Στο εδώλιο τα «μαύρα» σφραγίσματα στα δόντια μας Εδώ και 135 χρόνια είναι γνωστές οι παρενέργειες

Το αμάλγαμα. Διαμάχη στην επιστημονική κοινότητα έχει προκαλέσει το «μαύρο σφράγισμα», το οποίο περιέχει υδράργυρο σε ποσοστό 50% περίπου

Το βούρτσισμα των δοντιών και το… μάσημα μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο για
όσους έχουν πολλά «μαύρα» σφραγίσματα. Αιτία το αμάλγαμα που χρησιμοποιείται
για να «κλείσει» ένα χαλασμένο δόντι και το οποίο περιέχει υδράργυρο κατά 50%
περίπου. Ήδη στη Γερμανία και στη Σουηδία, οι οδοντιατρικές ομοσπονδίες
παροτρύνουν τα μέλη τους να μην το χρησιμοποιούν και το θέμα παρά το ότι
επίκειται η δημοσιοποίηση καθησυχαστικής οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ­ έχει
προκαλέσει διαμάχη στην επιστημονική κοινότητα.

Ο αναπληρωτής καθηγητής Οδοντιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Γεράσιμος
Δουβίτσας τονίζει ότι η πεποίθηση που υπήρχε πριν από μερικά χρόνια ότι το
αμάλγαμα στο δόντι παθητικοποιείται δεν υπάρχει πια. «Ο υδράργυρος είναι ένα
δηλητηριώδες μέταλλο. Η μεγάλη συσσώρευσή του δεν μπορούμε να πούμε ότι είναι
κάτι καλό, αφού απελευθερώνονται ατμοί. Καμιά βιβλιογραφική παραπομπή δεν
αναφέρει κάποιον που να έχει πεθάνει από αυτό. Όμως, ο υδράργυρος μπορεί να
επηρεάσει ορισμένα ζωτικά όργανα του ανθρώπου», λέει ο κ. Δουβίτσας, που
προσθέτει ότι όσοι έχουν περισσότερα από 8 σφραγίσματα αγγίζουν το κατώτατο
επιτρεπόμενο όριο.

Το αμάλγαμα θεωρείται το βασικό υλικό για σφράγισμα εδώ και πάρα πολλά χρόνια.
Κάποιες μελέτες έδειξαν ότι το σφράγισμα αυτό απελευθερώνει συνεχώς ατμούς
υδραργύρου και ότι αυτή η απελευθέρωση αυξάνεται με το μάσημα, το βούρτσισμα
των δοντιών ή με τα θερμά ροφήματα. «Δεν υπάρχουν συνέπειες για τον άνθρωπο
από το αμάλγαμα του σφραγίσματος», καθησυχάζει, από την πλευρά του, ο πρόεδρος
του Οδοντιατρικού Συλλόγου Αττικής κ. Πάνος Αλεξίου. Και προσθέτει: «Οι
ποσότητες υδραργύρου που περνούν στον οργανισμό είναι πολύ μικρότερες από τις
ποσότητες που διοχετεύονται μέσω των ψαριών».

Ο υδράργυρος που περιέχει το σφράγισμα, όμως, «κατηγορείται» και για
προβλήματα υγείας που μπορεί να δημιουργήσει στους οδοντογιατρούς, αλλά και
για κινδύνους που πιθανότατα προκαλεί στο περιβάλλον. «Δυστυχώς δεν υπάρχουν
φίλτρα υδραργύρου και, μέσω της αποχέτευσης, υπάρχει διαροή στην θάλασσα και
στο περιβάλλον», λέει ο κ. Δουβίτσας.

Αυτό που βρίσκει σύμφωνους όλους είναι ότι το αμάλγαμα σαν υλικό σφραγίσματος
είναι αναντικατάστατο. Ειδικά στην Ελλάδα, όπου, σύμφωνα με τα στοιχεία, το
85-90% των σφραγισμάτων γίνονται με το υλικό αυτό. Όμως, όπως λέει, ο
οδοντίατρος και διευθυντής σύνταξης σε περιοδικά οδοντιατρικής κ. Δημήτρης
Αλεξόπουλος, ο υδράργυρος είναι ένα μέταλλο καθαρά τοξικό που «θεωρείται
επικίνδυνο για την δημόσια υγεία».

Χρυσός

Ήδη στην αγορά έχουν κάνει την εμφάνισή τους οδοντόκρεμες που λειτουργούν με
την δέσμευση των εκλυόμενων ατμών υδραργύρου από τις εμφραξεις αμαλγάματος. Ο
διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου Βιολογικών Υλικών κ. Γιώργος Παλαγγιάς
τονίζει ότι το υλικό, που έχει μέσο όρο ζωής τα 18 χρόνια, πράγματι έχει
ορισμένες παρενέργειες, όμως, όπως αναφέρει, «και τα άλλα υλικά παρουσιάζουν
παρενέργειες». Ο ίδιος είχε συμμετάσχει στις έρευνες του Πανεπιστημίου της
Καρολίνσκα στην Σουηδία για το θέμα και επισημαίνει ότι μόνο τα… κράμματα
χρυσού μπορούν να αντακαταστήσουν χωρίς κανένα κίνδυνο το αμάλγαμα. Ο
επίκουρος καθηγητής της Οδοντατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Γιώργος
Μουντούρης τονίζει ότι ο υδράργυρος συμβάλλει στην δημιουργία ενός πολύ
σκληρού υλικού. «Ενδεχομένως κάποια υλικά να δημιουργούν αλλεργία σε ευπαθείς
ομάδες. Πρόκειται για ένα ανοικτό ζήτημα που ακόμα συζητείται στην
επιστημονική κοινότητα. Αν είναι να το περιορίσουμε, καλό είναι να έχουμε βρει
ένα καλύτερο υλικό για το σφράγισμα».

Ο καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Οδοντικής Χειρουργικής της
Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γιώργος Βουγιουκλάκης τονίζει
ότι δεν υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση για τις απόψεις που υποστηρίζουν ότι
το σφράγισμα μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην ανθρώπινη υγεία. Το ίδιο
υποστηρίζει και ο υπεύθυνος ποιοτικού ελέγχου του Ερευνητικού Κέντρου
Βιολογικών Υλικών κ. Γιώργος Ηλιάδης. «Παρόλο που φαίνεται να υπάρχει
απελευθέρωση υδραργύρου, η ντιρεκτίβα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι
καθησυχαστική. Οι μέχρι σήμερα μελέτες δεν έδειξαν ότι υπάρχει πρόβλημα», λέει.

Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα είναι το πιο ευάλωτο στην επίδραση του υδραγύρου
στον ανθρώπινο οργανισμό. Ακολουθούν οι νεφροί και το ήπαρ. Δεν έχουν
διαπιστωθεί επιδράσεις στο ανοσοποιητικό ή καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ η έκθεση
σε χαμηλές ή μέτριες δόσεις ανόργανου υδραργύρου δεν φαίνεται να δημιουργεί
προβλήματα στο σύστημα ενδοκρινών αδένων του ανθρώπου.

Αυτό επισημαίνει ο επίκουρος καθηγητής Οδοντιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών
και αντιπρόεδρος του Οδοντιατρικού Συλλόγου Αττικής κ. Ι. Τζούτζας, ο οποίος
έχει δημοσιεύσει ανασκόπηση των μελετών για το αμάλγαμα. Και προσθέτει ότι
σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση της Βρεττανικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας
(Ιανουάριος 1999) με θέμα «Οροί ασφαλείας περί το οδοντιατρικό αμάλγαμα», δεν
υπάρχουν στοιχεία που να δικαιολογούν μια οδηγία για απαγόρευση των
αμαλγαμάτων. «Υπάρχουν, παρ’ όλα αυτά, ερωτηματικά και επιφυλάξεις που θα
πρέπει να γνωρίζει ο οδοντογιατρός, ώστε, για παράδειγμα, να παίρνει ειδικά
μέτρα (για αναρρόφηση κ.ά.) όταν αφαιρεί το αμάλγαμα από το στόμα του
ασθενούς, να μην προχωρεί σε μεγάλο αριθμό πράξεων με αμάλγαμα σε έγκυο
γυναίκα κ.α.», τονίζει ο κ. Τζούτζας.

Τι δείχνουν οι μελέτες

Αν και υπάρχει μεγάλη διάσταση στις κατατιθέμενες απόψεις και έχει
δημιουργηθεί σύγχυση, υπάρχει σύγκλιση γνωμών στο γεγονός ότι ο ανιχνευόμενος
υδράργυρος στους ιστούς και στα υγρά του σώματος είναι περισσότερος σε άτομα
που έχουν στο στόμα τους αποκαταστάσεις με αμάλγαμα, σε σύγκριση με κείνους
που δεν έχουν. Η διεθνή βιβλιογραφία αναφέρει διαφορά φορτίου υδραργύρου στο
βλεννογόνο των ούλων σε άτομα με 1-3 εκτεταμένα σφραγίσματα (1975
νανογραμμάρια υδραργύρου) και σε άτομα με πάνω από 8 αποκαταστάσεις (2302 νανογραμμάρια).

Σημαντικές, επίσης, διακυμάνσεις στα ποσοστά υδραργύρου στα ούρα βρέθηκαν
μεταξύ ηλικιωμένων και νεώτερων οδοντιάτρων και μεταξύ προσωπικού
οδοντιατρείου και λοιπού πληθυσμού, με τους πρώτους να παρουσιάζουν υψηλότερα
ποσοστά από τους δεύτερους.

Οι ενδείξεις, πάντως, για επίδραση των σφραγισμάτων από αμάλγμα στο κεντρικό
νευρικό σύστημα κρίνονται ως «εξαιρετικά ασθενείς έως αυθαίρετες», με
αποτέλεσμα το ΕΘνικό Συμβούλιο Υγείας και Ευεξίας της Σουηδίας να εκδώσει το
1994 αναφορά, όπου αναφέρεται πώς «σε χαμηλή έκθεση σε υδράργυρο δεν
διαπιστώθηκαν εκφυλιστικές αλλοιώσεις του νευρικού ιστού, όπως η νόσος
Αλτζχάιμερ, η νόσος του Πάρκινσον και η σκλήρυνση κατά πλάκας». Στην ίδια
δήλωση καταλήγει και η «Αμερικανική Ένωση Πασχόντων από Σκλήρυνση κατά Πλάκας».

Αξίζει να σημειωθεί ότι ­ όπως αναφέρει ο κ. Τζούτζας ­ και οι τροφές
περιέχουν συχνά ποσότητες υδραργύρου. Έτσι, ο τόνος περιέχει 20 μικρογραμμάρια
ανά κιλό, τα αυγά 3 μικρογ. ανά κιλό, τα δημητριακά 3 μικρογρ. ανά κιλό και
στα φρούτα 7 μικρογ. ανά κιλό, ενώ στο κρέας ανιχνεύονται έως 20
μικρογραμμάρια ανά κιλό.

Εναλλακτικές λύσεις

Από την άλλη πλευρά, οι εναλλακτικές λύσεις για την αντικατάσταση του
αμαλγάματος με άλλα υλικά, κυρίως με τις σύνθετες ρητίνες, έχουν το
μειονέκτημα να μην έχουν τις ίδιες «επιδόσεις» με αυτές του αμαλγάματος,
κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια (στην καλύτερη περίπτωση διαρκούν μια πενταετία
περίπου). Επίσης, χρειάζονται άψογη μεταχείριση από ειδικά εκπαιδευμένο
οδοντίατρο. Ερευνώνται μάλιστα από τους ειδικούς πιθανές σοβαρές ανεπιθύμητες
ενέργειες και αυτών των υλικών, μεταξύ των οποίων αλλεργίες.

Τέλος, το κόστος των σφραγισμάτων από αμάλγαμα είναι πολύ μικρότερο από αυτό
εκείνων από ρητίνες ­ και το κόστος των δεύτερων επίσης πολύ μικρότερο από
εκείνο των σφραγισμάτων από πορσελάνη ή χρυσό. Γι αυτό και τα «μαύρα» σφραγίσματα

Άσπρα ή μαύρα σφραγίσματα;

Τι θα πρέπει, εν κατακλείδι, να κάνει ο ασθενής; «Οι συστάσεις του
πανεπιστημιακού τμήματός μας, οι οποίες συμφωνούν με εκείνες της Διεθνούς
Ομοσπονδίας Οδοντιατριακής Έρευνας (Ι.Α.D.R.)», συμωουλεύει ο κ. Τζούτζας,
«είναι εάν ο ασθενής έχει ένα αμάλγαμα στο στόμα του επί πολλά χρόνια, το
οποίο είναι σε πολύ καλή κατάσταση, είναι κρίμα και ίσως επιζήμιο για την
υγεία του να το ξηλώσει για να το αντικαταστήσει με πολυμερές υλικό. Είναι
σαφώς καλύτερο να μείνει το αμάλγαμα παθητικοποιημένο μέσα στο στόμα, παρά να
εξαχνωθεί με το περιστροφικό εργαλείο και να απορροφηθεί από τον οργανισμό.
Εάν πρόκειται για νέο σφράγισμα και πρόκειται για μικρή ή μέτριας εκτάσεως
έμφραξη, ο ασθενής μπορεί να προτιμήσει άφοβα τα πολυμερή υλικά (ρητίνες).

Εάν η έμφραξη είναι μεγάλης εκτάσεως, ο ασθενής είανι αδιάφορος ως προς τη
φροντίδα των δοντιών του και ο οδοντίατρος δεν είναι εκπαιδευμένος στα
πολυμερή υλικά, είναι προτιμότερο το αμάλγμαμα»..

Έχουν περάσει πάνω από 135 χρόνια από τότε που ο Γερμανός καθηγητής Ιατρικής
Κουσμόλ δημοσίευσε την εργασία του για τις συνέπειες της χρόνιας βιομηχανικής
δημητηρίασης από υδράργυρο μεταξύ των εργαζομένων σε κατασκευαστικές
βιομηχανίες. Από τότε έχουν συμβεί πολλά, όμως ο υδράργυρος ποτέ δεν…
εξοικιώθηκε με τον άνθρωπο. Έτσι τα τελευταία χρόνια ολοένα και πληθαίνουν οι
μελέτες που αναφέρουν ότι ο υδράργυρος που απελευθερώνεται από τα σφραγίσματα
προσλαμβάνεται με τη μορφή ατμών στους πνεύμονες και, πιθανότατα, και στον
γαστρεντερικό σωλήνα.