Ρίζα της φαυλοκρατίας ο σταυρός προτίμησης

Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να βρει κανείς την κατάλληλη στιγμή για να εκφράσει
μιαν άποψη για το εκλογικό σύστημα. Αμέσως μετά τις εκλογές το θέμα είναι
ανεπίκαιρο αν και οι επώδυνες μνήμες και εντυπώσεις είναι ακόμα νωπές. Κάθε
άλλη στιγμή σε εκθέτει στην κριτική ότι συμβάλλεις στη δημιουργία προεκλογικής
ατμόσφαιρας, ιδιαίτερα αν ανήκει κανείς σε κυβερνητικό κόμμα.

Ίσως λοιπόν τώρα να είναι μια κατάλληλη στιγμή. Η ατμόσφαιρα είναι ήδη
προεκλογική αν και ο χρόνος των εκλογών δεν είναι γνωστός και είναι ενδεχόμενο
ο προεκλογικός πυρετός που εδημιούργησαν οι παλλόμενοι για εξουσία
μαθητευόμενοι ηγέτες της Ν.Δ. να κρατήσει άλλους δέκα μήνες με πολύ κακά
αποτελέσματα για την υγεία τους και τα συμφέροντα της χώρας γενικότερα. Και εν
πάση περιπτώσει το εκλογικό σύστημα είναι δεδομένο για τις επόμενες εκλογές.

Το κίνητρο για τις σκέψεις που θα ακολουθήσουν είναι η βαθιά αποστροφή του
υπογράφοντος προς τον σταυρό προτίμησης. Αυτές τις μέρες που όλο το πολιτικό
προσωπικό της χώρας έχει κύριο μέλημα την προσωπική επανεκλογή, ενώ η Βουλή
και τα υπουργεία βαθμιαία εγκαταλείπονται και τα καφενεία γεμίζουν (και μην
ακούσω από βουλευτή ή υπουργό το αντίθετο γιατί θα πρόκειται για εσχάτη
υποκρισία), είναι ίσως ευκαιρία να προβληματιστούμε για τις συνέπειες και την
αναγκαιότητα του συστήματος.

Πελατειακό κράτος

Ο σταυρός προτίμησης είναι το θεμέλιο του πελατειακού κράτους, η ρίζα της
φαυλοκρατίας. Όσο υπάρχει το σύστημα αυτό ούτε διοίκηση θα αποκτήσουμε, ούτε
κόμματα ιδεών. Οι αυταπάτες πολλών από εμάς που θεώρησαν ότι με την αναμόρφωση
του συστήματος προσλήψεων (νόμος Πεπονή) στον κρατικό μηχανισμό το ρουσφέτι θα
καταργηθεί, έχουν πια πανηγυρικά διαψευστεί. Οι πιέσεις για την «εξυπηρέτηση»
μεταφέρθηκαν στον δημόσιο τομέα γενικότερα και όταν και εκεί υπήρξαν
περιορισμοί και εφαρμόστηκαν αντικειμενικά κριτήρια, άρχισαν οι πιέσεις για
διορισμούς σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, εξαναγκάζοντας βουλευτές και
πολιτευόμενους να προσφύγουν σε σχέσεις εξάρτησης με επιχειρηματίες, προφανώς
εξαργυρώσιμες στο μέλλον με κάποιο νομοθετικό αντάλλαγμα ή με τη μορφή της
μετατροπής του βουλευτή σε ομάδα πίεσης (λομπίστα) ιδιωτικών συμφερόντων.

Τον διορισμό αντικατέστησαν με την ίδια εκβιαστική ικανότητα δευτερογενή
ρουσφέτια: μεταθέσεις και προαγωγές και κυρίως η μετάθεση στρατευσίμων σε
θέσεις λούφας κοντά στα μεγάλα αστικά κέντρα ή τον τόπο καταγωγής τους που
ενεργούν διαλυτικά για τις Ένοπλες Δυνάμεις, μετατρέποντας σε ρουσφετολόγους
ακόμα και τους λοχαγούς, ενώ υπονομεύεται η έννοια της ισότητας μπροστά στη
στρατιωτική υποχρέωση που είναι βασικό στοιχείο της δημοκρατικής νομιμότητας
και τάξης.

Τέλος συνεχίστηκαν και εντάθηκαν οι πιέσεις για ρυθμίσεις παράνομες ή στα όρια
της νομιμότητας ιδιαίτερα στους τομείς που νοσούν, όπως η πολεοδομία, οι
τράπεζες του δημόσιου τομέα, οι αστυνομικές αρχές κ.ο.κ.

Ακόμη και η ασθένεια

Ακόμη και οι ανθρώπινες στιγμές, όπως μια ασθένεια, γίνονται αφορμή πιέσεων
για να εξασφαλιστεί διακριτική ευνοϊκή μεταχείριση στο νοσοκομείο εις βάρος
άλλων συμπολιτών μας που δεν εφρόντισαν εγκαίρως να αξιοποιήσουν τον σταυρό
προτίμησης για να διαθέτουν δύναμη παρέμβασης.

Παράλληλα, δήμαρχοι, νομάρχες και άλλοι τοπικοί παράγοντες εργάζονται για
συγκεκριμένο βουλευτή, δημιουργώντας εσωκομματικές εντάσεις και συγκρούσεις
που μερικές φορές κάνουν τη σύγκρουση των κομμάτων να μοιάζει δευτερεύουσα.
Δεν είναι λίγοι οι βουλευτές που έχουν άριστες σχέσεις με τον «συνάδελφο» του
άλλου κόμματος από τον ίδιο νομό ενώ μισώνται και μερικές φορές δεν μιλιούνται
με τον «σύντροφο» βουλευτή του κόμματός τους που διαγκωνίζεται μαζί τους για
τους σταυρούς του ίδιου κομματικού ψηφοδελτίου.

Κι ας μη νομίσει κανείς ότι ο υπογράφων δίνει μαθήματα αφ’ υψηλού. Είναι
τελείως δευτερεύον αν κάποιος επιλέγει τις εξυπηρετήσεις ή έχει αυστηρότερη
αντίληψη για τη νομιμότητα. Όλοι οι βουλευτές όλων των κομμάτων είναι προϊόντα
του φαυλοκρατικού ρουσφετολογικού συστήματος του σταυρού προτίμησης. Δεν
υπάρχει κομψός και τίμιος τρόπος για να εκλεγείς στην ελληνική Βουλή αν δεν
είσαι αρχηγός κόμματος ή στο ψηφοδέλτιο επικρατείας.

Υποκριτική νομοθεσία

Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα στις μεγάλες αστικές περιφέρειες. Η
ανυπαρξία κοινωνικού ιστού κάνει τους υποψήφιους έρμαια των διαθέσεων των
μέσων ενημέρωσης και των χρηματοδοτών. Η υποκριτική σε βαθμό γελοιότητας
νομοθεσία που διαθέτουμε ορίζει ως όριο τα 18 εκατομμύρια, ποσό που δεν
επαρκεί ούτε για τη λειτουργία ενός εκλογικού κέντρου. Θυμάμαι χαρακτηριστικά
ότι ανεπάγγελτος και κρατικοδίαιτος υποψήφιος του ΠΑΣΟΚ στο Λεκανοπέδιο, που
δεν εξελέγη και τώρα μεταπήδησε στο ΔΗΚΚΙ του κ. Τσοβόλα, είχε καλύψει τα
πάντα με χιλιάδες γιγαντοαφίσες που έκαναν τους διαβάτες ν’ αναρωτιούνται ποια
είναι αυτή η ερεβώδης άγνωστος τοις πάσι φυσιογνωμία.

Το παράνομο ­ ως προς τον εκλογικό νόμο ­ χρήμα είχε προφανώς προέλθει από
τους μεγαλοεπιχειρηματίες του ισχυρού βιομηχανικού κλάδου τον οποίο επόπτευε ο
υποψήφιος ως διοικητής σημαντικού κρατικού μηχανισμού.

Είχε βεβαίως γίνει η απόπειρα κατάργησης του σταυρού προτίμησης το 1985 σε
εφαρμογή σαφούς δέσμευσης που υπήρχε σε όλα τα προ του 1981 κείμενα του ΠΑΣΟΚ.

Το αποτέλεσμα ήταν όμως ότι με σπάνιες εξαιρέσεις επανεξελέγη η Βουλή του
1981. Με το παντοδύναμο ­ στον τόπο αυτό που όλα συνεχώς αλλάζουν για να
μείνουν τελικά τα ίδια όπως στον Γατόπαρδο του Lampedusa ­ σύνθημα της
«ανανέωσης» παλαιοί και δοκιμασμένοι φαυλοκράτες κεντρώας προέλευσης και
αναρριχώμενοι επαναστάτες της γενιάς του Πολυτεχνείου έπεισαν τον Ανδρέα
Παπανδρέου να επαναφέρει τον σταυρό για να αποφευχθεί η στασιμότητα στην
Κοινοβουλευτική Ομάδα και η αδράνεια των βουλευτών στις εκλογές.

Έτσι βέβαια απέφευγε και ο ίδιος την προσπάθεια να βρεθούν εγγυημένες
εσωκομματικές διαδικασίες ανάδειξης και ανανέωσης των υποψηφίων. Είναι γνωστό
πόσο λίγο του άρεσε κάθε πλαίσιο λειτουργίας που περιόριζε τη δυνατότητα του
ηγέτη να επιλέγει πολιτικές και πρόσωπα.

Έτσι ο σταυρός προτίμησης επανήλθε εν χορδαίς και οργάνοις και η μόνη εξέλιξη
ήταν η παρέμβαση Μητσοτάκη με την πολυσταυρία, η οποία ενίσχυσε τον
φαυλοκρατικό χαρακτήρα του συστήματος, δημιουργώντας περισσότερες δυνατότητες
για τους κατεστημένους «βαρόνους» των κομμάτων, με την εισαγωγή νέων
ελεγχόμενων υποψηφίων και τη συγκρότηση συμμαχιών για την παγίωση της κατάστασης.

Ο νόμος για τις δαπάνες

Ο σταυρός προτίμησης, ο υποκριτικός και ατελέσφορος νόμος για τις προεκλογικές
δαπάνες και η ελλιπής εφαρμογή του (πόσων άραγε βουλευτών ακυρώθηκε η εκλογή
γιατί παραβίασαν ευθέως ή περιέγραψαν τις διατάξεις για τις προεκλογικές
δαπάνες και τις άλλες περιοριστικές ρυθμίσεις για την αφισοκόλληση, τα εναέρια
πανό και τον περιορισμένο αριθμό εκλογικών κέντρων) υπονομεύουν την ομαλή
λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Με τρόπο δημαγωγικό και εξαχρειωτικό δίνεται στον πολίτη η εντύπωση ότι
διαθέτει κάποιο είδος ελευθερίας διαλέγοντας με τον σταυρό του πέραν των
κομμάτων και πρόσωπα. Και αυτή η επίπλαστη ελευθερία γίνεται ιδιαίτερα
πολύτιμη σε καιρούς ανυποληψίας των κομματικών μηχανισμών και άμβλυνσης των
διαφορών μεταξύ των βασικών κομμάτων, ό,τι κι αν επικαλούνται τα ηγετικά
μπαλκόνια εκατέρωθεν για να συσπειρώσουν και να ηλεκτρίσουν τους οπαδούς που
παρακολουθούν μέχρι στιγμής απαθείς και μακάριοι.

Το πρόβλημα είναι ότι κανείς μας στη σημερινή κοινωνία της υπερπληροφόρησης
και των δημοσίων σχέσεων, του marketing και των image makers, της ξεδιάντροπης
κατασκευής «καταλλήλων» για τον συρμό της εποχής προσωπικοτήτων, δεν ψηφίζει
αυτόν που θέλει ελεύθερα και ανεπηρέαστα αλλά αυτόν που του επιβάλλουν,
μερικές φορές με μεθόδους στα όρια του σατανικού ­ που θυμίζουν την
υπνοπαιδεία του Huxley ­ τα μεγάλα μέσα επηρεασμού της κοινής γνώμης.

Μαγικό κλειδί το χρήμα

Και επειδή το μαγικό κλειδί για την είσοδο στον παραμυθένιο κόσμο της
δημοτικότητας είναι, με εξαίρεση μερικές χαρισματικές προσωπικότητες, το
χρήμα, το σύστημά μας μεταβάλλεται σε πλουτοκρατικό. Αν δεν είναι πλούσιος ο
ίδιος ο υποψήφιος, πρέπει να βρει πλούσιους υποστηρικτές. Βρισκόμαστε μπροστά
σε μια παραχάραξη του πνεύματος του Συντάγματος. Ερχόμαστε σε ρήξη με τις
ιδέες που πρυτάνευσαν ήδη από τη γέννηση του ελληνικού κράτους επιβάλλοντας
την αρχή της καθολικής (εκείνη την εποχή μόνο των ανδρών) ψηφοφορίας χωρίς
κριτήρια πλούτου, μόρφωσης ή καταγωγής, αρχή που δεν ίσχυε εκείνη την εποχή
πουθενά στην Ευρώπη (με εξαίρεση την ιδιόμορφη Ελβετία).

Δεν υπάρχει άραγε η δυνατότητα ενός συστήματος που θα καταργήσει τον σταυρό
προτίμησης χωρίς να καταστούν παντοδύναμα τα κομματικά επιτελεία;

Που θα επιβάλλει τη μεγαλύτερη δυνατή ισότητα ανάμεσα στους ψηφοφόρους των
διαφόρων περιοχών και των διαφόρων κομμάτων ενώ ταυτόχρονα θα δίνει τη
δυνατότητα σχηματισμού μιας σταθερής κυβερνητικής πλειοψηφίας για όλη την τετραετία;

Που θα εξασφαλίζει τη μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία του πολιτικού προσωπικού της
χώρας, μειώνοντας τις δαπάνες εκλογής και λειτουργίας του βουλευτή;

Που θα εξασφαλίζει τη συνέχεια των πεπειραμένων και αναγνωρίσιμων στελεχών της
δημόσιας ζωής, χωρίς να οδηγεί στην ισοβιότητα, και θα ανανεώνει παράλληλα τον
πολιτικό κόσμο με νέες στην ηλικία, αλλά όχι μόνο, προσωπικότητες της
κοινωνίας από όλους τους τομείς;

Ένα σύστημα που θα αυξάνει το αίσθημα ανακλητότητας επιτρέποντας μια πιο στενή
και προσωπική σχέση του βουλευτή με το εκλογικό του σώμα;

Υπουργοί από την Κ.Ο.

Τέλος, ένα σύστημα που θα επιτρέπει την ανάδειξη των υπουργών από την
Κοινοβουλευτική Ομάδα κι όχι από το τεχνοκρατικό πρωθυπουργικό περιβάλλον αλλά
ταυτόχρονα θα τους αποδεσμεύσει από την ανάγκη να δαπανούν ένα μεγάλο μέρος
του χρόνου τους για την επανεκλογή τους και δεν θα τους δελεάζει για μιαν
αθέμιτη χρησιμοποίηση του υπουργικού θώκου για ιδιοτελείς σκοπούς.

Σ’ αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να προτείνουμε μια απάντηση στην επόμενη
συνάντησή μας.

Δυστυχώς, ο χώρος εξαντλήθηκε. Και θα πρέπει να τρέξω κι εγώ να μαζέψω κανέναν σταυρό…