Ευχάριστη έκπληξη για την ιαπωνική οικονομία

Ύστερα από δύο χρόνια επιβράδυνσης, η κοιμισμένη ιαπωνική οικονομία ξύπνησε.
Το πρώτο τρίμηνο του 1999, το ιαπωνικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 1,9%

Ιάπωνας επιχειρηματίας περπατά μπροστά από ένα ταμπλό που δείχνει την πορεία του χρηματιστηριακού δείκτη Nikkei+236 στο Τόκιο. Ο Nikkei σημείωσε εντυπωσιακή άνοδο μετά την ανακοίνωση των θετικών νέων για την πορεία της ιαπωνικής οικονομίας

Πριν από δύο χρόνια κανείς δεν πίστευε ότι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του
κόσμου, η ιαπωνική, θα βυθιζόταν στα προβλήματα. Την προηγούμενη εβδομάδα
σημειώθηκε, όμως, μια ευχάριστη έκπληξη. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της
ιαπωνικής κυβέρνησης, η οικονομία εμφάνισε αξιόλογη τάση ανάκαμψης, γεγονός
που έκανε ακόμη και τους οικονομολόγους της ιαπωνικής κυβέρνησης να εκπλαγούν.

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν αυξήθηκε ­ για πρώτη φορά από τα τέλη του 1997 ­
κατά 1,9%. Το τελευταίο τρίμηνο του 1998 το εθνικό προϊόν της Ιαπωνίας είχε
συρρικνωθεί κατά 0,8%. Αν αυτοί οι ρυθμοί διατηρηθούν καθ’ όλη τη διάρκεια του
1999, τότε η ιαπωνική οικονομία θα παρουσιάσει φέτος ανάπτυξη 7,9%!

Ιάπωνες κυβερνητικοί αξιωματούχοι, που εδώ και πολλούς μήνες έχουν γίνει
στόχος δριμείας κριτικής επειδή απέτυχαν να διαγνώσουν το μεγάλο βάθος της
οικονομικής κρίσης, έδειξαν συγκρατημένοι, αποφεύγοντας να κάνουν δηλώσεις
θριαμβολογίας. «Είναι πολύ νωρίς για να πούμε αν η οικονομία ανέκαμψε ή
σταθεροποιήθηκε», δήλωσε ο Ταΐτσι Σακαΐγια, επικεφαλής του Συμβουλίου
Οικονομικού Σχεδιασμού, ο οποίος ανακοίνωσε τα στοιχεία.

Λίγοι είναι αυτοί που πιστεύουν ότι θα συνεχιστεί η βελτίωση στους
αναπτυξιακούς ρυθμούς.

Πολλοί, όμως, είναι αυτοί που πιστεύουν ότι η ιαπωνική κυβέρνηση ενδέχεται να
χρησιμοποιήσει τα στοιχεία σαν αφορμή για να αναβάλει την εφαρμογή του νέου
δημοσιονομικού πακέτου τόνωσης της οικονομίας. «Υπάρχει ακόμη ο κίνδυνος
επιβράδυνσης της οικονομίας στο δεύτερο φετινό τρίμηνο, επειδή οι δημόσιες
δαπάνες είναι πολύ πιθανό να μειωθούν», υποστηρίζει ο Χιρογιούκι Ινούε,
επικεφαλής οικονομολόγος στο Ιαπωνικό Κέντρο Έρευνας. «Τα θετικά στοιχεία για
το πρώτο τρίμηνο του 1999 δεν σημαίνουν ότι η κρίση τελείωσε».

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν, πάντως, ότι οι πρόσθετες δαπάνες ύψους περίπου 800
δισεκατομμυρίων δολαρίων, που πραγματοποίησε η ιαπωνική κυβέρνηση το 1998,
έχουν αρχίσει να «ξυπνούν» την οικονομία. Η κυβέρνηση προβλέπει ετήσιους
ρυθμούς ανάπτυξης φέτος της τάξεως του 0,5%, ένα ποσοστό που μέχρι την
προηγούμενη Τετάρτη χαρακτηριζόταν από πολλούς οικονομολόγους υπεραισιόδοξο
και εξωπραγματικό.

«Οι στόχοι της κυβέρνησης δεν είναι πλέον δύσκολο να επιτευχθούν, με δεδομένα
τα τελευταία στοιχεία», λέει ο Μασάρου Ταγκάκι, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο
Μεΐτζι. «Το κλειδί είναι αν θα συνεχιστεί η βελτίωση της ιδιωτικής ζήτησης».

Το Χρηματιστήριο

Η χρηματιστηριακή αγορά του Τόκιο δέχθηκε με ενθουσιασμό τα θετικά νέα. Την
περασμένη Πέμπτη, μια ημέρα μετά την ανακοίνωση των στοιχείων, ο δείκτης
Nikkei-225 κέρδισε 480 μονάδες, σημειώνοντας άνοδο 2,89%.

Την ίδια ημέρα το γιεν ξεκίνησε με σημαντικά κέρδη έναντι του δολαρίου, αλλά
αργότερα υποχώρησε λόγω των φημών που ήθελαν την κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας
να παρεμβαίνει πουλώντας γιεν. Ένα ενισχυμένο γιεν θα μπορούσε να σβήσει τις
ελπίδες για οικονομική ανάκαμψη καθώς πολλές μεγάλες ιαπωνικές επιχειρήσεις
βασίζονται στις εξαγωγές.

Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Ρόμπερτ Ρούμπιν δήλωσε από την Ουάσιγκτον
ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πουλούσαν γιεν, ενώ δήλωσε αδυναμία να
επιβεβαιώσει τις πληροφορίες ότι πουλούσε η Ιαπωνία.

Ο Ρούμπιν δήλωσε ακόμη ότι δεν μπορεί να βγάλει ευρύτερα συμπεράσματα από τα
θετικά στοιχεία για την πορεία της ιαπωνικής οικονομίας: «Πιστεύω ότι τα
στοιχεία τριμήνου δεν μας δίνουν τη δυνατότητα να καταλάβουμε πλήρως τι
συμβαίνει στην οικονομία. Πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη στην ιαπωνική οικονομία».

Εξεπλάγησαν

Η εντυπωσιακή βελτίωση της ιαπωνικής οικονομίας το πρώτο τρίμηνο του 1999
προκάλεσε μεγάλη έκπληξη στους οικονομολόγους. Το διεθνές ειδησεογραφικό
πρακτορείο Μπλούμπεργκ οργάνωσε ένα μικρό γκάλοπ στο οποίο συμμετείχαν 28
οικονομολόγοι. Ο μέσος όρος των προβλέψεών τους ήταν 0,1% ανάπτυξη για το
1999, ενώ πολλοί από αυτούς υποστήριξαν ότι τα στοιχεία της κυβέρνησης
βασίζονται σε δεδομένα που δεν αντιπροσωπεύουν την οικονομική πραγματικότητα.

Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι το πρακτορείο είχε πραγματοποιήσει ανάλογο γκάλοπ
πριν από την ανακοίνωση των στοιχείων και οι οικονομολόγοι υποστήριξαν ότι
κατά τη διάρκεια του 1999 η ιαπωνική οικονομία θα εμφάνιζε αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

«Είμαι εξαιρετικά επιφυλακτικός για το κατά πόσον τα στοιχεία αντανακλούν αυτά
που πραγματικά συμβαίνουν στην οικονομία», λέει ο Κρις Κάλντεργουντ,
οικονομολόγος μεγάλης ιαπωνικής χρηματιστηριακής εταιρείας. «Ακόμη και αν οι
αριθμοί είναι σωστοί, είναι πιθανό να ακούμε όλα τα καλά νέα για την ιαπωνική
οικονομία μαζεμένα».

Ειδικότερα, ο Κάλντεργουντ και άλλοι αμφισβητούν τα στοιχεία για την ιδιωτική
κατανάλωση και τις ιδιωτικές επενδύσεις, οι οποίες αυξήθηκαν κατά 1,2% και
2,5%, αντίστοιχα.

Η ιδιωτική κατανάλωση, το τελευταίο τρίμηνο του 1998, μειώθηκε κατά 0,2%, ήταν
πάντα το κρυφό χαρτί της ιαπωνικής ανάκαμψης. Ενώ υπάρχουν σημάδια ότι η
ιδιωτική κατανάλωση ανακάμπτει δειλά, οι επιχειρήσεις πιέζουν τους πολλούς
εργαζομένους να συνταξιοδοτηθούν πρόωρα και περικόπτουν μπόνους και πρόσθετες παροχές.

Οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν το βάρος νέων αυξήσεων και τους φόρους για την
κάλυψη των ελλειμμάτων του ασφαλιστικού συστήματος και της ιατροφαρμακευτικής
περίθαλψης, με αποτέλεσμα να συμπιέζεται η κατανάλωση.

Μεγάλο μέρος της αύξησης των ιδιωτικών επενδύσεων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό
στις αγορές τηλεπικοινωνιακού υλικού που συνδέονται με την εγκατάσταση στην
Ιαπωνία του νέου ψηφιακού τηλεφωνικού συστήματος.

Ορισμένοι οικονομολόγοι είναι ιδιαίτερα σκεπτικοί σχετικά με την πρόσφατη
έρευνα κερδοφορίας των επιχειρήσεων που πραγματοποίησε το ιαπωνικό υπουργείο
Οικονομικών. Η έρευνα αυτή περιέχει στοιχεία σχετικά με τις δαπάνες των
επιχειρήσεων, τα οποία χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του Ακαθάριστου
Εγχώριου Προϊόντος.

Η ίδια έρευνα έδειξε ότι η ανεργία έφθασε στο 6,2%. Αυτό το νούμερο είναι
ξεκάθαρα εκτός πραγματικότητας ­ η ανεργία βρίσκεται στο 4,8% ­ γεγονός που
εγείρει πολλά ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία των στοιχείων. «Τα στοιχεία
που αφορούν τις δαπάνες των επιχειρήσεων δεν συμφωνούν με άλλα στοιχεία που
διαθέτουμε», είπε ο Μπράιαν Ρόουζ, οικονομολόγος γνωστού επενδυτικού οίκου. «Η
έρευνα δεν φαίνεται να είναι αξιόπιστη».

Τα στοιχεία, πάντως, φαίνεται να στηρίζουν την επιλογή της κυβέρνησης να
αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση με δημοσιονομικά μέσα. Περισσότερα από 800
δισεκατομμύρια δολάρια χρησιμοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια για εκτέλεση
δημοσίων έργων, περικοπές φόρων, εγγυητικές επιστολές και κουπόνια αγορών που
μοιράστηκαν για να ενισχυθεί η ιδιωτική κατανάλωση.

Αρκετοί οικονομολόγοι ανησυχούν ότι όταν θα σταματήσει η δημοσιονομική ένεση
στην οικονομία, η Ιαπωνία θα βυθιστεί και πάλι στα προβλήματα. Το δημόσιο
χρέος της χώρας έχει φθάσει σε δυσθεώρητα ύψη, με το υπουργείο Οικονομικών να
προβλέπει ότι θα αγγίξει φέτος το 108,5% ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος.

Επιπλέον τα έσοδα από φόρους μειώνονται συνεχώς. «Πλησιάζουμε στην κορύφωση
των κυβερνητικών δαπανών», λέει ο Ρόουζ. «Πιστεύω ότι πολλοί αναλυτές, μεταξύ
των οποίων και εμείς, ανησυχούν περισσότερο για το τι θα συμβεί το 2000 και
λιγότερο για φέτος».