Ρατσισμός και δουλεία, δύο παλιοί εχθροί της Αμερικής

Οι προκαταλήψεις. Μαύρος στρατιώτης σπεύδει να αγκαλιάσει τον πρόεδρο Κλίντον. Στον αμερικανικό στρατό όμως συντηρείται ο ρατσισμός

Τα τρία τέταρτα όλων των Αφροαμερικανών και των άλλων μειονοτήτων που
υπηρετούν στον στρατό παραπονούνται ότι έχουν αντιμετωπίσει προσβλητική
ρατσιστική συμπεριφορά και λιγότεροι από τους μισούς εξέφρασαν την πεποίθηση
ότι οι καταγγελίες τους έχουν πλήρως ερευνηθεί. Αυτό δείχνει η μεγαλύτερη
έρευνα που έγινε ποτέ για τη ρατσιστική συμπεριφορά στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις.

Το ερωτηματολόγιο κάλυπτε διάφορα θέματα. Λευκοί και μειοψηφίες έδωσαν
διαμετρικά αντίθετες απαντήσεις όσον αφορά τις φυλετικές σχέσεις στον στρατό.
Ενώ λευκοί είχαν να περιγράψουν μια θετική εικόνα για τις βάσεις και τα πλοία,
μαύροι, ισπανόφωνοι, Ασιάτες και ντόπιοι Αμερικανοί εξέφρασαν αρνητικές
απόψεις. Οι περισσότερες ενοχλητικές σκηνές αναφέρθηκαν στις χαμηλά
αμειβόμενες κλίμακες. Το 85% των ισπανοφώνων που ανήκαν σε αυτές, απάντησε ότι
είχε πράγματι εμπειρία. Όμως, και στις υψηλά αμειβόμενες, επεισόδια φυλετικής
εχθρότητας από κάποιον συνάδελφό του, αποκάλυψε το 71% των μαύρων αξιωματικών.
Το αντίστοιχο ποσοστό στους λευκούς κυμάνθηκε στο 46%.

Η έρευνα διεξήχθη κατόπιν εντολής του Κογκρέσου το 1997 και πήραν μέρος 40.000
στρατιώτες. Η δημοσίευση των αποτελεσμάτων της αναβλήθηκε πολλές φορές, καθώς
ανώτατοι αξιωματούχοι του Πενταγώνου διαφωνούσαν στον τρόπο που θα παρουσιαστεί.

Σχεδόν το 20% των μαύρων και το 13% των ισπανοφώνων ανέφεραν ότι έτυχαν
υποδεέστερου διορισμού εξαιτίας φυλετικών προκαταλήψεων. Τέτοια μεταχείριση
μεταξύ των λευκών καταγράφηκε μόλις από 4%. Παρ’ όλα αυτά, άτομα από
διαφορετικές ομάδες πιστεύουν ότι οι φυλετικές σχέσεις στο στράτευμα είναι σε
καλύτερο επίπεδο απ’ ό,τι στην κοινωνία. Για παράδειγμα, οι μισοί από τους
ισπανόφωνους είπαν ότι τα πράγματα είναι καλύτερα την τελευταία πενταετία, ενώ
μόνο το ένα τρίτο αποτίμησε το ίδιο θετικά την κατάσταση σε εθνικό επίπεδο.
Και αν και μεγάλος αριθμός ατόμων ανέφερε ενοχλητικά για τους ίδιους
περιστατικά ­ όπως προσβλητική γλώσσα ­ το προηγούμενο έτος μόνο ένα μικρό
ποσοστό είπε ότι δέχτηκε απειλές ή σωματική κακοποίηση.

«Δεν εκπλήσσομαι από τα αποτελέσματα. Ο στρατός είναι μικρόκοσμος της
ευρύτερης κοινωνίας», είπε η Γουέιντ Χέντερσον, διευθύντρια του Ανωτάτου
Συμβουλίου για τα Πολιτικά Δικαιώματα.

Ναι σε αποζημιώσεις;

Το θέμα είναι καυτό. Ακόμη και οι γενναίοι το αποφεύγουν. Και το ερώτημα είναι
ένα: «Πρέπει η αμερικανική κυβέρνηση να καταβάλει αποζημιώσεις στους απογόνους
των σκλάβων;».

«Είναι απλώς ένα ερώτημα», λέει ο Δημοκρατικός Τζον Κόνιερς Τζούνιορ. Και
είναι ψυχρός, ασυγκίνητος. Σαν να διδάσκει επιστήμη σε Λύκειο. «Ρωτάμε για τα
πάντα. Τι υπάρχει στο Διάστημα; Τι υπάρχει κάτω από τη θάλασσα; Πώς
δημιουργήθηκε η Γη; Ενδιαφέροντα ζητήματα. Όμως αυτό που ρωτώ εγώ έχει
επιμελώς αποσιωπηθεί».

Λίγα ερωτήματα μας προκαλούν να ανατρέξουμε σε 380 χρόνια ιστορίας, να
σκάψουμε βαθιά στις ψυχές μας για να ανακαλύψουμε τι πιστεύουμε στα αλήθεια
σχετικά με τις φυλές και την ισότητα και την αξία του ανθρώπινου πόνου. Από
τότε που Ολλανδοί έμποροι έφεραν 20 αιχμάλωτους Αφρικανούς στο Τζέιμσταουν το
1619, η δουλεία εισχώρησε στην αμερικανική ιστορία ­ μορφοποιώντας την,
αμαυρώνοντάς την, βαρύνοντάς την με το κληροδότημα μιας αλήθειας που σπάνια
λέγεται. Πού διδάσκεται ότι οι οκτώ από τους πρώτους 12 Αμερικανούς προέδρους
ήταν «δουλοκάτοχοι»;

Αμαρτίες προγόνων. Κάντε μία ερώτηση. Θα διαπιστώσετε ότι οδηγεί σε άλλη και
αυτή σε άλλη και πάει λέγοντας. Γιατί θα πρέπει οι Αμερικανοί φορολογούμενοι,
που ποτέ δεν είχαν σκλάβους, να πληρώσουν για τις αμαρτίες των προγόνων που
ούτε καν γνώρισαν; Και τι γίνεται με αυτούς που οι πρόγονοί τους ήρθαν στην
Αμερική καιρό μετά τον τερματισμό της δουλείας; Και πώς θα επηρεαζόταν η
οικονομία; Πώς κοστολογείς δυόμισι αιώνες νομιμοποιημένης απανθρωπιάς; Με
ποιον τρόπο θα καταβάλονταν οι αποζημιώσεις; Πώς θα πιστοποιούσες τους απογόνους;

Και η συζήτηση στη Δικαστική Επιτροπή της Βουλής αρχίζει. Αυτό θέλει ο
Κόνιερς. Είναι ο μεγάλος Δημοκρατικός της Επιτροπής, 34 χρόνια βετεράνος του
Κάπιτολ Χιλ, εκπρόσωπος των μαύρων του Κογκρέσου. Από το 1989, σε κάθε
νομοθετική συνέλευση εισηγείται ένα σχέδιο νόμου για τη σύσταση ειδικής
επιτροπής που θα εξετάσει το θέμα της δουλείας και τις παρατεινόμενες
συνέπειές της στους Αφροαμερικανούς και στην αμερικανική κοινωνία. Από τα 435
μέλη της Βουλής, ο Κόνιερς απέσπασε την υποστήριξη μόνον των 31. Ανάμεσά τους
δεν ήταν καν όλοι οι μαύροι βουλευτές. «Δεν μπορείς να εστιάσεις σε κάθε τι»,
ήταν η απάντηση του Μπόμπι Σκοτ από τη Βιρτζίνια, που ασχολείται με την
παιδική εγκληματικότητα. «Μου αρέσει να το συζητάω με συναδέλφους», λέει ο
Κόνιερς. «Όμως, δεν πιέζω, γιατί θα έρθει η ώρα μας». Επισημαίνει ότι το 1968
συνέταξε την πρωτότυπη νομοθεσία που καλούσε την κήρυξη εθνικής εορτής στη
μνήμη του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, τέσσερις ημέρες μετά τη δολοφονία του
υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όλοι το απέρριψαν. Είπαν ότι ο Κόνιερς
ήταν νέος και αφελής. Το 1983, η εθνική γιορτή καθιερώθηκε.

Κατά τη δεκαετία του 1960, ο Ρέι Τζένκινς, ένας ακτιβιστής από το Ντιτρόιτ,
ανέλαβε να διεκδικήσει τις αποζημιώσεις. Μπορεί να αποκληθεί ο πατέρας του
σύγχρονου κινήματος για τις αποζημιώσεις των μαύρων. Εμπνεύστηκε από τον
παππού του, τον Γουίλ Μόμπλεϊ, πρώην σκλάβο, που πέθανε το 1958 σε ηλικία 103
ετών. Ποτέ δεν ξέχασε πόσο πολέμησε. Ως θεριστής, έπρεπε να καταβάλει το
μεγαλύτερο τμήμα των κερδών του στον ιδιοκτήτη της φυτείας. Πήγαινε πόρτα
πόρτα με ένα σάκο αραβόσιτο στην πλάτη προσπαθώντας να πουλήσει. Ο Τζένκινς,
72 ετών, πρότεινε αποζημίωση ένα εκατομμύριο δολάρια για κάθε Αφροαμερικανό.
«Ο κόσμος γελούσε μέχρι δακρύων όταν τους λέγαμε ότι προσπαθούμε να
αποσπάσουμε κάποια ποσά από την κυβέρνηση. Όταν όμως οι Ιάπωνες πήραν 1,2
δισεκατομμύρια δολάρια, σταμάτησαν να γελούν».

Απολογία από Κογκρέσο και Κλίντον

Το 1988, το Κογκρέσο απολογήθηκε στους Ιαπωνοαμερικανούς που παρέμειναν στα
στρατόπεδα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και αποζημίωσαν με
20.000 δολάρια τους περίπου 60.000 επιζήσαντες. Ακολούθησε ο Καναδάς. Όλως
τυχαίως… οι αποζημιώσεις προς τους μαύρους Αμερικανούς δεν φαίνονταν πια
τόσο τρελή υπόθεση.

Πριν από ένα χρόνο, ο πρόεδρος Κλίντον είχε πει κατά το ταξίδι του στην
Αφρική: «Γυρνώντας πίσω τον χρόνο, πριν γίνουμε ένα έθνος, οι Ευρωαμερικανοί
έδρεπαν τους καρπούς του δουλεμπορίου και κάναμε λάθος σε αυτό». Ήταν η
απολογία. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας υπολογίζουν τα
κέρδη των λευκών από τις διακρίσεις στην αγορά εργασίας ­ από το 1929 έως το
1969 ­ σε σημερινή αξία 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Οι διαφωνούντες με τη θέση Κόνιερς πιστεύουν ότι δεν υπάρχει προηγούμενο κατά
το οποίο να δίνονται χρήματα για ανθρώπους που είναι νεκροί, πως οι
αποζημιώσεις πάνε στους επιζήσαντες. Οι υπερασπιστές αντιτάσσουν ότι δεν
μπορεί να υπάρχει όριο στη δικαιοσύνη, πως οι συνέπειες της δουλείας φέρονται
από τους εν ζωή. Οι διαφωνούντες προσθέτουν ότι είναι άδικο να τιμωρούνται οι
μετανάστες του 20ού αιώνα για ένα σύστημα που δεν είναι δικό τους έργο. Και οι
υπερασπιστές τονίζουν ότι είναι ευθύνη της κυβέρνησης του έθνους να
επανορθώσει για τα δεινά που προήγαγε. Ο Κόνιερς τα έχει ακούσει όλα αυτά.
Όμως κάθε λίγο, κάποιος τον εκπλήσσει. Ίσως ένα ακόμη μέλος του Κογκρέσου που
έχει δείξει ενδιαφέρον για το σχέδιο νόμου. «Είναι κάτι που σίγουρα θα
σκεφθώ», λέει η Ολύμπια Σνόουι. Αυτό είναι πρόοδος, σκέπτεται ο Κόνιερς. Άλλο
ένα ανοιχτό μυαλό που είναι πρόθυμο να αγωνιστεί στη σύγκρουση της δουλείας με
τη σύγχρονη Αμερική. «Κάποια ημέρα», προσθέτει, «το πιο κρυφό, σιωπηρό θέμα
που αντιμετωπίσαμε ποτέ στη χώρα θα τεθεί».