Ο προστατευτισμός στοιχειώνει την παγκόσμια οικονομία

Ένα παλιό αλλά γνώριμο «πνεύμα» άρχισε να στοιχειώνει πρόσφατα την παγκόσμια
οικονομία: το πνεύμα του προστατευτισμού

Η αποχώρηση του προέδρου του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου κ. Ρενάτο Ρουτζιέρο έχει αφήσει ακέφαλο τον Οργανισμό

Στις Ηνωμένες Πολιτείες μια σειρά από «προστατευτικά τείχη» ενάντια στις ξένες
εξαγωγές υψώνονται ημέρα με την ημέρα. Την ίδια στιγμή, η μείωση των εισαγωγών
και η μεγιστοποίηση των εξαγωγών έχει γίνει προτεραιότητα της κυβερνητικής
πολιτικής σε πολλές χώρες του κόσμου.

Ακέφαλος και ακυβέρνητος, ο διεθνής Οργανισμός που έχει επιφορτιστεί με το
καθήκον της προστασίας του ελεύθερου εμπορίου και της διαιτησίας στις
εμπορικές διαφορές, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, δείχνει ανίσχυρος
μπροστά στο κύμα προστατευτισμού που σαρώνει την παγκόσμια οικονομία.

Όλο και περισσότερο οι κανόνες και οι οδηγίες του πετιούνται στον κάλαθο των
αχρήστων, ενώ φαίνεται καθαρά ότι του λείπουν τόσο τα μέσα όσο και η δύναμη
για να επιβάλλει τις αποφάσεις του.

Το πρώτο πλήγμα

Το πρώτο ­ ορατό ­ πρόβλημα έκανε την εμφάνισή του πέρυσι. Πριν από έναν αιώνα
η μπανανιά ήταν ένα σπάνιο και εξωτικό φυτό. Κατά τη διάρκεια του Β’
Παγκοσμίου Πολέμου και λίγο αργότερα ήταν αδύνατο να βρει κανείς μπανάνες στη
Βρετανία. Τώρα οι Βρετανοί καταναλώνουν κάθε χρόνο εκατομμύρια από αυτές.
Εξαιτίας της ανάπτυξης του παγκοσμίου εμπορίου κατά τη διάρκεια της
μεταπολεμικής εποχής, οι μπανάνες έγιναν το εθνικό φρούτο της Βρετανίας.

Έγιναν όμως και η αιτία για το ξέσπασμα ενός από τους πιο ανελέητους
εμπορικούς πολέμους στη μεταπολεμική περίοδο, μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων
Πολιτειών της Αμερικής. Οι ΗΠΑ απείλησαν με την υπερβολική δασμολόγηση μιας
σειράς ευρωπαϊκών προϊόντων στην περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Ένωση συνέχιζε την
προτίμησή της στις μπανάνες που προέρχονται από πρώην ευρωπαϊκές αποικίες εις
βάρος αυτών της Λατινικής Αμερικής. Οι Ευρωπαίοι ανταπάντησαν ότι η διαδικασία
για το άνοιγμα της αγοράς τους έχει ξεκινήσει και ότι οι κινήσεις των
Αμερικανών ήταν παράνομες. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου πήρε το μέρος των
Ηνωμένων Πολιτειών, επιτρέποντάς τους να θέσουν δασμούς ύψους 191 εκατομμυρίων
δολαρίων στα ευρωπαϊκά προϊόντα. Ήταν η πρώτη αυτού του είδους απόφαση στην ιστορία.

Η δεύτερη διαμάχη

Αφού καταλάγιασε ο θόρυβος από τον εμπορικό πόλεμο της μπανάνας, δεν άργησε να
ξεσπάσει ένας καινούργιος. Αυτή τη φορά αιτία ήταν το αμερικανικό βοδινό. Η
Ευρωπαϊκή Ένωση απαγόρευσε τις εισαγωγές αμερικανικού βοδινού που έχει τραφεί
με την τεχνητή ορμόνη Μπι Ες Τι (BST) επικαλούμενη λόγους προστασίας της
δημόσιας υγείας. Το αποτέλεσμα ήταν οι ΗΠΑ να ετοιμάζουν νέους δασμούς ύψους
300 εκατομμυρίων δολαρίων για μια άλλη σειρά ευρωπαϊκών προϊόντων. Μέχρι τώρα
οι Ευρωπαίοι δεν έχουν δείξει να πτοούνται.

Οπισθοδρόμηση

Το πιθανότερο είναι ότι αυτές τις δύο εμπορικές διαμάχες θα ακολουθήσουν και
άλλες παρόμοιες ­ όπως, για παράδειγμα, για την εισαγωγή γενετικά
μεταλλαγμένων τροφίμων. Ύστερα από μια αδιάκοπη πορεία προς την κατεύθυνση της
πλήρους απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου, οι εντάσεις εμφανίζουν
ανησυχητική αύξηση.

Μια απλή εξήγηση για αυτήν την αύξηση μπορεί να είναι η οικονομική κρίση που
ταλαιπωρεί τα τελευταία δύο χρόνια την παγκόσμια οικονομία.

Η αξία του παγκόσμιου εμπορίου έχει μειωθεί δραματικά: από ρυθμούς αύξησης της
τάξεως του 3,5% το 1997, πέρυσι μειώθηκε κατά 2%.

Ενώ τα στοιχεία από τους πρώτους μήνες του 1999 δείχνουν ότι η επανεμφάνιση
των αυξητικών τάσεων στο παγκόσμιο εμπόριο θα αργήσει.

Μεγάλο βάρος αυτής της οπισθοδρόμησης έχουν σηκώσει οι Ηνωμένες Πολιτείες. Τα
στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου που ανακοινώθηκαν πρόσφατα
δείχνουν ότι το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου στις ΗΠΑ έφθασε τον Μάρτιο τα
19,7 δισεκατομμύρια δολάρια, μαρτυρώντας ότι το έλλειμμα ολόκληρου του 1999 θα
ξεπεράσει με σχετική ευκολία το περυσινό ρεκόρ των 169,3 δισεκατομμυρίων
δολαρίων.

Στο μεταξύ, η Ιαπωνία ανακοίνωσε ρεκόρ όσον αφορά το πλεόνασμα του εμπορικού
ισοζυγίου. Παράλληλα, το πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου στην Ευρωπαϊκή
Ένωση παρουσίασε οριακή μείωση.

Αυτό αντανακλά ασθενέστερες εξαγωγές από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, παρά
υψηλότερες εισαγωγές αμερικανικών προϊόντων και υπηρεσιών.

Διαψεύδουν

Μέλη της κυβέρνησης Κλίντον επιμένουν ότι ­ παρά το γεγονός ότι το εμπορικό
έλλειμμα είναι υψηλότερο από αυτό που επιθυμούν ­ δεν έχει οδηγήσει σε
κινήσεις προστατευτισμού της αμερικανικής οικονομίας.

Ο Ρόμπερτ Σαπίρο, γραμματέας του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου, τονίζει:
«Δεν πιστεύω ότι υπάρχει μια γενική τάση πίεσης προς την κατεύθυνση του
προστατευτισμού. Η ανεργία βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων
τριάντα χρόνων. Ο προστατευτισμός χρειάζεται ένα κλίμα δυστυχίας. Και αυτό το
κλίμα δεν υπάρχει στις ΗΠΑ».

Παρ’ όλα αυτά, κάποιοι αναλυτές της κατάστασης που επικρατεί στο διεθνές
εμπόριο εκφράζουν μεγαλύτερη ανησυχία.

Από το 1995 η αμερικανική κυβέρνηση δεν διαθέτει ένα όργανο ταχείας επέμβασης
για την επίλυση εμπορικών διαφορών.

Το αποτέλεσμα είναι αυτές οι διαμάχες να παραπέμπονται στο Κογκρέσο ­ αυτό
σημαίνει ότι η πραγματοποίηση νέων διαπραγματεύσεων είναι σχεδόν αδύνατη καθώς
κανένα από τα αντιμαχόμενα μέρη δεν θέλει να εμπλέκεται στα πολιτικά παιχνίδια
που παίζονται στο Κογκρέσο.

Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι ο πρόεδρος Κλίντον έχασε το όργανο ταχείας
επίλυσης εμπορικών διαφορών όταν προσπάθησε να καθιερώσει ελάχιστες εργασιακές
και περιβαλλοντικές προδιαγραφές ως προϋποθέσεις για τη σύναψη εμπορικών
συμφωνιών.

Οι υποστηρικτές του ελεύθερου εμπορίου στο Κογκρέσο καταψήφισαν τις προτάσεις
του, χαρακτηρίζοντάς τες καμουφλαρισμένο προστατευτισμό.

Πιθανότατα είχαν δίκιο: μια νέα μελέτη του αμερικανικού Κέντρου Έρευνας
Οικονομικής Πολιτικής (Centre for Economic Policy Research) δείχνει ότι οι
αναπτυσσόμενες χώρες βρίσκουν τις πόρτες των αγορών κλειστές όταν οι πλούσιες
χώρες θέτουν τις δικές τους προδιαγραφές στον υπόλοιπο κόσμο.

Ακέφαλος

Πολλοί παρατηρητές υποστηρίζουν ότι η δημιουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού
Εμπορίου έκανε τις διαμάχες πιο «νομικίστικες», επειδή ο Οργανισμός έχει την
εξουσία να κρίνει και να λειτουργεί ως διαιτητής μεταξύ των αντιμαχομένων
πλευρών ­ σε αντίθεση με την GATT, η οποία απλώς προσπαθούσε να
διαπραγματευθεί λύσεις.

Η κατάσταση δείχνει πολύ χειρότερη αν αναλογιστεί κανείς ότι αυτή τη στιγμή ο
Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου είναι ακέφαλος. Υπάρχει σε εξέλιξη μια μάχη για
την κατάληψη της θέσης του γενικού διευθυντή μεταξύ του Μάικ Μουρ, πρώην
πρωθυπουργού της Νέας Ζηλανδίας, και του Σουπατσάι Πανιτσπακντί, αναπληρωτή
πρωθυπουργού της Ταϊλάνδης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν τον κ. Μουρ, έναν ένθερμο υποστηρικτή της
ελεύθερης αγοράς. Η Ιαπωνία θέλει τον κ. Πανιτσπακντί, ο οποίος διάκειται
φιλικά προς τα εμπορικά συμφέροντα του Τρίτου Κόσμου.

Ο ΠΟΕ μπορεί να μείνει ακέφαλος ακόμη και μέχρι τον ερχόμενο Νοέμβριο, όταν θα
πραγματοποιηθεί η συνάντηση των υπουργών Εμπορίου των χωρών-μελών του Οργανισμού.

Ο Άλαν Γουίντερς, καθηγητής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Σάσεξ,
προειδοποιεί: «Ελπίζω να επικρατήσει η λογική.

Αν όμως οι πολιτικοί αποκοιμηθούν, το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα μπορεί να
παρουσιάσει μεγάλα ρήγματα».