Γυρίζουν σελίδα με πολύ ρίσκο

* ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Η υπογραφή των τεσσάρων διμερών ελληνοτουρκικών συμφωνιών στην Άγκυρα
εμπεριείχε και έναν ελαφρώς μακάβριο συμβολισμό: ο Γιώργος Παπανδρέου και ο
Ισμαήλ Τζεμ υπέγραψαν σε αίθουσα του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών που έφερε
την επωνυμία «Αίθουσα Ζορλού» ­ από τον υπουργό Εξωτερικών που μαζί με τον
πρωθυπουργό Μεντερές εκτελέστηκαν από τους στρατιωτικούς πραξικοπηματίες το
1961, για «προδοσία του έθνους».

Γευματίζοντας με θέα τον Βόσπορο, ενδεχομένως οι κ.κ. Παπανδρέου και Τζεμ να
συζήτησαν τους διάφορους συμβολισμούς που περιέβαλαν την επίσκεψη του Έλληνα
υπουργού Εξωτερικών στην Τουρκία: όπως ότι στον «κατεστημένο» τουρκικό Τύπο
δεν δημοσιεύθηκε ούτε μία φωτογραφία των δύο ανδρών χωρίς την παρουσία ενός…
τρίτου ­ του Κεμάλ Ατατούρκ ­ προκειμένου να κατασιγασθούν οι φόβοι των
εθνικιστών για την ελληνοτουρκική προσέγγιση. Ή ότι η επίσκεψη Παπανδρέου
συνέπεσε με την ανακάλυψη των πτωμάτων 12 εξαφανισμένων επιχειρηματιών,
σφαγιασθέντων από φανατικούς ισλαμιστές, όπως λέγεται.

Όπως και να ‘χει, μετά το «ιστορικό» Ελσίνκι, έχει γίνει φανερό ότι η υπόθεση
της νέας σελίδας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι γεμάτη κινδύνους και για
τις δύο πλευρές.

Και ίσως αυτό να είναι ο λόγος που στο υπουργείο Εξωτερικών εάν ρωτήσεις
ποιος, κατά τη γνώμη τους, είναι ο καλύτερος χρόνος για τη διενέργεια εκλογών
­ από την οπτική της εξωτερικής πολιτικής ­ σου απαντούν στερεότυπα: «Χθες».

Για την Άγκυρα, οι κίνδυνοι από την προώθηση της ελληνοτουρκικής προσέγγισης
οφείλονται στην ίδια την εσωτερική πολιτική διαπάλη: ισλαμιστές, εθνικιστές
και ευρωπαϊστές βρίσκονται σε μια σκληρή διαπάλη εξουσίας, όπου η κάθε «λάθος»
κίνηση πληρώνεται ακριβά. Και φυσικά, Αθήνα, Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον έχουν
κάθε λόγο να στηρίζουν τους ευρωπαϊστές και τις προσωπικότητες που «παίζουν το
(πολιτικό) κεφάλι τους» για τον εξευρωπαϊσμό της χώρας ­ όπως ο Ισμαήλ Τζεμ.

Εντός του 2000 οι κυβερνήσεις των δύο χωρών θα «δοκιμασθούν» αμοιβαίως σε δύο
γήπεδα: στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Κυπριακό.

Μέσα στους επόμενους δύο μήνες η Κομισιόν θα επεξεργασθεί το περιεχόμενο της
«εταιρικής σχέσης» που θα συνάψει η Ε.Ε. με την Τουρκία ­ και το φθινόπωρο
αναμένεται η οριστική έγκριση του Συμβουλίου.

Δυστυχώς, όμως, για ορισμένους η σχέση αυτή δεν θα περιορίζεται στην καταγραφή
κάποιων κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων, αλλά θα τα συνδέει αυτά με πολιτικά
βήματα εκ μέρους της Άγκυρας, όπως ορίσθηκε στο Ελσίνκι. Και τα βήματα αυτά
δεν θα είναι μια εύκολη υπόθεση για την Τουρκία, αφού έχουν σχέση με τον
εκδημοκρατισμό, το Κυπριακό και τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Αντιστοίχως, όμως, οι ευρωτουρκικές σχέσεις, συν τω χρόνω, δημιουργούν
παρενέργειες και στην Αθήνα, η οποία θα πρέπει να ανταποκριθεί κάποια στιγμή
στα οριζόμενα από το Ελσίνκι για ειρηνική επίλυση των διαφορών. Δηλαδή,
επεξηγούν κύκλοι του υπουργείου των Εξωτερικών, με την προοπτική του Διεθνούς
Δικαστηρίου της Χάγης σε περίπτωση διαφωνίας, τα δύο μέρη θα πρέπει να
αρχίσουν να συζητούν για όλη την γκάμα των εκκρεμοτήτων στο Αιγαίο. Κι αυτό
είναι κάτι που δεν προκαλεί κανέναν ενθουσιασμό σε καμιά ελληνική κυβέρνηση.

Παρόμοια διλήμματα θα υπάρξουν εντός του 2000 και για το Κυπριακό. Αργά ή
γρήγορα, στις συζητήσεις Κληρίδη – Ντενκτάς, κάποιος ­ το πιθανότερο οι
Αμερικανοί ­ θα παρουσιάσει ένα σχέδιο συνοδευόμενο από τη φράση «take it or
leave it». Και στην περίπτωση αυτή, η ελληνική πλευρά θα πρέπει να αποφασίσει
εάν θα επιλέξει τη διατήρηση του status quo ή μια λύση που θα αφίσταται των
θέσεών της, γνωρίζοντας ότι και τα δύο έχουν κόστος ­ πολιτικό και άλλο.

Ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Ισμαήλ Τζεμ θα έχουν πολλές ευκαιρίες να συζητήσουν
αυτά τα ρίσκα που περιλαμβάνει το εγχείρημά τους ­ στο Νταβός, στην Αθήνα και
έπεται συνέχεια. Το ερώτημα είναι εάν θα μπορέσουν ποτέ να ανακοινώσουν κάτι
ουσιαστικότερο από ένα κοινό ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου…