Σερφάροντας στο Ίντερνετ αφήνουμε ίχνη που αποκαλύπτουν μυστικά…

Ο καθένας μπορεί να αποθηκεύσει ό,τι νομίζει ότι χρειάζεται, στον σκληρό του δίσκο. Εκεί, θα είναι ασφαλές, μακριά από «κατασκοπευτικά βλέμματα» ή «περίεργους» διαχειριστές. Με το Internet όμως, όλα αλλάζουν

Μήπως τελικά ο «Μεγάλος Αδερφός» είναι το ίδιο το δίκτυο; Σερφάροντας,
ταξιδεύοντας από site σε site ή συνομιλώντας με φίλους ­ γνωστούς ή άγνωστους
­ μέσω e-mail ή chat rooms, αφήνουμε πίσω… ίχνη -σημάδια, που, αν
συνδυαστούν, αναλυθούν και επεξεργαστούν, αποκαλύπτουν όχι μόνο την ταυτότητά
μας, αλλά και ένα πλήρες προφίλ, με τα προσωπικά μας ενδιαφέροντα, τις
καταναλωτικές μας συνήθειες ή ακόμη και τα… ετήσια εισοδήματά μας.

Η ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων στο Internet αποτελεί το κυρίαρχο θέμα
συζήτησης μεταξύ ειδικών, ακαδημαϊκών και στελεχών εταιρειών ηλεκτρονικού
εμπορίου σε Αμερική και Ευρώπη. Πρόσφατα μάλιστα, οι άμεσα ενδιαφερόμενοι
συναντήθηκαν στο Τορόντο του Καναδά, στη διάρκεια ενός πολυήμερου συνεδρίου,
σχετικά με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, την ελευθερία και την ασφάλεια των
προσωπικών στοιχείων.

Ο «διαχειριστής»

«Στην εποχή του Διαδικτύου, υπάρχει ένας επικεφαλής, ο “διαχειριστής” του
όποιου δικτύου (system administration) ο οποίος έχει την άνεση και την
ικανότητα να “κρυφοκοιτά” όποια στιγμή θέλει, να καταγράφει τις κινήσεις μας
στο Internet ή να διαβάζει τα μηνύματα που δεχόμαστε ή στέλνουμε στο
ηλεκτρονικό μας ταχυδρομείο. Κι όχι μόνο δεν διώκεται γι’ αυτό, αλλά,
αντίθετα, νομιμοποιείται από την ίδια τη δομή και την οργάνωση του δικτύου».
Με τα λόγια αυτά, περιέγραψε την κατάσταση, στη διάρκεια της εισήγησής του στο
συνέδριο του Τορόντο, ο Whit Diffie, ένας από τους ανθρώπους που ανακάλυψαν
τις σύγχρονες μεθόδους κρυπτογράφησης, τη μοναδική μέχρι στιγμής δικλείδα
ασφαλείας για την ανταλλαγή «ευαίσθητων» πληροφοριών και στοιχείων μέσω του
Internet.

Με τους προσωπικούς υπολογιστές, τα πράγματα είναι απλά. Ο καθένας μπορεί να
αποθηκεύσει ό,τι νομίζει ότι χρειάζεται, στον σκληρό του δίσκο. Εκεί, θα είναι
ασφαλές, μακριά από «κατασκοπευτικά βλέμματα» ή «περίεργους» διαχειριστές. Με
το Internet όμως, όλα αλλάζουν. Από τη στιγμή που χιλιάδες άνθρωποι έχουν
πρόσβαση στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο μέσω ενός web site, έχουν αποδεχθεί πως
οι ιδιοκτήτες και διαχειριστές του site αυτού θα γνωρίζουν λεπτομέρειες για τη
ζωή του (όσες τουλάχιστον έχουν γράψει οι ίδιοι, συμπληρώνοντας την ειδική
φόρμα εγγραφής ­ συνήθως ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, ηλικία, επάγγελμα), ενώ τα
e-mail που θα στέλνουν και θα δέχονται, θα αποθηκεύονται σε έναν κεντρικό
server (σε μια… ντουλάπα κοινή για όλους) και όχι σε κάποιον δικό τους
σκληρό δίσκο (σε κάποιο προσωπικό «συρτάρι» δηλαδή).

Η καταγραφή

Ακόμη όμως κι αν αποφύγει κανείς τις… εγγραφές, το Web mail και τις ποικίλες
δωρεάν υπηρεσίες που προσφέρονται μέσω του Internet, με αντάλλαγμα… «δυο
λόγια για ‘σας»… ακόμη και τότε, το δίκτυο έχει τρόπους να παρακολουθεί τις
κινήσεις μας. Από τις διευθύνσεις των sites που επισκεπτόμαστε, μέχρι τη
διεύθυνση του ηλεκτρονικού μας ταχυδρομείου και τα… τεχνικά χαρακτηριστικά
του υπολογιστή που χρησιμοποιούμε, όλα καταγράφονται, τη στιγμή μάλιστα που
όλοι εμείς νομίζουμε πως σερφάρουμε ανώνυμοι και ασφαλείς.

Και όλα αυτά, χωρίς καμία «υπηρεσία ασφαλείας» (όπως η αντίστοιχη «Secret
Service» των Ηνωμένων Πολιτειών) να θελήσει να… κινήσει τα νήματα. Γιατί, αν
το θελήσει, ο κλοιός της αστυνομικής κατασκοπίας στενεύει επικίνδυνα,
φτάνοντας ακόμη πιο βαθιά στην προσωπική μας ζωή. Στις ΗΠΑ τουλάχιστον, το FBI
δεν θα διστάσει να το κάνει. Το παραδέχθηκε μάλιστα και ένας εκπρόσωπός του
στο συνέδριο του Τορόντο, επιβεβαιώνοντας στο απόλυτο τις προβλέψεις του
George Orwell στο 1984: «Αν πρόκειται να υπάρξει “Μεγάλος Αδερφός” στις ΗΠΑ,
θα είμαστε εμείς. Θα είναι το FBI», είπε πριν από μερικές ημέρες ο Paul
George, και φυσικά η δήλωσή του κατεγράφη αμέσως. Εξήγησε βέβαια, πως η όποια
παρακολούθηση θα γίνεται πάντα μέσα στα όρια του νόμου, «’Αλλωστε, υπάρχουν
πολύ χειρότερα πράγματα να πάθει κανείς από το να μην έχει απόλυτο δικαίωμα
στην προστασία των προσωπικών του στοιχείων. Μπορεί να δολοφονηθεί… Μπορεί
να τον κλέψουν ή να τον βιάσουν…».

Ηλεκτρονικές συμβάσεις για την αξιοποίηση των προσωπικών δεδομένων

Το να συμπληρώσει κανείς τα προσωπικά του στοιχεία, ως αντάλλαγμα για δωρεάν
υπηρεσίες που προσφέρονται μέσω του Internet, αποτελεί πάγια τακτική πολλών ­
ελληνικών και μη ­ web sites. Ορισμένοι από τους ιδιοκτήτες των sites αυτών
δηλώνουν σαφώς και εξ αρχής την πρόθεσή τους να αξιοποιήσουν τα προσωπικά
δεδομένα που θα συγκεντρώσουν για διαφημιστικούς, εμπορικούς ή στατιστικούς
σκοπούς, ζητώντας την υπογραφή μιας «σύμβασης». Άλλοι πάλι το αφήνουν να
εννοηθεί. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του site της ΠΑΝΑΦΟΝ (http://www.pan.gr), όπου για να αποκτήσει κανείς
τη δυνατότητα δημιουργίας μιας προσωπικής σελίδας με τις ειδήσεις που τον
ενδιαφέρουν, θα πρέπει να δεχθεί μεταξύ άλλων πως η εταιρεία «θα διατηρεί σε
αρχείο και θα επεξεργάζεται τυχόν προσωπικά δεδομένα μου που θα έρθουν εις
γνώσιν της», πως «μπορεί να διαβιβάζει τα προσωπικά δεδομένα στις συνδεδεμένες
με αυτή επιχειρήσεις, εφόσον τούτο επιβάλλεται από λόγους λειτουργικής και
μηχανογραφικής εξυπηρέτησης της συναλλακτικής σχέσης μας ή για στατιστικούς ή
ιστορικούς λόγους» και πως «τα προσωπικά δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των
στοιχείων συναλλακτικής συμπεριφοράς, επιτρέπεται να ανακοινώνονται προς
τρίτους (…) με σκοπό την εκτέλεση συναλλαγών μέσω διατραπεζικών συστημάτων,
την προστασία της τραπεζικής πίστης, καθώς και τη διαφημιστική προβολή των
προϊόντων της εταιρείας ή συνδεδεμένων με αυτή επιχειρήσεων, την έρευνα αγοράς
ή άλλη παρόμοια δραστηριότητα…». Πριν αποδεχθεί τη σύμβαση, ο ενδιαφερόμενος
ενημερώνεται πως «σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή διατηρεί το δικαίωμα
ενημέρωσης ή και αντίρρησης στην περαιτέρω επεξεργασία των στοιχείων μου βάσει
του άρθρου 13 του νόμου 2472/97».

Κανείς δεν είναι ανώνυμος στο δίκτυο

Μπορεί σερφάροντας κανείς στο Internet να αισθάνεται ασφαλής και ανώνυμος,
στην πραγματικότητα όμως δεν είναι. Υπάρχουν πολλοί τρόποι το Δίκτυο να μάθει
σχεδόν τα πάντα για εσάς. Προσωπικές πληροφορίες ή στοιχεία για τις
δραστηριότητές σας συγκεντρώνονται χωρίς να το παίρνει κανείς είδηση και ­
φυσικά ­ χωρίς την άδειά σας.

COOKIES

Τα cookies επιτρέπουν στους χειριστές των ηλεκτρονικών σελίδων στο Internet να ελέγχουν πόσες επισκέψεις δέχθηκαν από τον ίδιο τον χρήστη. Δείχνουν, δηλαδή, πόσες φορές έχετε επισκεφθεί τη σελίδα και ποια από τα περιεχόμενά της σας ενδιαφέρουν περισσότερο.

Μόνο… μπισκότα δεν είναι. Ένα cookie είναι μια πληροφορία που στέλνει ένα
web site στο πρόγραμμα πλοήγησης (browser) που χρησιμοποιείτε, από το πρώτο
κιόλας λεπτό που θα βρεθείτε στις ηλεκτρονικές του σελίδες. Αμέσως μόλις
δεχθεί αυτή την πληροφορία, ο browser την αποθηκεύει στον σκληρό δίσκο (εκτός
και αν έχει ρυθμιστεί έτσι ώστε να μη δέχεται cookies). Κάθε φορά που θα
χρησιμοποιείτε τον υπολογιστή σας για να επισκεφθείτε το ίδιο site, ο browser
θα στέλνει την αποθηκευμένη πληροφορία πίσω στο web site.

Τα cookies επιτρέπουν στους χειριστές των ηλεκτρονικών σελίδων στο Internet να
ελέγχουν πόσες επισκέψεις δέχθηκαν από τον ίδιο τον χρήστη. Δείχνουν, δηλαδή,
πόσες φορές έχετε επισκεφθεί τη σελίδα και ποια από τα περιεχόμενά της σας
ενδιαφέρουν περισσότερο. Παρ’ όλο που τα cookies, σε κανονικές συνθήκες, δεν
μπορούν να πουν πολλά για την ταυτότητά σας, είναι δυνατόν να σας
«αποκαλύψουν», αν συνδυαστούν με άλλα προσωπικά σας στοιχεία. Αν για
παράδειγμα, κατά την επίσκεψή σας σε ένα site δώσετε τα προσωπικά σας στοιχεία
για να αγοράσετε κάτι ή για να εγγραφείτε σε κάποια υπηρεσία, τότε είναι
πιθανό τα cookies να χρησιμοποιηθούν για να «χτίσουν» σιγά σιγά το προφίλ σας,
να περιγράψουν τις αγοραστικές σας συνήθειες ή τα ενδιαφέροντά σας.

ΗΤΤΡ

Κάθε φορά που μεταφέρεστε από ένα web site σε μια σελίδα του, μεταφέρονται
μαζί σας και ορισμένες πληροφορίες που σας αφορούν. Με τον τρόπο αυτό μπορούν
και εντοπίζονται τα… ίχνη σας, στη διάρκεια της πλοήγησής σας στο Δίκτυο. Οι
πληροφορίες που κατά κανόνα μεταφέρονται αφορούν το πού βρισκόσασταν και το
πού θέλετε να πάτε. Μαζί μ’ αυτές, τις σχετικά ανώδυνες πληροφορίες όμως,
μπορεί να βρεθούν επίσης η διεύθυνση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή η
διεύθυνση από το προηγούμενο web site που είχατε επισκεφθεί. Το αν θα
μεταφερθούν ή όχι αυτές οι πληροφορίες, θα εξαρτηθεί από τις ρυθμίσεις που
έχετε κάνει στον υπολογιστή σας. Μπορείτε να ελέγξετε τα… ίχνη που αφήνετε
πίσω σας, όσο σερφάρετε στο Internet, με μια επίσκεψη στη διεύθυνση: http://www.uiuc.edu/cgi-bin/info.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ (BROWERS)

Όλα σχεδόν τα προγράμματα πλοήγησης (από τα πιο διάσημα, όπως το Netscape ή το
Internet Explorer, μέχρι τα «χαμηλών τόνων» Mosaic ή Lynx) έχουν κατά καιρούς
κατηγορηθεί για «κενά ασφαλείας», τα οποία επιτρέπουν σε χάκερ ή σε χειριστές
διαφόρων web site να αποκτούν πρόσβαση στα προσωπικά σας στοιχεία, ενώ
σερφάρετε στο Internet. Τα κενά αυτά έχουν τη μορφή τεχνολογικών
«δυσλειτουργιών», προβλημάτων τα οποία συνήθως επιδιορθώνονται από τις
εταιρείες, οι οποίες προσφέρουν τα «διορθωτικά» προγράμματα μέσω του Internet.
Ο μόνος ενδεδειγμένος τρόπος προστασίας από αυτή τη συγκεκριμένη απειλή είναι
η διαρκής ενημέρωση για τα «security bugs» που απειλούν το πρόγραμμα
πλοήγησης.

Ε-MAIL

Τα μηνύματα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο μοιάζουν περισσότερο με… καρτ ποστάλ
παρά με γράμματα, κλεισμένα μέσα σ’ έναν φάκελο. Οποιοσδήποτε παρεμβάλλεται
στη διαδικασία αποστολής και λήψης ηλεκτρονικών μηνυμάτων μπορεί να έχει
πρόσβαση σε αυτά, να τα ανοίξει και να τα διαβάσει. Εκτός αν δεν πρόκειται
για… κείμενα. Αν θέλει κανείς τα μηνύματά του να διαβάζονται μόνο από τον
παραλήπτη τους, η καλύτερη τακτική είναι η κρυπτογράφηση. Στο Internet μπορεί
κανείς να βρει πολλά προγράμματα κρυπτογράφησης, με πιο δημοφιλές το PGP
(Pretty Good Privacy), το οποίο προσφέρει στον κάτοχό τους πολύτιμες τεχνικές
για να προστατεύσει τις απόρρητες πληροφορίες που ανταλλάσσει μέσω
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

Για να κάνετε μια οποιαδήποτε αγορά μέσω του Internet θα πρέπει να
χρησιμοποιήσετε την πιστωτική σας κάρτα και να στείλετε τα στοιχεία τα δικά
σας αλλά και της κάρτας. Αν και οι περισσότερες ηλεκτρονικές επιχειρήσεις
χρησιμοποιούν ειδικά «ασφαλισμένα» παράθυρα, είναι πάρα πολλοί ακόμη οι
χρήστες του Δικτύου που φοβούνται να στείλουν τον αριθμό της πιστωτικής τους
κάρτας μέσω του Internet. Έχουν μάλιστα καταγραφεί ουκ ολίγα περιστατικά, όπου
χάκερ έχουν αποκτήσει πρόσβαση σε αριθμούς πιστωτικών καρτών που φυλάσσονται
στα σχετικά αρχεία των εμπορικών web sites.

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΗΔΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΑ ΚΑΠΟΥ ΣΤΟ INTERNET

Πανεπιστήμια, κυβερνητικές υπηρεσίες, επιχειρήσεις και μια σειρά από
οργανισμούς συγκεντρώνουν διάφορες πληροφορίες για εσάς, από «φόρμες» με τα
προσωπικά στοιχεία που σας ζητούν να συμπληρώσετε. Μερικές φορές μπορεί κανείς
εύκολα να αποκτήσει πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές, να αναζητήσει κι άλλες
(σκόρπιες και αποσπασματικές συνήθως) από διάφορες πηγές και να δημιουργήσει
βάσεις δεδομένων που θα διατίθενται προς πώλησιν.

Τις περισσότερες φορές τα στοιχεία που περιέχονται είναι ανακριβή, ακριβώς
γιατί πρόκειται για συνδυασμούς από ποικίλες πηγές.