ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εκρήξεις μιας κάποιας ηλικίας

Ποιος είπε ότι οι κουρασμένοι πολιτισμοί δεν λυσσάνε για δύναμη; Ίσα-ίσα,
καθώς η φθορά τους προχωρεί, βιάζονται να αποδείξουν πως δεν είναι αληθινό
αυτό που τους συμβαίνει και πως μπορούν να τιμωρήσουν οποιονδήποτε δεν
υποκλίνεται στα γεροντικά τους πάθη.

Η «γηραιά ήπειρος» παραδόθηκε πάλι σε ένα απ’ αυτά τα πάθη εναντίον των οποίων
είχε κάποτε ρίξει τα οξύτερα βέλη της. Φούντωσε ξανά η μανία της για δράση.
Μέχρι πριν από μερικούς μήνες ζούσε διαφορετικά. Εξακολουθούσε να σμιλεύει
πότε πότε την όψη των πραγμάτων με την χαρακτηριστική εκείνη καλλιτεχνική
φροντίδα που δήλωνε αυταρέσκεια και ταυτόχρονα έλλειψη ικανοποίησης. Αργά,
χωρίς νευρικότητα, εφοδιασμένη με όλα τα παλιά και κάπως σκουριασμένα εργαλεία
της ­ τη γερμανική ιδεοκρατία, το γαλλικό μείγμα ορθολογισμού και
επιτηδευμένης ασυνέπειας, τον αγγλικό, προσεκτικό εμπειρισμό, τη ρωμαϊκή
ευελιξία, όλα βασισμένα υποτίθεται στην εγγυήτρια αρχαιοελληνική λογική ­
προσπαθούσε να ερμηνεύσει τον κόσμο και ταυτόχρονα να τον κάνει πιο ελκυστικό
σ’ αυτήν την ίδια. Της άρεσε η καλή ζωή. Να στοχάζεται πρώτα και να
επιβραβεύει κατόπιν τον εαυτό της μ’ ένα ποτήρι εκλεκτό κρασί της Βουργουνδίας
ή του Ρήνου.

Ώσπου κατάλαβε πως όλα άλλαξαν μέσα της και έξω απ’ αυτήν. Δεν ήταν πια ικανή
για τις απολαύσεις αυτές, ενώ ήδη κάποιοι άλλοι, νεώτεροι και κατώτεροί της,
δεν δίσταζαν να διακηρύσσουν πως η εποχή της λεπτολογίας πέρασε. Καιρός να
γκρεμιστεί και να ξαναχτιστεί ο κόσμος. Από ποιους όμως; Ο Σπέγκλερ είχε
φωνάξει: έρχεται η ώρα των μηχανικών, να παραμερίσουν λοιπόν οι ατροφικοί κάθε τύπου.

Διατηρώντας την ψυχραιμία της η Ευρώπη δεν άκουσε το επικίνδυνο κάλεσμα.
Προτίμησε να συνεχίσει τον ελικοειδή της δρόμο ανάμεσα στις επιστήμες, τις
τέχνες και τα διλήμματα της ηθικής. Βλέποντας όμως πρόσφατα πως το μήνυμα της
δράσης είχε πιάσει για τα καλά τόπο, εκεί απέναντι, στην αμερικανική ήπειρο,
ζήλεψε έως θανάτου. Και για να μην πεθάνει η ίδια, ονειρεύτηκε τον θάνατο
κάποιου άλλου και δεν την ενδιέφερε πραγματικά ποιανού. Θέλησε να επέμβει στη
Γιουγκοσλαβία. Μη μπορώντας, ωστόσο, να αντλήσει δύναμη από τον εαυτό της, την
δανείστηκε από τους Αμερικανούς. Κι εκείνοι, αρπάζοντας την ευκαιρία, έδρασαν
για λογαριασμό τους πολύ πέρα από το σημείο όπου περίμεναν οι συνεταίροι τους.
Αντιδρώντας τότε αυτοί προχώρησαν μ’ ένα βήμα ταχύτερο στη δημιουργία της
δικής τους ενότητας, θορυβημένοι από το γεγονός ότι ο δανειστής τους
κυριάρχησε πλέον εντελώς παντού και πιθανόν να ταπεινώσει και τους ίδιους. Από
κεκτημένη ταχύτητα φυσικά, ποτέ από πρόθεση παρασπονδίας!

Συμβιβαζόμενη έτσι με τον ισχυρότερο η Ευρώπη δέχτηκε προ ημερών τον γραμματέα
του ΝΑΤΟ ως επικεφαλής της κοινής εξωτερικής της πολιτικής. Το συμβόλαιο
έκλεισε: δανείζομαι δύναμη ­ μου την παίρνουν πίσω με το παραπάνω ­
ξαναδανείζομαι βάζοντας επόπτη του δανείου τον επιστάτη του πιστωτή μου.

Αλλά να που με μια άρνηση η Ελλάδα έσπασε το συμβόλαιο. Δεν συμφώνησε να
ψηφίσει τον Σολάνα. Υπάρχουν όρια στο κάθε τι, ακόμη και στις σχέσεις λιανικού
εμπορίου. Το πόση σημασία έχει η άρνηση αυτή θα το κρίνουν μαζί με άλλα οι
πολίτες στις κάλπες. Όποια και αν είναι όμως η έκβαση των εκλογών, παραμένει
γεγονός πως από τη στιγμή που η ελληνική πλευρά διαφοροποιεί τη στάση της από
εκείνη των άλλων χωρών της Ε.Ε., είναι υποχρεωμένη να εξηγεί, να αιτιολογεί
και να αναδεικνύει αυτά που πιστεύει με πνεύμα ακούραστο.

Αποδεικνύοντας πως με τις «ιδιοτροπίες» της μπορεί να συμβάλει σ’ έναν κοινό,
ευρωπαϊκό αυτοπροσδιορισμό.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.