ΔΡΟΜΟΙ

Μύθος…

… παραμύθι, φαντασία, είναι λόγια που ακούγονται συχνά ­ τις πιο πολλές
φορές υποτιμητικά ­ όταν αναφέρεται κανείς στα παιδιά. Η «φαντασία» είναι, ας
πούμε, ένα πράγμα «λίγο σοβαρό», αταίριαστο για τους μεγάλους που έχουν
καταλάβει πώς είναι πραγματικά ο κόσμος. Και όμως, ο Δάντης λέει πως έγραψε τη
«Θεία Κωμωδία» χάρη σε μια «υψηλή φαντασία», ανθρώπινο χάρισμα που χωρίς αυτό
δεν θα μπορούσε να υπάρξει τέχνη, επιστήμη, πρόοδος. Τα παραμύθια, ιστορίες
ζώων που κουβαλούν μαζί τους τα προτερήματα και τα ελαττώματα του ανθρώπου,
είναι τα πιο εκλεπτυσμένα κείμενα του ανθρώπινου πολιτισμού, φτάνει μονάχα να
σκεφτεί κανείς τον Αίσωπο, τον Φαίδρο, τον Λαφονταίν.

Νάνοι…

… δράκοι, στρίγγλες και αερικά ανακατεύονται με τους ανθρώπους σε έναν κόσμο
εκτός τόπου και χρόνου, όπου συμβαίνουν πράγματα «υπερφυσικά», μαγικά και
θαυμαστά. Από στόμα σε στόμα, από χώρα σε χώρα, από γενιά σε γενιά, οι μύθοι
έχουν να διηγηθούν πολλά για την ανθρώπινη εμπειρία. Και δεν είναι πάντα
«παιχνίδια» για παιδιά. Την αρχαία προφορική παράδοση συνέχισαν παραμυθάδες
σαν τους αδελφούς Γκριμ και τον Άντερσεν. Σήμερα, αναπόφευκτα, τη συνεχίζει η
τηλεόραση, διαπίστωσαν οι συγγραφείς που βρέθηκαν στο «παιδικό φεστιβάλ» του
Σέστρι της Ιταλίας. Κοντά στους νάνους και τις στρίγγλες, τα παιδιά βλέπουν
τώρα φαντάσματα και ζόμπι και τέρατα να ξεπηδούν μέσα από τα βιντεοπαιχνίδια.
Από χθες μέχρι σήμερα, κάτι άλλαξε στα παραμύθια. Με την εξέλιξη της επιστήμης
και της τεχνικής, η έννοια του θαυμαστού απέκτησε νέα σύνορα.

Τα παραδοσιακά…

… παραμύθια είχαν γίνει πριν από μερικά χρόνια στόχος μιας γενικευμένης
επίθεσης που εκπορεύτηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ξαπλώθηκαν πάνω στην
προκρούστειο κλίνη της «πολιτικής ορθότητας», κατηγορήθηκαν για ναζισμό και
σεξισμό. Οι επτά νάνοι; Πελεκούν τα δάση. Οι πρίγκιπες; Φορούν γούνες από ζώα.
Έτσι, τα πλάσματα των αδελφών Γκριμ υποβλήθηκαν σε μαζική λοβοτομία. Η μητριά
της Χιονάτης μεταμορφώθηκε σε μια καλοκάγαθη νοικοκυρά στην ηλικία της
εμμηνόπαυσης. Αυτά τα παραμύθια πάσχουν από αθεράπευτη ανοησία ­ ο Ιταλός
συγγραφέας Ρομπέρτο Ντέντι δεν έχει καμιά αμφιβολία. Τα παραδοσιακά παραμύθια
είναι αυτά που είναι. Καλύτερα να μην τα αγγίζει κανείς. Τα αρχέτυπά τους
επιβιώνουν μια χαρά ως τις μέρες μας.

Αν τα παραμύθια…

… γεννήθηκαν από την ευχαρίστηση και την ανάγκη της αφήγησης, γιατί σήμερα
τα παιδιά και οι μεγάλοι αισθάνονται ολοένα και λιγότερο την επιθυμία να
μιλήσουν, να διηγηθούν, να πουν για τη ζωή τους, που είναι και αυτή ένα μέρος
της συνολικής ανθρώπινης εμπειρίας; (Έτσι, πολλά ανθρώπινα προβλήματα θα
έβρισκαν πιο εύκολα τη λύση τους). Φταίει άραγε η μοναξιά της φωσφορίζουσας
«εύκολης» εικόνας; Οι Ιταλοί παραμυθάδες κάλεσαν από το Σέστρι τους γονείς να
διηγούνται παραμύθια στα παιδιά τους, να τα φέρουν έτσι πιο κοντά στον κόσμο
της αφήγησης, να τα βοηθήσουν να βρουν το νήμα της συλλογικής μνήμης. Τα
παραδοσιακά παραμύθια, που, με τις μάγισσες και τους δράκους τους, θεωρήθηκαν
ύποπτα για τραυματικούς φόβους στα παιδιά ή ­ το λιγότερο ­ προϊόντα μιας
αρχαϊκής κοινωνίας, σήμερα είναι πια μια πολύτιμη κληρονομιά. Μαγικό ελιξίριο
που μπορεί να σπρώξει στην ανάγνωση ακόμη και τα πιο απρόθυμα παιδιά. Το «μια
φορά και έναν καιρό» δεν θα πει «σήμερα». Μα η ανάγκη της μαγείας θα υπάρχει
για πάντα.