Αν συμβεί κάτι στο Κοζλοντούι..

Το πυρηνικό εργοστάσιο του Κοζλοντούι

Ο διευθυντής στις τουρμπίνες νερού του μοναδικού πυρηνικού εργοστασίου της
Βουλγαρίας άνοιξε διάπλατα τα χέρια του, για να δείξει το μέγεθος του
τερατώδους ψαριού που πιάστηκε στο «καυτό» κανάλι, κοντά στο εργοστάσιο. «Αν
γνωρίζαμε ότι θα έρθετε, θα μπορούσαμε να κανονίσουμε μπάρμπεκιου», είπε,
δίνοντας την εντύπωση του δυσαρεστημένου οικοδεσπότη. Πριν από λίγο η ασφάλεια
του εργοστασίου μάς είχε συλλάβει και, έπειτα από μία ώρα διάλεξης, μας
μετέφεραν στους χώρους με τις τουρμπίνες… Ήμασταν το ίδιο έκπληκτοι, όπως
και ο διευθυντής για τους καλεσμένους του.

Το να σε απομακρύνουν οι αξιωματικοί της ασφάλειας από την περίμετρο του
πυρηνικού εργοστασίου του Κοζλοντούι δεν είναι κάτι καινούργιο για την Πολίνα
Κίροβα, η οποία μάχεται για την προστασία του περιβάλλοντος. Η φωνή τής 21
ετών σπουδάστριας Γεωγραφίας είναι από τις μοναδικές που αντηχούν σε μια χώρα
που θεωρεί τον πεπαλαιωμένο σταθμό σύμβολο εθνικής περηφάνιας. «Είναι μια
βαριά χώρα και αυτό το εργοστάσιο δείχνει πόσο αρρενωποί είμαστε», λέει η
Κίροβα με απόλυτη ειρωνεία. Εκτεινόμενο σε μήκος πολών χιλιομέτρων στις ακτές
του Δούναβη, απέναντι από τη Ρουμανία, το Κοζλοντούι είναι ένα τεράστιο δίκτυο
γεμάτο καπνοδόχους, μεταλλικούς αγωγούς και συμπαγή κτίρια. Κατασκευασμένος
πριν από 25 χρόνια, από μηχανικούς της Σοβιετικής Ένωσης, αυτός ο σταθμός
ενέργειας έχει καταχωρηθεί από το υπουργείο Ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών
στον κατάλογο των επτά πλέον επικίνδυνων πυρηνικών εργοστασίων του κόσμου. Στη
διάρκεια του χειμώνα, οι έξι αντιδραστήρες του καλύπτουν σχεδόν τις μισές
ενεργειακές ανάγκες της Βουλγαρίας, όμως το καλοκαίρι όταν τα άλλα συμβατικά
εργοστάσια παραγωγής ενέργειας κλείνουν, το Κοζλοντούι είναι αυτό που κινεί τα
ενεργειακά νήματα της χώρας.

Η Ευρώπη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανησυχεί για το πυρηνικό εργοστάσιο που τρίζει στα σύνορά
της ­ τόσο πολύ μάλιστα που απαγόρευσε στη Βουλγαρία να ξεκινήσει ενταξιακές
διαπραγματεύσεις, εκτός και αν η κυβέρνηση συμφωνήσει σε χρονοδιάγραμμα για το
κλείσιμο των πρώτων τεσσάρων αντιδραστήρων του Κοζλοντούι. Η Βουλγαρία, από
την άλλη μεριά, κερδίζει σε αυτό που απεγνωσμένα χρειάζεται, ξένο συνάλλαγμα,
πουλώντας το πλεόνασμα του ηλεκτρισμού στην Τουρκία. Τώρα συζητά μήπως το
κλείσιμο του εργοστασίου είναι κόστος πολύ βαρύ για την είσοδό της στην
Ευρωπαϊκή Ένωση. «Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι θα επιστρέψουμε στα πέτρινα
χρόνια αν το κλείσουν», λέει η Κίροβα. Δέκα χρόνια μετά την πτώση του
κομμουνισμού, οι διαδηλώσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων είναι κάτι σαν
καινοτομία στη Βουλγαρία. Η οργάνωσή της «Za Zemiata», που σημαίνει «Για τη
Γη», έχει εισαγάγει διεθνείς τακτικές άμεσης δράσης και η Κίροβα, όπως και η
μικρή ομάδα των οικολόγων διαδηλωτών που την πλαισιώνει, είναι το αγκάθι για
τη λειτουργία του Κοζλοντούι. Όταν νωρίτερα φέτος θεσπίστηκε η ζώνη
απαγόρευσης πτήσεων πάνω από το εργοστάσιο για να το προστατεύσει από
ατυχηματικό βομβαρδισμό από τα ΝΑΤΟϊκά αεροπλάνα, κινηματογράφησε πολλά από
αυτά να υπερίπτανται της περιοχής πηγαίνοντας ή επιστρέφοντας από το
Κοσσυφοπέδιο. Σε μία από αυτές τις βομβιστικές επιχειρήσεις, χτυπήθηκε η
πρωτεύουσα της Βουλγαρίας καταστρέφοντας ένα οικοδομικό τετράγωνο και μερικά
σπίτια, αν και κανείς δεν σκοτώθηκε. «Στη διάρκεια του πολέμου, κατάφεραν να
βομβαρδίσουν τη Σόφια, που απέχει μίλια από το Κοσσυφοπέδιο, τυχαία, αν και
υποστηρίζαμε τους συμμάχους», λέει η Κίροβα. «Μας έκαναν να ανησυχούμε για το
Κοζλοντούι, γιατί προφανώς δεν σεβάστηκαν τη ζώνη απαγόρευσης πτήσεων».
«Κανείς δεν αναρωτήθηκε τι συνέβαινε, και αυτό έγινε όταν μας είχαν
προειδοποιήσει ότι Σέρβοι τρομοκράτες ίσως σχεδίαζαν να επιτεθούν στο
εργοστάσιο. Αν κάτι συμβεί εδώ, θα επηρεάσει ολόκληρη την Ευρώπη. Συνορεύουμε
με την Ελλάδα και απέχουμε λίγο από την Ιταλία. Η πυρηνική μόλυνση δεν σέβεται
τα σύνορα».

Σοβαρό πρόβλημα και τα ραδιενεργά απόβλητα

Ο Μαρίν Στόεβ είναι υπεύθυνος ασφαλείας στους αντιδραστήρες ένα έως τέσσερα.
Πώς αντιδρά στις κατηγορίες ότι το εργοστάσιό του είναι μια πυρηνική
καταστροφή που περιμένει για να πραγματοποιηθεί; «Με λυπεί που οι άνθρωποι
λένε τέτοια πράγματα για το εργοστάσιο», λέει, στριφογυρίζοντας στο κέντρο
ελέγχου. «Οι κανονισμοί εδώ ανταποκρίνονται σχεδόν στα δυτικά πρότυπα, όχι
απόλυτα, αλλά σχεδόν».

Μια από τις μεγαλύτερες επικρίσεις που έχει δεχθεί το Κοζλοντούι αφορά την
απουσία δευτερεύοντος συστήματος συγκράτησης του πλάσματος. Ενώ τα δυτικά
πυρηνικά εργοστάσια έχουν έναν ξεχωριστό θολωτό χώρο σε σχήμα μανιταριού για
να συγκρατεί όποια διαρροή, στη Βουλγαρία οποιαδήποτε τέτοια διαρροή θα
διαχέετο στην ατμόσφαιρα. «Όμως δεν θα διαρκούσε για πολύ», λέει ο Στόεβ.
Ακόμη και αν ο μεγαλύτερος αγωγός παρουσίαζε ρωγμή, θα συνέβαινε έκλυση
ραδιενέργειας μόνο για 150 δευτερόλεπτα πριν πέσει το σύστημα. «Τα επίπεδα
ραδιενέργειας στη γύρω περιοχή θα παρέμεναν στα δυτικά όρια», υποστηρίζει.
Άλλο πρόβλημα είναι τα ραδιενεργά απόβλητα, που έχουν συσσωρευθεί εδώ και 25
χρόνια. Αν και κάποια ποσότητα έχει μεταφερθεί στη Ρωσία για επεξεργασία,
αρκετή παρέμεινε στο Κοζλοντούι και οι ειδικοί είναι όλο και περισσότερο
προβληματισμένοι διότι σε μια χώρα με ιστορία μεγάλων σεισμών κανείς δεν
σκέφτηκε να είναι ασφαλής ο χώρος αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων σε περίπτωση σεισμού.