωπίσουν μια παρατεταμένη επιβράδυνση της ανάπτυξης. Τους
προσφέρει απλώς κίνητρα για να κάνουν ριψοκίνδυνες επενδύσεις. Τους αναγκάζει
να διακινδυνεύσουν τα χρήματά τους στις αγορές, μέσω των ιδιωτικών
συνταξιοδοτικών ταμείων, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι οι κρατικές συντάξεις
δεν είναι εξασφαλισμένες. Κι αν το σύστημα καταρρεύσει και βρεθούν στο δρόμο,
το λάθος θα είναι δικό τους.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η σημερινή οικονομία έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο
κερδοσκοπικό κεφάλαιο, όπου οι περιουσίες των πολιτών εξαρτώνται από τις
διακυμάνσεις των αγορών. Η εικόνα, ομολογουμένως, δεν θυμίζει και πολύ σοσιαλδημοκρατία.